Neidio i'r prif gynnwy

Sut gall pobl sy’n byw â chymorth weld eu teulu a’u ffrindiau a chadw’n saff gyda’u gweithwyr cymorth a gofal

Cyhoeddwyd gyntaf:
6 Tachwedd 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Mae’r canllawiau hyn yn weithredol ar draws Cymru yn ystod y cyfnod o fesurau cenedlaethol sydd mewn grym o 27 Mawrth 2021 a dylid eu darllen ynghyd â’r cwestiynau cyffredin (FAQ) ar wefan Llywodraeth Cymru.

Os oes unrhyw gyfyngiadau ychwanegol yn dod i rym, megis cyfyngiadau cenedlaethol, bydd y ddeddfwriaeth, y canllawiau a’r cwestiynau cyffredin (FAQs) sy’n berthnasol i’r cyfyngiadau hynny yn cael blaenoriaeth dros y canllawiau hyn.

I bwy mae’r canllawiau hyn

Mae’r canllawiau anstatudol hyn ar gyfer tenantiaid sy’n byw â chymorth; eu teuluoedd; darparwyr tai, gofal a chymorth; a chomisiynwyr gwasanaethau, yn cynnwys, ond heb fod yn gyfyngedig i, awdurdodau lleol a byrddau iechyd.

Datblygwyd y canllawiau hyn mewn partneriaeth ag ystod o randdeiliaid, yn cynnwys sefydliadau sy’n cynrychioli pobl sy’n byw â chymorth; cyrff sy’n cynrychioli darparwyr gofal a chymorth; cyrff sy’n cynrychioli teuluoedd pobl sy’n byw â chymorth; Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru; Cymorth Cymru; Cymdeithas Cyfarwyddwyr Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru; a Chartrefi Cymunedol Cymru.

Pwrpas

Prif bwrpas y canllawiau hyn yw helpu pobl sy’n byw â chymorth, eu teuluoedd, a darparwyr tai, gofal a chymorth ynghyd â’u gweithwyr i gydymffurfio â Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) 2020 a chadw’n ddiogel.

Mae pobl sy’n byw â chymorth yn denantiaid a chanddynt anghenion gofal cymdeithasol. Mae hyn yn wahanol iawn i dderbyn llety a gofal drwy drwydded a/neu drefniant cytundeb cymorth fel un pecyn, fel sy’n cael ei ddarparu mewn cartref gofal. Mae’r gwahaniaeth yn bwysig gan fod canllawiau gwahanol yn gymwys i’r rheini sy’n byw mewn cartref gofal. Mae’r rheoliadau yn gymwys i denantiaid sy’n byw â chymorth yn yr un ffordd ag i bob tenant arall.

Cefndir

Gall y cyfyngiadau sy’n bodoli yn ystod argyfwng y coronafeirws arwain at effeithiau negyddol sylweddol ar iechyd a lles corfforol a meddyliol. Mae’r rhain yn arbennig o acíwt yn achos y rheini sy’n llai abl i ddeall yr angen i newid eu gweithgareddau rheolaidd, megis pobl ag anabledd dysgu, awtistiaeth, neu gyflwr iechyd meddwl. Lle bynnag y bo’n bosibl, dylid hybu a chefnogi ailgysylltu’n ddiogel â theulu a ffrindiau, er mwyn gwella lefelau lles, a lleihau unigrwydd a’r ymdeimlad eu bod wedi’u hynysu.

Mae’n bwysig ein bod ni oll yn cymryd cyfrifoldeb am ddiogelu ein hunain, ein ffrindiau a’n teulu, pobl eraill sy’n byw yn yr un tŷ a phobl rydym yn dod i gysylltiad â nhw, fel gweithwyr cymorth. Mae hyn yn golygu ymddwyn yn ddiogel i amddiffyn eich hun ac eraill, drwy arferion cadw pellter cymdeithasol a hylendid da, a thrwy fod yn ymwybodol o risgiau a’u lleihau.

Mae gan bobl sy’n byw â chymorth yr un hawliau â phawb arall i gwrdd ac ymweld â phobl eraill, a’r un cyfrifoldebau dros eu diogelwch nhw eu hunain a diogelwch pobl eraill. Fodd bynnag, gallai’r sefyllfa i’r rheini sy’n byw â chymorth fod yn fwy cymhleth. Maent yn derbyn gofal a chymorth, a heb i hyn ddigwydd efallai na fyddent yn gallu byw’n annibynnol. Bydd gan rai pobl lai o alluedd i wneud eu penderfyniadau eu hunain ac efallai y bydd gan bobl eraill gyfrifoldeb am wneud y penderfyniadau gorau drostynt.

Mae trefniadau byw â chymorth yn aml yn darparu llety i nifer o unigolion gyda’i gilydd, pob un â’i denantiaeth ei hun. Fodd bynnag, mae’r math o lety yn amrywio: gall pobl fyw mewn tŷ a rennir gyda chyfleusterau a rennir (megis cyfleusterau tŷ bach, ymolchi, bwyta neu goginio) neu mewn fflatiau ar wahân gydag ardaloedd cymunol.  

O dan y rheoliadau presennol, mae pobl sy’n byw â chymorth yn aelwydydd ar wahân. Caniateir iddynt ymuno ag un aelwyd arall i ffurfio aelwyd estynedig unigryw.

Caiff pob aelwyd mewn lleoliad byw â chymorth ffurfio aelwyd estynedig gydag un aelwyd arall , naill ai aelwyd tu allan i’r lleoliad byw â chymorth neu aelwyd arall o fewn y lleoliad byw â chymorth. Yn y senario gyntaf, mae hyn yn golygu bod potensial uwch i’r coronafeirws ymledu drwy’r tŷ. Felly dylai’r aelwydydd hyn fod yn ymwybodol y gallent fod yn cynyddu’r risg iddyn nhw’u hunain ac i eraill, a dylent ystyried yn ofalus y peryglon o ffurfio aelwyd estynedig â phobl sydd ddim yn byw yn eu tŷ/lleoliad byw â chymorth.

Darllenwch y canllawiau ar ymweld â phobl mewn cartrefi preifat i weld y rheolau ar bwy sy’n cael bod mewn aelwyd estynedig, sut i ddewis pwy i ffurfio aelwyd estynedig gyda nhw a sut mae’n gweithio gyda phobl sydd â threfniadau byw gwahanol.

Caiff trydedd aelwyd ymuno ag aelwyd estynedig mewn amgylchiadau cyfyngedig (yr hyn a gyfeiriwyd ato gynt fel swigen gefnogaeth). Caiff yr aelwydydd canlynol ymuno â dwy aelwyd arall i ffurfio aelwyd estynedig:

  • aelwyd lle mae unigolyn yn byw ar ei ben ei hun
  • aelwyd gydag un oedolyn cyfrifol
  • aelwyd lle rydych yn 16 neu 17 oed, yn byw ar eich pen eich hun neu gydag eraill o’r un oedran, heb oedolyn.

Roedd swigod cefnogaeth yn caniatáu i bobl oedd yn byw ar eu pen eu hun neu aelwydydd gydag un oedolyn sengl i gwrdd o dan do gydag un aelwyd arall. Mae’r cyfyngiadau nawr yn caniatáu i unrhyw aelwyd ffurfio aelwyd estynedig.

Rydym yn argymell na ddylech chi newid eich aelwyd estynedig oni bai ei fod yn wirioneddol angenrheidiol, er mwyn lleihau’r risg o ledaenu’r coronafeirws rhwng aelwydydd.

Fodd bynnag, rydym yn cydnabod bod perthnasau ac amgylchiadau pobl yn newid gyda threigl amser. Gall y rheini sy’n gymwys ffurfio aelwyd estynedig newydd os yw:

  • aelwydydd yn dod â’u haelwyd estynedig bresennol i ben
  • aelwydydd yn ymatal rhag cymysgu ag unrhyw aelwyd arall (yn cynnwys eich aelwyd estynedig newydd) am gyfnod o 10 niwrnod cyn ffurfio’r aelwyd estynedig newydd.

Os yw rhywun yn eich aelwyd estynedig flaenorol yn datblygu symptomau neu’n cael prawf positif am y coronafeirws hyd at 48 awr ar ôl i’r aelwyd estynedig gyfarfod ddiwethaf, rhaid i holl aelodau’r aelwyd estynedig hunan-ynysu, os gorchmynnir hynny gan swyddog olrhain cysylltiadau. Rhaid i chi beidio ffurfio aelwyd estynedig newydd nes eich bod wedi gorffen hunan-ynysu.

Am fwy o wybodaeth am aelwydydd estynedig a’r hyn a olygir gan ‘un oedolyn cyfrifol’, darllenwch ein canllawiau ar ymweld â phobl mewn cartrefi preifat.

Os yw pobl sy’n byw â chymorth yn rhannu cyfleusterau tŷ bach, ymolchi, bwyta neu goginio, dylech fod yn ymwybodol o’r risgiau uwch a chymryd camau priodol i leihau’r risg – gweler canllawiau Iechyd Cyhoeddus Cymru am fwy o wybodaeth. Mae’r rheoliadau cyfredol yn caniatáu hyd at 4 o bobl sy’n byw yn y lleoliad i ymgynnull mewn ardaloedd a rennir o fewn y llety, cyn belled nad oes neb o du allan y cartref yn bresennol, ar wahân i bobl sy’n darparu gofal a chymorth i rywun sy’n byw â chymorth.

Hawliau a chyfrifoldebau

Mae’n hanfodol bod gan bobl lais a rheolaeth dros eu gofal a’u lles eu hunain. Rhaid i weithwyr proffesiynol sicrhau bod gan denantiaid sy’n byw â chymorth ac, os yw’n briodol, eu teuluoedd a’u gofalwyr, ran yn y broses o asesu unrhyw risgiau yn sgil y coronafeirws, a bod unrhyw asesiad risg yn gymesur. Os yw materion yn ymwneud â galluedd meddyliol dan sylw, gan ystyried cyfrifoldebau corff cyhoeddus i gadw pobl yn ddiogel, mae’n orfodol hefyd ystyried hawliau unigol pobl, yn cynnwys darpariaethau Deddf Hawliau Dynol 1998 a Deddf Cydraddoldeb 2010.

Dylai darparwyr gofal sicrhau eu bod yn ystyried gwerthoedd ac egwyddorion moesegol wrth drefnu a darparu gofal cymdeithasol i oedolion. Mae Llywodraeth Cymru o’r farn bod y fframwaith moesegol yn Responding to COVID-19: the ethical framework for adult social care gan yr Adran Iechyd a Gofal Cymdeithasol yn rhestr gyfeirio ddefnyddiol er mwyn sicrhau bod ystyriaethau moesegol yn cael sylw yng nghyd-destun Covid-19. Mae’r fframwaith yn glir y dylid bob amser ddefnyddio parch a rheswm fel yr egwyddorion sylfaenol wrth lywio gwaith cynllunio a chefnogi dyfarniadau.

Ymweld neu gwrdd â pherson sy’n byw â chymorth

  • Os yw’r person mewn aelwyd estynedig , caiff aelodau’r aelwyd estynedig ymweld, cael cyswllt corfforol ac aros dros nos gyda’r person sy’n byw â chymorth o fewn eu llety.
  • Ni chaniateir ymweliadau oni bai bod yr ymwelydd yn rhan o aelwyd estynedig neu yn rhywun sy’n darparu gofal a chymorth i’r person sy’n byw â chymorth. Darllenwch ein canllawiau i weithwyr proffesiynol iechyd a gofal cymdeithasol.   
  • Caniateir i chi gyfarfod yn yr awyr agored gyda hyd at 6 o bobl o hyd at 6 aelwyd gwahanol (heb gyfrif unrhyw ofalwyr neu blant o dan 11 oed o unrhyw un o’r aelwydydd hyn), yn cynnwys mewn gerddi preifat. Rhaid cadw pellter cymdeithasol. Gweler y canllawiau ar adael eich cartref a chwrdd â phobl eraill am fwy o wybodaeth.
  • Dylai gweithwyr neu grefftwyr sy’n ymweld â llety byw â chymorth ystyried a ellir gohirio’r gwaith yn ddiogel. Yr eithriad yw i atgyweirio nam sy’n creu perygl uniongyrchol i iechyd a diogelwch pobl – er enghraifft, gwaith plymio ar frys neu i wneud addasiadau sy’n caniatáu i aelodau’r aelwyd aros yn yr eiddo. Rhaid i weithwyr sicrhau cadw pellter cymdeithasol rhwng trigolion a staff llety byw â chymorth bob amser. Darllenwch y canllawiau Diogelu Cymru yn y gwaith a’r Canllawiau ar weithio yng nghartrefi pobl eraill.
  • Mae gan y rheini sy’n byw â chymorth, staff ac ymwelwyr i gyd gyfrifoldeb i sicrhau ymweliadau mor ddiogel â phosibl.

    Mae ffactorau a allai gynyddu’r risgiau i’r rheini sy’n byw â chymorth. Mae’r rhain yn cynnwys proffil risg pob unigolyn sy’n byw yno (e.e. oedran, cyflyrau meddygol). Dylai pob unigolyn sy’n byw yno allu gwneud penderfyniad gwybodus ynghylch a ydynt yn barod i dderbyn y risg uwch, neu benderfyniad ynghylch y “lles pennaf” os yn briodol. Gweler yr adran perthnasol isod ar risg.

    Darllenwch ein canllawiau ar ffurfio aelwyd estynedig a gadael eich cartref a chwrdd â phobl eraill .

Ymweliadau gan berson sy’n byw â chymorth i gwrdd â phobl eraill neu i aros gyda nhw

Gall person sy’n byw â chymorth ymweld ag eraill yn yr amgylchiadau canlynol:

  • os yw person sy’n byw â chymorth yn rhan o aelwyd estynedig, caniateir iddynt gyfarfod â’i gilydd (o dan do neu yn yr awyr agored), ymweld, cael cysylltiad corfforol ac aros dros nos gydag aelodau’r aelwyd estynedig i ffwrdd o’u llety byw â chymorth
  • Caniateir i chi gyfarfod yn yr awyr agored gyda hyd at 6 o bobl o hyd at 6 aelwyd gwahanol (heb gyfrif unrhyw ofalwyr neu blant o dan 11 oed o unrhyw un o’r aelwydydd hyn), yn cynnwys mewn gerddi preifat.

Gwneud penderfyniadau ac asesu risg

Mae pobl sy’n byw â chymorth yn gwneud eu penderfyniadau eu hunain am eu bywyd eu hunain, ac eithrio os yw diffyg galluedd meddyliol yn golygu bod eraill yn gwneud rhai penderfyniadau er eu lles. Rôl eu darparwyr cymorth, unrhyw dîm amlddisgyblaethol a’u teuluoedd yw eu helpu nhw i ddeall y risgiau iddyn nhw eu hunain ac i eraill, a lle bynnag y bo’n bosibl, cymryd camau i reoli’r risgiau hynny. Os yw tenantiaid â galluedd yn gwneud penderfyniadau wedyn sy’n anghyfreithlon neu os oes posibilrwydd eu bod yn rhoi eraill mewn perygl sylweddol, mae prosesau cyfreithiol a diogelu wedi’u sefydlu y dylid eu dilyn.

Dylai pawb weithio gyda’i gilydd i gynnal asesiad risg deinamig er mwyn ystyried  budd pennaf y rheini sy’n byw â chymorth a chymryd pob cam rhesymol i leihau’r tebygolrwydd o drosglwyddo’r coronafeirws drwy ddilyn y canllawiau perthnasol i ddiogelu eu hunain. Mae ‘asesiad risg deinamig’ yn golygu proses barhaus o arsylwi a dadansoddi risgiau a pheryglon mewn amgylchedd sy’n newid neu sydd â’r potensial i fod yn berygl mawr. Mae hyn yn caniatáu i risgiau gael eu hadnabod yn gyflym a chymryd camau i leihau/diddymu risgiau.

Mae’n hanfodol bod gweithwyr iechyd, gofal cymdeithasol a thai proffesiynol yn cysylltu â phobl sy’n byw â chymorth, eu teuluoedd a’u gofalwyr i gyd fel eu bod yn rhan o’r broses o asesu unrhyw risgiau, a bod unrhyw asesiad risg yn gymesur. Mae’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch (HSE) wedi paratoi cyngor defnyddiol, yn cynnwys templed asesu risg. Bydd angen i bobl sy’n byw â chymorth, eu teuluoedd, eu ffrindiau a’u darparwyr gofal a chymorth weithio’n agos gyda’i gilydd i sicrhau bod pobl yn gallu arfer eu hawliau i gwrdd ac ymweld â phobl eraill, gan amddiffyn iechyd a diogelwch pob tenant ar yr un pryd.

Wrth asesu’r risgiau sy’n gysylltiedig â ffurfio aelwyd estynedig neu gyfleusterau a rennir, dylid ystyried ystod o ffactorau, yn cynnwys::

  • y defnydd cywir o Gyfarpar Diogelu Personol (PPE) gan weithwyr gofal a chymorth yn y lleoliad, a ddylent hefyd sicrhau bod camau priodol yn eu lle i reoli heintiau, yn cynnwys trefniadau i lanhau cyfleusterau a rennir;
  • yr angen i sicrhau’r defnydd o eiddo personol fel tywelion, llestri a chyllyll a ffyrc, yn hytrach na’u rhannu;
  • amseru ymweliadau a gweithgareddau er mwyn lleihau cysylltiadau rhwng pobl;
  • camau i hybu cadw pellter cymdeithasol;
  • ymwybyddiaeth o nifer yr achosion o’r coronafeirws yn yr ardal leol a’r ardaloedd y mae pobl yn teithio rhyngddynt.

Efallai ei bod yn briodol rhoi eitemau atgoffa gweledol, fel posteri, neu gymhorthion cyfathrebu eraill, o gwmpas y lleoliad byw â chymorth er mwyn atgyfnerthu’r camau a fabwysiadwyd y mae’n rhaid eu dilyn.

Er mwyn bodloni dymuniadau unigolion i gael ymweliadau neu i ymweld ag eraill, dylid mynd ati i deilwra cynllun personol. Mae hyn yn golygu deall y risgiau y gall yr unigolyn neu’r ymwelydd fod yn agored iddynt wrth gael neu fynd ar ymweliad, a sut y gall hyn effeithio arnyn nhw ac eraill. Dylid ystyried i ba raddau y mae unigolyn yn agored i ganlyniadau niweidiol COVID-19 oherwydd ffactorau fel oedran neu gyflwr (neu gyflyrau) iechyd.

Mae risgiau eraill i’w hystyried ac y dylid cymryd camau i’w lliniaru, megis sefyllfaoedd lle mae’r risg o drosglwyddo’r coronafeirws yn uwch, er enghraifft:

Gellid sefydlu system o “gytundebau” ymwelwyr sy’n gofyn i ymwelwyr lenwi holiadur iechyd a diogelwch cyn ymweld. Mae’r ffordd hon o weithio’n hybu cyd-ddealltwriaeth ac yn meithrin ymddiriedaeth. Ceir ystod o adnoddau defnyddiol ar wefan y Sefydliad Gofal Cymdeithasol er Rhagoriaeth.

Cynghorir pobl sy’n byw â chymorth, ymwelwyr ac aelodau aelwyd estynedig y gellid cyfyngu ar eu gallu i ymweld yn dilyn asesiad risg ac yn ddibynnol ar amgylchiadau penodol. Dylid trafod y rhesymau am unrhyw gyfyngiadau ar ymweliadau gyda’r rheini sy’n byw â chymorth, eu swigod cefnogaeth a’u teuluoedd a’u ffrindiau, a’u cyfathrebu’n glir.

Efallai y bydd rhai pobl sy’n byw â chymorth heb alluedd i ddeall a gwneud penderfyniadau ar sail cyngor am bandemig y coronafeirws. Os nad oes gan bobl y galluedd gofynnol, bydd proses i wneud penderfyniadau ar eu rhan er eu budd pennaf eisoes wedi’i chytuno, a dylid ei dilyn. Mae’n bwysig cymryd pob cam angenrheidiol i gyfathrebu â phobl yn y ffordd y byddant yn fwyaf tebygol o’i deall. Er enghraifft, gall pobl ag awtistiaeth a phobl ag anabledd dysgu, dementia neu salwch meddwl gael trafferth yn deall cyfarwyddiadau cymhleth neu eu hanghofio. Rhaid dilyn y camau hyn, ynghyd ag egwyddorion a gofynion eraill Deddf Galluedd Meddyliol 2005, pan deimlir bod person sy’n derbyn cymorth yn ddiffygiol mewn galluedd.

Darllenwch ganllawiau y DU ar weithredu Deddf Galluedd Meddyliol 2005 yn ystod y pandemig. Ochr yn ochr â’r ddeddfwriaeth hon, mae’n bwysig ystyried hawliau’r unigolyn, yn cynnwys hawliau dan Ddeddf Hawliau Dynol 1998 a Deddf Cydraddoldeb 2010.

Gweithio mewn lleoliad byw â chymorth

Yn aml, mae lleoliad byw â chymorth yn weithle i weithwyr gofal a chymorth, yn cynnwys y rheini sy’n cael eu hariannu gan bobl sy’n derbyn taliadau uniongyrchol, yn ogystal â phobl eraill a gyflogir ar y safle, neu bobl a gyflogir i wneud gwaith ar y safle.

Mae’r rheoliadau  yn gosod dyletswyddau ar y rheini sy’n gyfrifol am waith a wneir mewn mangre reoleiddiedig i gymryd mesurau rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws yn y fangre, neu ledaenu’r coronafeirws gan y rheini sydd wedi bod yn y fangre.

Darllenwch ein canllawiau ar gymryd pob mesur rhesymol i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â'r coronafeirws mewn gweithleoedd a mangreoedd sydd ar agor i'r cyhoedd.

I grynhoi, rhaid iddynt:

  1. gymryd pob mesur rhesymol i sicrhau bod pellter o 2 fetr yn cael ei gynnal rhwng pob person mewn mangreoedd penodol;
  2. sicrhau bod mesurau rhesymol eraill yn cael eu cymryd i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws, yn arbennig drwy gyfyngu ar ryngweithio agos wyneb yn wyneb a thrwy wella hylendid;
  3. darparu gwybodaeth i’r rheini sy’n mynd i mewn i’r fangre neu’n gweithio yno ynglŷn â sut i leihau risg.

Byddai’r ddyletswydd hon yn gymwys, er enghraifft, i’r rheini sy’n gyfrifol am ddarparu gofal a chymorth i’r person sy’n byw â chymorth. Y person cyfrifol fyddai’r person sy’n trefnu’r ddarpariaeth. Efallai mai’r unigolyn ei hun fydd hyn os yw’n trefnu ei ofal drwy daliadau uniongyrchol, neu’r awdurdod lleol, neu asiantaeth.

Yn ogystal, dylai’r rheini sy’n ymweld â lleoliad byw â chymorth er mwyn darparu gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol ddilyn canllawiau Iechyd Cyhoeddus Cymru ar Gyfarpar Diogelu Personol (PPE) ac Atal a Rheoli Heintiau.  

Bydd ar y rheini sy’n gyfrifol am drefnu gwirfoddolwyr mewn lleoliad byw â chymorth ddyletswydd gofal i’r gwirfoddolwyr i sicrhau, cyn belled ag y bo’n ymarferol bosibl, nad ydynt yn agored i beryglon i’w hiechyd a’u diogelwch. Os oes pobl eraill yn gweithio yn y lleoliad byw â chymorth, disgwylir i wirfoddolwyr gadw at y mesurau a sefydlwyd i leihau risg y coronafeirws, fel sy’n ofynnol yn ôl y rheoliadau a’r asesiadau risg a gwblhawyd.

Profi a hunanynysu

Dylid sicrhau bod pobl sy’n byw â chymorth ac aelodau o’u aelwyd estynedig yn ymwybodol bod rhaid iddynt hunanynysu ar unwaith a threfnu i gael prawf os ydynt yn datblygu unrhyw rai o symptomau mwyaf cyffredin COVID-19: peswch newydd, parhaus; tymheredd uchel; neu fethu arogli neu flasu, neu newid yn y gallu i arogli neu flasu. Gallai hyn olygu y dylai’r person sy’n byw â chymorth ac sy’n ymweld â’i aelwyd estynedig ystyried hunanynysu gydag aelodau o’i aelwyd estynedig (yn eu cartref), yn hytrach na dychwelyd i’w llety byw â chymorth arferol nes bod canlyniad y prawf yn hysbys (os yw’r prawf yn negyddol), neu nes bod y cyfnod o hunanynysu yn gorffen (os yw’r prawf yn bositif).

Yn ogystal, dylid sicrhau bod staff, darparwyr gofal a chymorth, gwirfoddolwyr ac ymwelwyr i’r lleoliad byw â chymorth yn osgoi mynd i’r lleoliad os oes ganddynt unrhyw rai o symptomau COVID-19. Dylent aros gartref, hunanynysu ar unwaith a threfnu i gael prawf.

Os nad yw person yn dangos symptomau COVID-19 pan fydd yn dychwelyd i’r llety byw â chymorth ar ôl ymweliad neu ar ôl aros yn rhywle arall, a’u bod wedi cydymffurfio â chyfyngiadau megis cadw pellter cymdeithasol a gwisgo gorchudd wyneb mewn mannau cyhoeddus dan do ac ar drafnidiaeth gyhoeddus, nid oes raid iddynt hunanynysu.

Mae tenantiaid mewn llety sy’n rhannu cyfleusterau megis cegin neu ystafell ymolchi yn cael eu trin fel aelwyd unigol at ddibenion hunanynysu. Mae hyn yn golygu, os ydych yn byw mewn llety a rennir, os oes unrhyw un sy’n byw yno yn gorfod hunanynysu oherwydd eu bod yn dangos symptomau’r coronafeirws ac yn aros am ganlyniadau prawf, neu os ydynt wedi profi’n bositif am COVID-19, yna rhaid i bawb yn y llety a rennir hunanynysu.  

Mae pob tenant ac aelod o staff mewn lleoliad byw â chymorth a gwasanaethau gofal cartref yn gallu cael prawf os byddant yn dangos symptomau COVID-19.

Mae Llywodraeth Cymru nawr wedi cynnwys y gweithlu sy’n gysylltiedig â byw â chymorth yn y Rhaglen Brofi  Covid-19 lle:

  • byddai’r mwyafrif o drigolion yn cael eu hadnabod fel pobl sydd o risg canolig neu uchel pe baent yn dod i gysylltiad â Covid-19 (yn unol â’r diffiniadau cenedlaethol) neu bod ganddynt anabledd dysgu
  • mae’r lleoliad yn gymuned ‘caeedig’ gyda chyfleusterau a rennir rhwng nifer o bobl
  • mae 5 neu fwy o drigolion yn byw yn y lleoliad
  • mae’r mwyafrif o drigolion yn derbyn gofal sy’n cael ei reoleiddio gan AGC

Profi, Olrhain, Diogelu

Dylai pawb hefyd ymgysylltu â Phrofi, Olrhain, Diogelu os ydynt yn cael prawf positif am COVID-19, neu os yw Profi, Olrhain, Diogelu yn cysylltu â nhw oherwydd eu bod wedi bod mewn cysylltiad â pherson sydd wedi profi’n bositif am COVID-19. Mae cadw cofnodion o enwau a manylion cyswllt staff, ymwelwyr ac aelodau o swigod cefnogaeth yn allweddol er mwyn gallu ymateb yn gyflym i Brofi, Olrhain, Diogelu os bydd tenant, ymwelydd neu aelod o staff yn profi’n bositif am COVID-19, neu os ydynt wedi bod mewn cyswllt agos â pherson sydd wedi profi’n bositif am y feirws. Yn unol â gofynion GDPR, bydd rhaid hysbysu pob tenant, aelod o staff, gwirfoddolwr ac ymwelydd i lety byw â chymorth eu bod yn cadw cofnodion o fanylion cyswllt personol, a’r rheswm am hynny.

Cefnogaeth bellach

Mae’n bosibl na fydd y canllawiau hyn yn delio â phob senario. Dylid trin pob sefyllfa yn unigol, gan ystyried y ddeddfwriaeth berthnasol a sicrhau bod yr unigolion dan sylw, eu teuluoedd a’r rheini sy’n cynrychioli eu budd pennaf yn chwarae rhan lawn  mewn penderfyniadau. Gall Iechyd Cyhoeddus Cymru gefnogi asesiadau risg unigol a rhoi cyngor ynglŷn ag atal a rheoli heintiau. Cysylltwch â nhw ar 0300 00300 32.

Byddwn yn parhau i adolygu’r canllawiau hyn er mwyn sicrhau eu bod yn gyson â rheoliadau a chanllawiau ehangach.