Skip to main content

Yr un peth pwysicaf allwn ni oll wneud, wrth frwydro'r coronafeirws yw aros adref er mwyn amddiffyn y GIG ac achub bywydau.

Cyhoeddwyd gyntaf:
24 Mawrth 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

1. Cyflwyniad

Y peth pwysicaf allwn ni oll wneud, wrth frwydro'r coronafeirws yw aros adref er mwyn amddiffyn y GIG ac achub bywydau.

Wrth leihau ein cyswllt o ddydd i ddydd gyda phobl eraill, gallwn leihau lledaeniad yr haint. Dyna pam fod y llywodraeth wedi cyflwyno 3 mesur newydd:

  1. gofyn bod pobl yn aros adref, heblaw at ddibenion cyfyngedig iawn
  2. cau rhai busnesau a lleoliadau
  3. rhwystro mwy na 2 berson rhag cyfarfod yn gyhoeddus

Rhaid i bob person yn y DU gydymffurfio gyda'r mesurau newydd hyn. Mae'r awdurdodau perthnasol, gan gynnwys yr heddlu, wedi cael y pŵer i'w gorfodi - gan gynnwys trwy ddirwyon a gwasgaru pobl sy'n casglu at ei gilydd.

Bydd y mesurau hyn yn eu lle nes y gallant gael eu llacio, pan fydd y risg o heintio wedi lleihau. Mae gan weinidogion ddyletswydd i adolygu'r rhain bob 3 wythnos.

2. Aros adref

Dylech ond adael y tŷ am resymau cyfyngedig iawn:

  • siopa am hanfodion, er enghraifft bwyd a moddion, mor anaml â phosibl
  • un math o ymarfer corff bob dydd, er enghraifft rhedeg, cerdded neu feicio - ar eich pen eich hunain, neu gydag aelodau o'ch cartref
  • ymweld â'ch meddyg teulu neu wasanaethau iechyd lleol gan gynnwys y deintydd
  • i ddarparu gofal neu i helpu person bregus, mae hyn yn cynnwys mynd i nôl bwyd neu foddion iddyn nhw
  • helpu'r GIG drwy roi gwaed
  • gadael eich cartref i osgoi anaf neu salwch
  • teithio i ac o'r gwaith, ond dim ond pan nad yw hi'n ymarferol rhesymol i weithio o adref

Mae'r rhesymau hyn yn eithriadau - hyd yn oed  wrth wneud y gweithgareddau hyn, bydd angen i chi gyfyngu ar yr amser y byddwch yn ei dreulio tu allan i'ch cartref, a sicrhau eich bod 2 metr i ffwrdd wrth unrhyw un tu allan i'ch cartref.

Mae'n rhaid i'r mesurau hyn gael eu dilyn gan bawb. Mae cyngor ar wahân ar gael i unigolion neu gartrefi sy'n ynysu, ac ar gyfer y bobl fwyaf bregus sydd angen eu gwarchod. Lle nad yw rhieni'n byw yn yr un cartref, gall plant o dan 18 gael eu symud rhwng cartrefi eu rhieni.

Mae'r llywodraeth hefyd wedi nodi nifer o weithwyr hanfodol y gall eu plant barhau i fynd i'r gwaith neu eu darparwr gofal plant. Nid yw'r diffiniad gweithiwr hanfodol yma'n effeithio p'un a gallwch deithio i'r gwaith - os ydych yn weithiwr hanfodol, gallwch barhau i deithio i'r gwaith, cyn belled na allwch weithio o adref.

Gall gweithwyr hanfodol a rhieni plant bregus adael y cartref i fynd â phlant i ac o'r ysgol neu eu darparwyr gofal plant.

Dylai gwasanaethau cyhoeddus hanfodol eraill - megis gwasanaethau cymdeithasol, cefnogaeth i ddioddefwyr, cefnogaeth a ddarperir gan yr Adran Gwaith a Phensiynau, neu'r system gyfiawnder - gael eu darparu, a dylid cael mynediad atynt o bell lle bo modd, ond gallwch adael y cartref dim ond pan fod bod yno yn bersonol yn hollol hanfodol. Dylid osgoi symud cartref hefyd heblaw bod symud yn anochel.

3. Cau rhai busnesau a lleoliadau

I leihau cyswllt cymdeithasol, mae'r llywodraeth wedi gorchymyn bod rhai busnesau a lleoliadau yn cau. Mae'r rhestr lawn o'r busnesau hynny a lleoliadau eraill sy'n rhaid cau yn cynnwys:

  • tafarndai, sinemâu a theatrau
  • unrhyw siopau manwerthu gydag eithriadau penodol - mae'r siopau sy'n gorfod cau yn cynnwys siopau dillad ac electroneg; salonau gwallt, harddwch ac ewinedd; a marchnadoedd tu allan a dan do, ac eithrio marchnadoedd bwyd
  • llyfrgelloedd, canolfannau cymuned ac ieuenctid
  • cyfleusterau hamdden tu allan a dan do, fel ali fowlio, arcêd a chyfleusterau chwarae meddal
  • mannau cymunedol gyda pharciau, fel meysydd chwarae, cyrtiau chwaraeon a champfeydd tu allan
  • mannau addoli, heblaw ar gyfer angladdau gyda theulu agos yn unig
  • gwestai, hostelau, gwely a brecwast, safleoedd gwersylla, parciau carafanau a thai preswyl at ddibenion masnachol neu hamdden heblaw ar gyfer trigolion parhaol, gweithwyr allweddol a'r rheiny sy'n darparu llety brys, er enghraifft ar gyfer y digartref

Gall busnesau eraill aros ar agor a gall eu gweithwyr deithio i'r gwaith, dim ond pan nad yw hi'n ymarferol rhesymol i weithio o adref.

4. Rhwystro ymgasglu’n gyhoeddus

I wneud yn siŵr bod pobl yn aros adref ac i ffwrdd wrth ei gilydd, mae'r llywodraeth hefyd yn rhwystro pobl yn ymgasglu'n gyhoeddus, os oes mwy na 2 o bobl.

Dim ond at ddibenion cyfyngedig iawn y mae eithriadau i'r rheol yma:

  • lle bo'r ymgasgliad yn grŵp o bobl sy'n byw gyda'i gilydd - mae hyn yn golygu y gall rhiant, er enghraifft, fynd â'u plant i'r siop os nad oes opsiwn i'w gadael adref
  • lle bo'r ymgasgliad yn hanfodol at ddibenion gwaith - ond dylai gweithwyr fod yn ceisio lleihau pob cyfarfod ac ymgasgliadau eraill yn y gweithlu

Yn ogystal, bydd y llywodraeth yn rhwystro digwyddiadau cymdeithasol, gan gynnwys priodasau, bedyddiadau a seremonïau crefyddol eraill. Bydd hyn yn eithrio angladdau, y gall teulu agos eu mynychu.

5. Mynd i'r gwaith

Dylai pobl ond deithio i'r gwaith, ond dim ond pan nad yw hi'n ymarferol rhesymol i weithio o adref.

Ac eithrio'r sefydliadau uchod yn yr adran ar gau rhai busnesau a lleoliadau, nid yw'r llywodraeth wedi gofyn bod unrhyw fusnesau eraill yn cau - mae'n bwysig bod busnes yn parhau.

Dylai cyflogwyr a gweithwyr drafod eu trefniadau gweithio, a dylai cyflogwyr gymryd pob cam posibl i hwyluso bod eu gweithwyr yn gallu gweithio o adref, gan gynnwys darparu cyfarpar TG addas i'w galluogi i weithio o bell.

Weithiau, ni fydd hyn yn bosibl, gan na all pawb weithio o adref. Mae rhai swyddi yn gofyn bod pobl yn teithio i ac o’r gwaith - er enghraifft, os ydynt yn gweithredu peirianwaith, yn gweithio yn adeiladu neu'n cynhyrchu, neu'n darparu gwasanaethau rheng flaen.

Os na allwch weithio o adref yna gallwch barhau i deithio at ddibenion gwaith, cyn belled nad ydych yn dangos symptomau'r coronafeirws ac nad ydych chi nac unrhyw un yn eich cartref yn hunanynysu. Mae hyn yn gyson gyda chyngor gan y Prif Swyddog Meddygol.

Dylai cyflogwyr sydd â phobl yn eu swyddfeydd neu ar y safle, sicrhau bod gweithwyr yn gallu dilyn canllawiau Iechyd Cyhoeddus Cymru gan gynnwys, lle bo modd, cynnal pellter o 2 fetr wrth eraill, a golchi eu dwylo gyda dŵr a sebon yn aml am o leiaf 20 eiliad (neu ddefnyddio diheintydd dwylo os nad oes dwr a sebon ar gael).

Gall gwaith sy'n cael ei wneud yng nghartrefi pobl, er enghraifft gwn weithwyr sy'n gwneud atgyweiriadau a chynnal a chadw, barhau, cyn belled â bod y person yn iach a heb symptomau. Eto, bydd hi'n bwysig sicrhau bod canllawiau Iechyd Cyhoeddus Cymru gan gynnwys cynnal pellter o 2 fetr o unrhyw un yn y tŷ, i sicrhau diogelwch pawb.

Ni ddylid gwneud unrhyw waith mewn unrhyw gartref sy'n ynysu neu lle bod unigolyn yn cael ei warchod, heblaw ei fod i ddatrys risg sy'n uniongyrchol i ddiogelwch y cartref, fel gwaith plymio brys, a lle bod person yn fodlon gwneud. Mewn achosion o'r fath, gall Iechyd Cyhoeddus Cymru roi cyngor i bobl sy'n gwneud gwaith a chartrefi.

Ni ddylid gwneud unrhyw waith gan berson sydd â' symptomau'r coronafeirws, waeth pa mor ysgafn.

Fel nodir yn yr adran ar gau rhai busnesau a lleoliadau, mae'r llywodraeth wedi cyhoeddi canllawiau ar ba sefydliadau a gynhwysir yn y gofyniad yma. Mae cyngor i weithwyr y sefydliadau hyn ar gefnogaeth cyflogaeth ac ariannol ar gael yn gov.uk/coronavirus.

Dylai gweithwyr ddilyn y canllawiau ar hunanynysu os ydyn nhw neu unrhyw un arall yn eu cartref yn dangos symptomau.

6. Cyflawni'r mesurau newydd

Bydd y mesurau hyn yn lleihau ein cyswllt o ddydd i ddydd gyda phobl eraill. Maent yn rhan hanfodol o'n hymdrechion i leihau cyfradd trosglwyddo'r coronafeirws.

Mae'n rhaid i bob dinesydd gydymffurfio gyda'r mesurau newydd hyn.

Bydd y llywodraeth felly yn sicrhau bod yr heddlu ac awdurdodau perthnasol eraill yn cael y pwerau i'w gorfodi, gan gynnwys trwy ddirwyon, a chael gwared ar gasgliadau o bobl lle nad yw pobl yn cydymffurfio.

Byddant yn para tair wythnos o 23 Mawrth, ac yna bydd y Llywodraeth yn edrych arnynt eto ac yn eu llacio os yw'r dystiolaeth yn dangos fod hyn yn bosibl.

Mae'r llywodraeth felly yn sicrhau bod gan yr heddlu ac awdurdodau perthnasol eraill y pwerau i'w gorfodi lle nad yw pobl yn cydymffurfio.

Os fyddwch chi'n gadael eich cartref neu'n ymgasglu yn gyhoeddus am unrhyw reswm heblaw'r rhai a nodir, gall yr heddlu:

  • eich cyfarwyddo i fynd adref, i adael ardal neu wasgaru
  • eich cyfarwyddo i gymryd camau i rwystro eich plant rhag torri'r rheolau hyn os ydynt eisoes wedi gwneud
  • eich cymryd chi adref - neu eich arestio - os nad ydych yn dilyn eu cyfarwyddiadau neu lle eu bod yn credu ei fod yn briodol

Bydd yr heddlu yn defnyddio disgresiwn a synnwyr cyffredin i roi'r mesurau hyn ar waith ac ry'n ni'n disgwyl bod y cyhoedd yn ymddwyn yn gyfrifol, gan aros adref i arbed bywydau.

Fodd bynnag os yw'r heddlu'n credu eich bod wedi torri'r rheolau hyn - neu os fyddwch yn gwrthod dilyn eu cyfarwyddiadau - bydd swyddog yr heddlu yn gallu rhoi hysbysiad cosb benodedig am £60 (wedi ei ostwng i £30 os telir o fewn 14 diwrnod). Os ydych eisoes wedi derbyn hysbysiad cosb benodedig, bydd y swm yn cynyddu i £120 ac yn dyblu bob tro fyddwch yn troseddu eto.

Bydd y llywodraeth yn parhau i adolygu hyn ac yn cynyddu'r cosbau os yw'n glir ei bod hi'n angenrheidiol i orfodi cydymffurfiaeth.

Yn yr un modd, bydd busnes neu leoliad sy'n gweithredu yn erbyn y mesurau hyn yn cyflawni trosedd. Bydd awdurdodau lleol (er enghraifft swyddogion Iechyd Amgylcheddol a Safonau Masnach) yn monitro cydymffurfiaeth, gyda chefnogaeth gan yr heddlu os yw'n briodol. Bydd busnesau a lleoliadau sy'n eu torri yn destun hysbysiadau gwahardd a hysbysiad cosb benodol. Bydd busnesau sy'n parhau i weithredu'n groes i'r mesurau yn cael eu gorfodi i gau.

Ar gyfer unigolion a chwmnïau, os nad ydych yn talu, mae modd mynd â chi i'r llyw, gydag ynadon yn gallu rhoi dirwyon diderfyn arnoch.

Bydd y mesurau yn y canllawiau hyn yn para tair wythnos o 23 Mawrth i gychwyn, ac yna bydd y llywodraeth yn edrych arnynt eto ac yn eu llacio os yw'r dystiolaeth yn dangos fod hyn yn bosibl.

Rhannu’r dudalen hon