Neidio i'r prif gynnwy

Cyflwyniad

Cyflwynodd Llywodraeth Cymru Reoliadau’r Coronafeirws sy’n gosod cyfyngiadau llym ar ymgynnull, symudiadau pobl a’r ffordd mae busnesau’n gweithredu (mae rhai ohonyn nhw wedi gorfod cau dros dro).  Yn raddol, gan fod y Rheoliadau’n cael eu hadolygu’n rheolaidd, mae mwy a mwy o’r rhain yn cael ailagor. 

O ran y busnesau sy’n cael gweithredu, a’r safleoedd sy’n cael agor, rhaid iddyn nhw wneud hynny’n ddiogel mewn ffordd sy’n cydymffurfio â'r Rheoliadau, yn ogystal â’r rhwymedigaethau cyfreithiol eraill a osodir ar gyflogwyr (fel y ddeddfwriaeth iechyd a diogelwch). I helpu busnesau ac eraill i weithio’n ddiogel, mae Llywodraeth Cymru wedi mabwysiadu pum egwyddor allweddol:

  • Gofal: ein hiechyd a’n llesiant sy’n dod gyntaf
  • Cydymffurfio: rhaid glynu wrth y deddfau sy’n ein cadw’n ddiogel
  • Cynnwys: mae pob un ohonom yn gyfrifol am weithio’n ddiogel
  • Addasu: bydd angen i bob un ohonom newid ein ffordd o weithio
  • Cyfathrebu: rhaid i ni i gyd ddeall beth i’w wneud

Mae rhagor o ganllawiau ar yr egwyddorion allweddol ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru.

Pwrpas y ddogfen hon yw helpu cyflogwyr, cyflogeion a phobl hunangyflogedig ac eraill (fel gwirfoddolwyr), sy’n gweithio yng nghartrefi pobl (lle nad yw’r gwaith yn gofyn am gyswllt corfforol agos), i ddeall sut mae gweithio’n ddiogel, gan gymryd camau i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi Cynllun rheoli’r coronafeirws ar gyfer Cymru, sy’n nodi sut byddwn i gyd yn gweithio gyda’n gilydd i reoli risgiau COVID-19. Argymhellir eich bod yn darllen y cynllun.

Gallai pobl sy’n gweithio yng nghartrefi pobl eraill gynnwys y canlynol (nid yw’r rhestrau hyn yn rhai cyflawn, a dim ond enghreifftiau ydyn nhw):

  • Gweithwyr mewn cartrefi – fel gwasanaethau trwsio, gweithwyr gosod, gweithwyr darllen mesurydd, plymwyr, glanhawyr, cogyddion, syrfewyr, gweithwyr symud celfi, criwiau ffilmio, landlordiaid, gwerthwyr tai, asiantau gosod eiddo, cwmnïau symud eiddo i gartref newydd. 
  • Gweithwyr sy’n danfon i gartrefi neu sy’n gweithio y tu allan i gartrefi – fel gyrwyr danfon nwyddau, glanhawyr ffenestri, tirlunwyr a garddwyr. 
  • Gwirfoddolwyr sydd, o bosibl, yn cynnig help ad-hoc i bobl agored i niwed. Mae canllawiau ar wirfoddoli yn ystod pandemig COVID-19 ar gael yn y fan yma.

Nid yw’r canllawiau hyn yn uniongyrchol berthnasol i unrhyw un sy’n treulio ei holl amser gydag un aelwyd, fel nani neu ofalwyr yn y cartref, neu fathau eraill o gymorth yn y cartref. Mae canllawiau penodol ar gael ar gyfer nanis: 

Cyngor i nanis a’u cyflogwyr: coronafeirws a chyngor penodol i weithwyr proffesiynol ym maes iechyd a gofal cymdeithasol.

Sut mae defnyddio’r canllawiau hyn

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi nodiadau cyfarwyddyd o dan Reoliadau’r Coronafeirws ar gymryd pob cam rhesymol i leihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws mewn gweithleoedd a safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd a Gorchuddion Wyneb: canllawiau ar y mesurau i’w cymryd gan gyflogwyr a rheolwyr safleoedd. Cyfeirir at y nodiadau cyfarwyddyd hyn gyda’i gilydd yn y ddogfen hon fel y “Canllawiau Statudol”.

Mae’r ddogfen hon yn adeiladu ar y gofynion sydd yn y Canllawiau Statudol gyda chyngor ymarferol yn ogystal â chyfeirio at ganllawiau sector-benodol eraill a chanllawiau perthnasol eraill.  Mae’n cynnwys ystyriaethau ymarferol ynghylch sut gellid rhoi arferion diogel ar waith wrth weithio yng nghartref rhywun.  Rhaid i’r holl fusnesau gydymffurfio â Rheoliadau’r Coronafeirws a rhoi sylw i’r Canllawiau Statudol, a dylent ddefnyddio’r ddogfen hon i’w helpu i benderfynu ar y camau penodol i’w cymryd i weithredu’n ddiogel – bydd hyn yn dibynnu ar natur y busnes gan gynnwys ei faint a’r math o fusnes, a sut mae’n cael ei drefnu, ei weithredu, ei reoli a’i reoleiddio.

Os oes unrhyw anghysondeb rhwng y canllawiau hyn a’r Canllawiau Statudol, dilynwch y Canllawiau Statudol. Nid yw’r canllawiau hyn yn disodli cyngor cyfreithiol y dylech ystyried ei gael lle bo angen, nac yn disodli unrhyw rwymedigaethau cyfreithiol, gan gynnwys ynghylch iechyd a diogelwch, cyflogaeth neu gydraddoldeb. 

Os ydych chi’n fusnes neu’n gyflogwr, mae’n bwysig eich bod chi’n parhau i gydymffurfio â’ch rhwymedigaethau presennol, gan gynnwys y rheini sy’n ymwneud ag unigolion â nodweddion gwarchodedig.  Os na fyddwch yn cydymffurfio â’r ddeddfwriaeth, gallai’r awdurdodau perthnasol gymryd camau gorfodi.   

Mae Rheoliadau’r Coronafeirws yn nodi system orfodi benodol ac ar wahân.  Mae hyn yn golygu bod swyddogion gorfodi awdurdodau lleol yn gallu mynnu bod rhai mesurau (penodol) yn cael eu cymryd mewn perthynas â safleoedd, ac maent yn gallu eu cau os oes angen.  Mae modd mynnu bod y safle’n cau naill ai oherwydd nad yw’r mesurau a bennwyd wedi cael eu cymryd neu oherwydd bod y gofynion wedi cael eu torri mewn ffordd sy’n ddigon difrifol i gyfiawnhau cau’r safle ar unwaith neu gyda dim ond ychydig iawn o rybudd.  Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau i swyddogion gorfodi. Efallai y byddwch yn dymuno darllen y rhain er mwyn deall pa gamau fyddai’n gallu cael eu cymryd os byddwch yn peidio â chydymffurfio â Rheoliadau’r Coronafeirws a/neu’n peidio â rhoi sylw i’r Canllawiau Statudol.

Wrth ystyried sut i ddefnyddio’r canllawiau hyn, dylech ystyried gweithwyr asiantaeth a chontractwyr, yn ogystal â’ch gweithwyr ac unrhyw un arall ar y safle.

Er mwyn eich helpu i benderfynu pa gamau mae angen i chi eu cymryd, mae’n rhaid ichi gynnal asesiad risg COVID-19 priodol, yn union fel y byddech chi’n ei wneud ar gyfer peryglon Iechyd a Diogelwch eraill. Dylid ymgynghori â’r undeb llafur cydnabyddedig wrth gynnal yr asesiad risg neu, os nad oes un yn bodoli, dylid ymgynghori â chynrychiolydd sydd wedi cael ei ddewis gan y gweithwyr.

Rydym yn disgwyl i’r ddogfen hon gael ei diweddaru dros amser. Mae’r fersiwn hon yn gyfredol ar 9 Tachwedd. Gallwch chwilio am ddiweddariadau yn Diogelu Cymru yn y Gwaith.

Mae Llywodraeth Cymru yn adolygu Rheoliadau’r Coronafeirws bob 3 wythnos.  Mae’r adolygiadau hyn yn gyfle i asesu effeithiolrwydd a chanlyniadau'r darpariaethau ac maen nhw’n gallu arwain at ddiwygio’r rheoliadau.  Mae hi’n bwysig cofio, os bydd cynnydd yn nifer yr achosion o COVID-19, mae’n bosibl y bydd rheolau newydd yn cael eu cyflwyno i leihau lledaeniad y feirws, a diogelu iechyd y cyhoedd y tu allan i’r cyfnod adolygu 3 wythnos safonol.  Yn ychwanegol, gallai cynnydd mewn trosglwyddo COVID-19, naill ai ar draws Cymru neu mewn ardal benodol, arwain at yr hyn sy’n cael ei ystyried yn “fesur rhesymol”, ac mae’n bosibl y byddai angen rhagor o fesurau.  Yn yr amgylchiadau hyn, mae’n bosibl y bydd rhagor o weithgareddau lle mae’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 yn golygu mai peidio â’u gwneud yw’r unig ffordd o leihau’r risg.  Felly mae hi’n bwysig ailedrych ar eich asesiad risg COVID-19 yn rheolaidd i sicrhau bod y camau rydych chi’n eu cymryd yn cyd-fynd â’r rheoliadau diweddaraf.

1. Rheoli Risg

1.1 Trosolwg

Pwynt allweddol: Lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 yn y gweithle i’r lefel isaf sy’n rhesymol ymarferol, drwy gymryd camau ataliol.

Mae’n rhaid i bawb sy’n gyfrifol am waith, a’r holl safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd, gymryd camau rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 ar y safle, a lleihau’r risg o bobl sydd wedi bod ar y safle yn lledaenu’r feirws.

Lle mae'n rhesymol ymarferol i rywun weithio gartref, dylai cyflogwyr eu cefnogi i wneud hynny drwy fod mor hyblyg â phosibl a gwneud addasiadau i sicrhau bod staff yn gweithio gartref lle bynnag y bo hynny'n bosibl. Gallai hyn gynnwys rhoi gliniaduron neu ffonau symudol i staff, a hwyluso’r cyfathrebu ar gyfer staff lle bynnag maen nhw.

Ni ddylai gweithwyr fod dan orfodaeth na phwysau i fynd i weithle os nad oes angen busnes clir iddynt wneud hynny. Os yw cyflogwyr yn ystyried dweud wrth eu staff am fynd i’r gweithle, dylent yn y lle cyntaf asesu a fyddai trefniadau amgen yn gallu bodloni’r rhan fwyaf o anghenion y cyflogwr. Dylid trafod hyn â’r staff neu gynrychiolwyr y staff.

Rydym yn cydnabod bod pobl sy’n gweithio yng nghartrefi pobl eraill yn methu gweithio yn eu cartref eu hunain.  Ond, byddai gweithio o bell yn gallu bod yn addas mewn rhai amgylchiadau; er enghraifft, byddai’r drafodaeth gychwynnol ag aelodau aelwydydd am hyd a lled y gwaith, yn gallu digwydd dros alwad ffôn neu fideo.  Gallai hyn hefyd gynnwys teithiau fideo o’r cartrefi er mwyn dangos difrod mewnol neu ddŵr yn gollwng, er enghraifft, yn hytrach na mynd i’r cartref yn bersonol i roi dyfynbris.

Os oes angen busnes clir i staff fynd i’r gweithle – mae hyn yn cynnwys gweithio yng nghartref rhywun arall – dylech gymryd pob cam rhesymol i sicrhau y bydd 2m rhwng unrhyw bobl sydd yn y safle. Cyfeirir at y gofyniad hwn yn y ddogfen hon fel y ‘dyletswydd cadw pellter corfforol’.   Nid yw’r gofyniad i gadw pellter o 2m yn berthnasol i bobl o’r un aelwyd neu aelwyd estynedig, na rhwng gofalwr a’r sawl sy’n cael cymorth gan y gofalwr.

Hefyd, rhaid i chi gymryd pob cam rhesymol arall i leihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â COVID-19 yn y gweithle a lleihau’r risg o ledaenu’r feirws, drwy wneud y canlynol er enghraifft:

  • Cyfyngu ar lefel y rhyngweithio wyneb yn wyneb.
  • Defnyddio rhwystrau ffisegol.
  • Sicrhau lefel uwch o hylendid, glanweithdra amgylcheddol ac atgoffa am bwysigrwydd hylendid.
  • Golchi dwylo’n dda am 20 eiliad gyda sebon a’u sychu’n drylwyr, neu ddefnyddio hylif diheintio ag alcohol cyn ac ar ôl cyswllt agos.
  • Lleihau synau uchel a fydd yn gorfodi pobl i weiddi drostynt.
  • Gwisgo cyfarpar diogelu personol (PPE) os yw’r canllawiau penodol i’r sector yn dweud bod hynny’n angenrheidiol.
  • Mynnu bod gorchuddion wyneb yn cael eu gwisgo mewn safleoedd dan do, neu rannau o safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd a lle nad oes modd cadw pellter corfforol.
  • Darparu gwybodaeth am yr angen i wisgo gorchuddion wyneb, ac esbonio ble ar y safle y maent yn orfodol.
  • Cofnodi manylion cyswllt i gefnogi Profi, Olrhain, Diogelu (TTP).
  • Sicrhau bod staff yn ymwybodol o gydymffurfedd y cyflogwr â strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu, a’r angen i gyflogwyr rannu eu manylion cyswllt personol os bydd ymholiad Profi, Olrhain, Diogelu sy’n ymwneud â’r busnes/sefydliad a’i staff.

Pwynt allweddol: Mae modd i waith sy’n cael ei wneud yng nghartrefi pobl eraill barhau, ar yr amod ei fod yn cael ei reoli’n ddiogel.

Mae gwaith sy’n cael ei wneud yng nghartrefi pobl, er enghraifft gan grefftwyr sy’n gwneud gwaith trwsio a chynnal a chadw, yn gallu parhau ar yr amod bod y gweithwyr yn iach, nad oes ganddyn nhw symptomau COVID-19, a bod y camau uchod yn cael eu rhoi ar waith.  Mae hyn yn golygu gwneud popeth y gallwch chi i gadw 2m rhwng y rheini sy’n gwneud y gwaith a rhwng aelodau’r aelwyd, a dilyn arferion hylendid anadlol a golchi dwylo.

Cyn i chi benderfynu gwneud unrhyw waith newydd yng nghartref rhywun arall, argymhellir eich bod chi’n ystyried yn ofalus p’un ai oes yna reolau newydd wedi cael eu cyflwyno gan Lywodraeth Cymru mewn ardaloedd sydd â nifer uchel o achosion COVID-19 neu reolau cenedlaethol newydd.  Er ei bod yn bosib na fydd y cyfyngiadau hyn yn eich rhwystro rhag gweithio yng nghartrefi pobl eraill, mae Llywodraeth Cymru yn gobeithio bod pobl yn deall difrifoldeb y risgiau i iechyd rydyn ni’n eu hwynebu, a’u bod felly’n ystyried yn ofalus a allai’r gwaith gael ei ohirio tan ddiwedd unrhyw gyfnod pan fo cyfyngiadau ychwanegol ar waith.

Ni ddylai gwaith gael ei wneud gan unrhyw un:

  • Bod Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru wedi dweud wrthyn nhw am hunanynysu naill ai oherwydd eu bod wedi cael canlyniad positif am COVID-19 neu oherwydd eu bod nhw wedi cael cyswllt agos yn ddiweddar ag achos positif/wedi’i gadarnhau o COVID-19, a’u bod yn dal o fewn eu cyfnod hunanynysu fel y nodir yn y canllawiau;
  • Sydd â symptomau COVID-19, dim ots pa mor ysgafn ydynt, a’u bod yn aros am ganlyniad prawf;
  • Sydd yn achos positif a gadarnhawyd a’u bod yn hunanynysu yn unol â’r canllawiau, ond bod ganddynt wres o hyd neu wedi cael gwres yn ystod y 48 awr ddiwethaf;
  • Sydd yn aelod o’r un aelwyd neu aelwyd estynedig â rhywun sydd wedi cael symptomau COVID-19 neu wedi cael canlyniad positif am COVID-19, a’u bod yn dal o fewn eu cyfnod hunanynysu fel y nodir yn y canllawiau;
  • Sydd wedi cael canlyniad negatif am COVID-19 ond eu bod yn aelod o’r un aelwyd/aelwyd estynedig â rhywun sydd wedi cael canlyniad positif am COVID-19 ac sy’n dal o fewn eu cyfnod hunanynysu, fel y nodir yn y canllawiau.

Os yw gweithiwr wedi cael canlyniad prawf positif a/neu os bydd Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru yn dweud wrtho/wrthi am hunanynysu, fel un a fu mewn cysylltiad ag achos positif yna dylent roi gwybod i chi, fel eu cyflogwr, cyn gynted â phosibl ac yn unol â'ch polisïau salwch, ac yn sicr cyn y tro nesaf mae disgwyl iddynt ddod i'r gweithle, ac ni ddylent ddod i'r gweithle.

Dylech ganiatáu neu alluogi gweithiwr i hunanynysu os yw Profi, Olrhain a Diogelu GIG Cymru wedi dweud wrtho/wrthi i hunanynysu.

Ddylech chi ddim bygwth diogelwch swydd gweithiwr er mwyn ei berswadio i ddychwelyd i’r gweithle cyn i’w gyfnod hunanynysu ddod i ben.

Bydd helpu eich staff i aros gartref am y cyfnod hunanynysu gofynnol yn lleihau’r haint gall aelwydydd ei basio i eraill yn y gymuned yn sylweddol ac, o ganlyniad, i weddill eich gweithlu, i chi ac i’ch teulu o bosibl.

Lle bo’n bosibl, ac os ydyn nhw’n teimlo’n ddigon da i weithio gartref (os ydyn nhw’n achos wedi’i gadarnhau o COVID-19), dylech gefnogi staff i wneud hynny pan fyddant yn hunanynysu.  Os nad ydyn nhw’n gallu gweithio gartref, darllenwch y canllawiau i gyflogwyr ar dâl salwch statudol o ganlyniad i COVID-19.

Cyn i weithiwr ddychwelyd i’r gwaith ar ôl cyfnod o hunanynysu, dylech gadarnhau’r canlynol:

  • Os oedd ganddyn nhw symptomau, eu bod nhw wedi cael prawf ac wedi derbyn canlyniad negatif.
  • Os mai nhw oedd yr achos wedi’i gadarnhau o COVID-19, eu bod nhw wedi cwblhau eu cyfnod gorfodol o hunanynysu, nad oes ganddynt wres ac nad ydynt wedi cael gwres yn ystod y 48 awr ddiwethaf;
  • Os mai aelod o’u haelwyd neu eu haelwyd estynedig oedd yr achos wedi’i gadarnhau o COVID-19, eu bod nhw wedi cwblhau eu cyfnod gorfodol o hunanynysu ac nad ydyn nhw wedi datblygu symptomau COVID-19 tua diwedd eu cyfnod hunanynysu.

Os mai’r ateb i unrhyw un o’r senarios hyn yw ‘na’, ni chaiff y gweithwyr ddychwelyd i’r gwaith ac ni ddylech fynnu eu bod yn dychwelyd.

Rhaid dilyn y gofynion sydd yn y canllawiau teithio os oes yn rhaid teithio i mewn ac allan o Gymru at ddibenion gwaith.  Rhaid i unrhyw un sy’n dychwelyd i Gymru o wlad nad yw wedi cael ei heithrio (unrhyw wlad nad yw ar y rhestr o wledydd sydd wedi cael eu heithrio) hunanynysu am 14 diwrnod ac ni chaiff fynd i’r gweithle, a dylai ddilyn y gofynion a nodir yn y canllawiau hunanynysu ar ôl teithio

Dylai unrhyw un sy’n datblygu symptomau COVID-19 yn y gwaith gael ei anfon adref i hunanynysu, a dylid glanhau ei weithle yn unol â’r canllawiau ar lanhau mewn lleoliadau nad ydynt yn rhai gofal iechyd.  Mae rhagor o arweiniad yn Adran 3.8 isod ar beth i’w wneud os bydd mwy nag un achos wedi’i gadarnhau o COVID-19 yn gysylltiedig â’ch gweithlu mewn cyfnod o 14 diwrnod.

1.2 Meddwl am risg

Pwynt allweddol: Bod asesiad risg COVID-19 yn cael ei gynnal.

Rhaid i chi asesu a rheoli risgiau COVID-19 yn y gweithle, gan gynnwys gweithio yng nghartref rhywun arall, a chymryd camau i leihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â'r feirws.  Ar ben hynny, os ydych chi’n gyflogwr neu’n rhedeg busnes, mae gennych chi gyfrifoldeb cyfreithiol hefyd i ddiogelu gweithwyr a chontractwyr, ac unrhyw un arall ar y safle, rhag risgiau i’w hiechyd a’u diogelwch. 

Rhaid i’ch asesiad risg roi sylw i risgiau COVID-19, gan ystyried Rheoliadau’r Coronafeirws a’r Canllawiau Statudol, a defnyddio'r ddogfen hon fel sail i'ch penderfyniadau a’ch mesurau rheoli, gan gydnabod na allwch chi gael gwared ar risg COVID-19 yn llwyr. 

Nid creu llawer iawn o waith papur yw diben asesiad risg, ond yn hytrach, nodi mesurau synhwyrol i reoli risgiau. Bydd eich asesiad risg yn eich helpu i benderfynu a ydych chi wedi gwneud popeth mae angen ichi ei wneud. Mae offer rhyngweithiol ar gael i’ch helpu chi gan yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch yn Managing risks and risk assessments at work.

Os ydych chi’n cyflogi pobl, mae gennych chi ddyletswydd i ymgynghori â’ch staff ar faterion iechyd a diogelwch, ac i gael trafodaeth ystyrlon â nhw a/neu eu hundeb llafur cydnabyddedig (os oes un yn bodoli), cyn iddyn nhw gychwyn gweithio.  Pan fydd ar ei orau, mae cynnwys eich staff yn llawn yn creu diwylliant lle mae cysylltiadau rhwng cyflogwyr a gweithwyr yn seiliedig ar gydweithrediad, ymddiriedaeth a datrys problemau ar y cyd. Gallwch wneud hyn drwy wrando arnynt a siarad â nhw am y gwaith a sut byddwch chi’n rheoli risgiau COVID-19. Yn aml iawn y bobl sy’n gwneud y gwaith yw’r bobl orau i ddeall y risgiau a bydd ganddynt farn ynghylch sut mae gweithio’n ddiogel. Mae eu cynnwys yn y broses o wneud penderfyniadau yn dangos eich bod yn cymryd eu hiechyd a’u diogelwch o ddifri. Rhaid ichi ymgynghori â’r cynrychiolydd iechyd a diogelwch sydd wedi cael ei ddewis gan undeb llafur cydnabyddedig neu, os nad oes un, cynrychiolydd sydd wedi cael ei ddewis gan y gweithwyr. Nid yw’r cyflogwr yn cael dewis pwy fydd y cynrychiolydd.

Os yw’r gyfraith yn mynnu bod gennych chi asesiad risg ysgrifenedig (os oes gennych chi bum gweithiwr neu ragor), mae’n rhaid cofnodi’r canfyddiadau pwysig a rhoi mesurau rheoli ar waith. Mae asesiadau risg yn ofyniad cyfreithiol i fenywod beichiog, waeth beth fo maint y busnes ac mae canllawiau pellach ar gael i gyflogwyr sy’n cyflogi menywod beichiog yma

Dylai’r asesiad ystyried yn benodol a yw’r bobl sy’n gwneud y gwaith yn arbennig o agored i niwed oherwydd COVID-19 (y rheiny sydd wedi bod yn gwarchod neu sydd â risg uwch).  Mae’r Adnodd Asesu Risg COVID-19 ar gyfer y Gweithlu ar-lein yn asesiad risg dau gam i weithwyr y GIG a Gofal Cymdeithasol. Mae’n addas i’r holl staff sy’n agored i neu mewn perygl o ddal COVID-19, gan gynnwys pobl o gefndiroedd Du, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig (BAME).  Dylai asesiadau risg gynnwys staff sy’n gweithio gartref.

Os bydd unigolyn yn poeni am y mesurau diogelwch ar unrhyw safle lle mae gwaith yn cael ei wneud neu wasanaeth yn cael ei ddarparu, gall roi gwybod i wasanaethau Diogelu’r Cyhoedd yr awdurdod lleol perthnasol (sy’n cynnwys iechyd yr amgylchedd ac iechyd a diogelwch).

Pan fo’r awdurdod gorfodi, fel yr awdurdod lleol, yn nodi cyflogwyr neu weithredwyr busnes nad ydynt yn cymryd camau i gydymffurfio â’r ddeddfwriaeth a’r canllawiau iechyd y cyhoedd perthnasol i reoli risgiau i iechyd y cyhoedd, byddant yn ystyried cymryd amrywiaeth o gamau i wella’r modd y caiff risgiau yn y gweithle eu rheoli. Er enghraifft, byddai hyn yn cynnwys busnesau nad ydynt yn cymryd pob cam rhesymol i leihau’r r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19.

Dylai cyflogwyr a gweithwyr bob amser ddod at ei gilydd i ddatrys problemau. Os nad oes modd datrys pryderon o hyd, gall gweithwyr gymryd y camau pellach hyn:

  • Cysylltu â’u cynrychiolydd gweithwyr
  • Cysylltu â’u hundeb llafur neu’ch cymdeithas os ydynt yn perthyn i un.
  • Defnyddio ffurflen yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch.
  • Ffonio’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch ar 0300 790 6787.

1.3 Rhannu eich asesiad risg

Pwynt allweddol: Mae rhoi gwybod i bobl eraill am eich asesiad risg yn tawelu meddwl pawb sy’n ymwneud â’r gwaith.

Rydym yn annog pob busnes i ddangos i’w weithwyr ac i’w gwsmeriaid ei fod wedi asesu’r risg yn briodol, ac wedi cymryd camau lliniaru priodol. Dylech ddweud wrth eich gweithlu pa gamau rydych wedi’u cymryd. Os yw’n bosibl, dylech gyhoeddi’r wybodaeth hon ar eich gwefan, yn enwedig os ydych chi’n cyflogi dros 50 o weithwyr. Mae hysbysiad y gallech chi ei rannu gyda’ch gweithlu a/neu gwsmeriaid i ddangos eich bod wedi dilyn y canllawiau: Pum cam allweddol er mwyn cadw cymru yn ddiogel yn y gwaith.

2. Camau ymarferol y gallwch chi eu cymryd wrth weithio yng nghartref rhywun arall

2.1 Trosolwg

Pwynt allweddol: Mae pethau ychwanegol i feddwl amdanyn nhw wrth weithio yng nghartref rhywun arall, o’i gymharu â gweithle arferol. Gallai’r rhain gynnwys pethau fel sefyll yn ôl pan fyddan nhw’n agor y drws, mynd â'ch bwyd a’ch diod eich hun gyda chi, gwisgo gorchudd wyneb a threulio'ch egwyl y tu allan. Y peth pwysicaf yw cyfathrebu’n glir ag aelodau’r aelwyd cyn i unrhyw waith gael ei wneud.

Paratoi’n drwyadl a chyfathrebu ag aelodau’r aelwyd yw’r pethau pwysicaf i’w gwneud cyn cychwyn gweithio yng nghartref rhywun.  Mae hyn yn golygu bod modd cynllunio tasgau mewn ffordd ddiogel.  Bydd angen i weithwyr wybod llawer o bethau cyn cyrraedd yr eiddo, er enghraifft; faint o bobl sy’n byw yn yr eiddo, a oes unrhyw anifeiliaid anwes, plant neu bobl hŷn yno sydd ag anghenion penodol.  Mae is-adran 3.1 yn cynnig rhagor o ganllawiau ynglŷn â rheoli a chadw pellter corfforol mewn amgylchiadau gwahanol. Mae cyngor ychwanegol ar COVID-19 ar gael ar gyfer perchnogion anifeiliaid anwes, a dylid darllen y cyngor hwnnw ymlaen llaw os oes anifeiliaid anwes yn y cartref.

Fel sydd wedi cael ei egluro, ni ddylid gwneud gwaith yng nghartref rhywun arall os oes unrhyw aelod o’r aelwyd, neu o’r aelwyd estynedig, yn hunanynysu neu os oes ganddynt symptomau COVID-19.  Felly, cyn cytuno i wneud y gwaith, dylech ofyn i aelodau’r aelwyd a oes unrhyw un o'r amgylchiadau hyn yn berthnasol.  Ar y diwrnod y bydd y gweithwyr yn cyrraedd yr eiddo, a chyn mynd i mewn, dylent gadarnhau eto ag aelodau’r aelwyd nad oes gan neb yn yr aelwyd, nac yn yr aelwyd estynedig, unrhyw symptomau.  Os oes gan un ohonyn nhw symptomau, ni ddylai’r gweithwyr fynd i mewn i’r eiddo, a dylent drefnu ag aelodau'r aelwyd i ddychwelyd rywbryd eto.

Hefyd, fel mae Is-adran 1.1 yn ei ddweud, ni ddylai gweithwyr sydd â symptomau COVID-19, neu sydd wedi cael canlyniad positif am COVID-19 fynd i’r gweithle nac i gartref rhywun arall ac fe ddylent hunanynysu yn unol â’r canllawiau.  Ar ben hynny, os oes aelod o aelwyd/aelwyd ehangach gweithiwr â symptomau COVID-19, neu wedi cael canlyniad positif am COVID-19, ni ddylent fynd i’r gweithle nac i gartref rhywun arall ac fe ddylent hunanynysu gartref am y cyfnod gofynol.  Ni ddylai unrhyw un sydd wedi cael ei gynghori i hunanynysu fel rhan o Brofi, Olrhain, Diogelu fynd i’r gweithdy nac i gartref rhywun arall.

Pan fydd gweithwyr yn dychwelyd i Gymru o wledydd nad ydynt wedi’u heithrio, dim ots ai ar gyfer busnes ynteu bleser yr oedd eu taith, bydd angen iddynt hunanynysu am 14 diwrnod ac nid oes ganddynt hawl i fynd i’r gweithle nac i gartref rhywun arall.  Mae’r rhestr o wledydd nad ydynt wedi’u heithrio yn cael ei diweddaru yn gyson a dylid ei gwirio cyn gadael y wlad ac ar ôl dychwelyd. 

Mae’n bosibl y bydd aelodau’r aelwyd yn poeni neu’n betrus am gael gwaith wedi’i wneud yn eu cartref.  Efallai na fyddant yn deall eu bod nhw’n agored i niwed, neu hyd yn oed bod ganddynt symptomau. Efallai na fydd rhai pobl wedi gadael eu cartref ers nifer o wythnosau, ac efallai eu bod yn poeni am ryngweithio cymdeithasol (hyd yn oed o bell), felly mae hi’n bwysig tawelu eu meddyliau, a dylech fod yn garedig ac yn dosturiol wrth siarad â nhw.

Mae hi’n bwysig bod aelodau’r aelwyd yn deall beth yw hyd a lled y gwaith a fydd yn cael ei wneud. Mae hyn yn cynnwys trafod pethau fel hyn gyda nhw:

  • Faint o amser y bydd yn ei gymryd i wneud y gwaith;
  • Faint o weithwyr fydd eu hangen yn yr eiddo;
  • Unrhyw gamau rydych chi’n eu cymryd i leihau’r risg o drosglwyddo’r feirws, a'r camau y byddwch chi’n eu cymryd i gadw at arferion da o ran hylendid anadlol a golchi dwylo wrth i chi weithio yn eu cartref;
  • Y cyfleusterau a fydd ar gael yn yr eiddo, ac a fydd angen i’r gweithwyr ddefnyddio’r ystafell ymolchi a/neu’r gegin.

Mae hi’n bwysig bod aelodau’r aelwyd yn deall yr hyn y bydd gweithwyr angen iddyn nhw ei wneud wrth i’r gwaith gael ei wneud, yn enwedig o ran lleihau symudiad mewn mannau a rennir fel coridorau neu fynedfeydd. I gael rhagor o ganllawiau manwl ar gadw pellter corfforol wrth weithio yng nghartref rhywun arall, darllenwch Is-adrannau 3.1 – 3.3.

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi cyhoeddi hysbysiad cynghori ar gyfer lleoliadau iechyd, gofal cymdeithasol a thai, ac mae’n cynnwys dolenni at wybodaeth wedi’i diweddaru ac enghreifftiau o arferion gorau.

2.2 Camau y bydd eu hangen fel arfer wrth weithio yng nghartrefi pobl eraill

  • Cyfathrebu â’r cleient neu’r aelwyd cyn gwneud unrhyw waith. Gwnewch yn siŵr eich bod wedi nodi unrhyw broblemau posibl o ran mynediad i’r eiddo neu weithio y tu mewn, ac wedi gwneud cynllun i ddelio â'r problemau hynny cyn gwneud unrhyw waith.
  • Deall y gofod y byddwch chi’n gweithio ynddo. Bydd eich paratoadau’n wahanol iawn ar gyfer gweithio mewn tŷ gwag o’i gymharu â thŷ lle mae pobl yn byw.
  • Holi i weld a fydd unrhyw un, ar wahân i aelodau’r aelwyd, yn y cartref pan fyddwch chi yno – fel nyrsys neu ofalwyr. Efallai y bydd angen i chi drefnu mynediad gyda nifer o unigolion fel bod pawb yn gallu gweithio’n ddiogel.
  • Cadarnhau a oes gan unrhyw un yn yr aelwyd unrhyw symptomau COVID-19Os oes ganddyn nhw, ni ddylai’r gweithwyr fynd i’r eiddo, a dylent drefnu i ddychwelyd rywbryd eto.  Os nad oes modd osgoi mynd yno (oherwydd sefyllfa frys neu argyfwng), dylid cymryd rhagofalon ychwanegol i sicrhau y bydd y gweithwyr ac aelodau’r aelwyd ar wahân i’w gilydd yn llwyr.  Ni ddylai’r gweithwyr fynd i aelwyd symptomatig heb gyfarpar diogelu personol (PPE). Os oes angen cyfarpar diogelu personol arnynt, dylent gael hyfforddiant er mwyn deall sut mae gwneud hynny’n ddiogel.  Ni ddylai unrhyw weithiwr sydd â symptomau, neu a ddylai fod yn hunanynysu neu sy’n gyswllt i rywun sy’n hunanynysu, fynd i’w waith.
  • Rhoi hysbysiad ymlaen llaw i’r rheini sy’n byw mewn llety a rennir. Os ydych chi’n bwriadu gweithio mewn bloc o fflatiau, neu dŷ amlfeddiannaeth, mae angen i chi roi digon o rybudd i’r bobl sy’n byw yno er mwyn iddyn nhw allu paratoi eu hunain, yn enwedig os yw’r gwaith yn golygu defnyddio ardaloedd cyffredin fel coridorau neu fynedfeydd ac allanfeydd. Cynghorir rhoi 3 diwrnod o rybudd ysgrifenedig, gan fod hynny’n rhoi amser i aelodau aelwydydd gynllunio o amgylch eich gwaith. Mae rhoi nodyn drwy’r drws a gosod posteri neu nodyn ar ddrysau yn ffordd dda o roi gwybod i bobl am unrhyw waith a allai fod yn anghyfleus iddynt.
  • Cynllunio egwyl ymlaen llaw. Ewch â’ch bwyd a’ch diod eich hun gyda chi, a threulio’ch egwyl y tu allan neu yn eich cerbyd eich hun, pan allwch chi.  Os bydd angen i chi ddefnyddio ystafell ymolchi aelodau'r aelwyd, dylai'r un diwethaf i'w defnyddio ei glanhau ar ôl ei defnyddio.
  • Defnyddio llai o weithwyr pan fo’n bosibl. Os oes angen mwy nag un gweithiwr i wneud y gwaith, dylech gymryd rhagofalon. Er enghraifft, drwy ddefnyddio ‘partneriaid neu dimau sefydlog’ sy’n cael eu neilltuo i gartrefi penodol lle bydd gwaith yn cael ei wneud, gan sicrhau bod cyn lleied â phosibl o bobl yn mynd i mewn i gartref rhywun arall.
  • Cadw 2m ar wahân. Wrth weithio yng nghartrefi pobl eraill, dylid sicrhau bod pellter corfforol o 2m rhwng gweithwyr, a rhwng gweithwyr ac aelodau’r aelwyd. Mae rhagor o wybodaeth am gadw pellter corfforol ar gael yn Is-adrannau 3.1 – 3.3 isod.
  • Ystyried a ddylech chi wisgo gorchudd wyneb a thrafod â deiliad y tŷ a hoffen nhw wisgo gorchudd wyneb os bydd angen iddyn nhw ddod i’r un ardal/ystafell â chi am unrhyw reswm tra byddwch chi’n gweithio yno. 
  • Bod yn glir ynghylch yr holl ragofalon diogelwch a fydd yn cael eu cymryd. Mae’n bosibl y bydd angen i weithwyr ystyried pethau a allai herio eu gallu i gadw pellter o 2m yng nghartref rhywun, fel presenoldeb anifeiliaid anwes, neu aelodau o’r aelwyd â chyflyrau fel dementia. I liniaru hynny, efallai y gellid gofyn i aelod o’r teulu helpu i reoli’r amgylchedd. Os oes modd, gallech drafod yr holl fesurau diogelwch dros y ffôn neu drwy ddefnyddio adnoddau gweithio o bell, er mwyn cytuno arnyn nhw ymlaen llaw.  Bydd hyn yn cyfyngu sawl gwaith y bydd angen i chi fynd i’r cartref ac yn sicrhau eich bod yn gweithio’n effeithlon; gan gyfyngu felly ar faint o amser y bydd angen i chi ei dreulio yn y cartref i gyflawni’r gwaith.
    • Gwneud yn siŵr eich bod yn ymwybodol o'r canllawiau diweddaraf ar hylendid anadlol a golchi dwylo. Ystyriwch sut gallwch chi eu rhoi ar waith pan fyddwch chi’n gweithio yng nghartrefi pobl eraill. Gallai hyn gynnwys y canlynol:Hylendid da a rheolaidd o ran dwylo:  Wrth weithio yng nghartref rhywun arall, hylif diheintio dwylo ag alcohol yw’r opsiwn gorau o ran hylendid dwylo.  Dylech ddiheintio'ch dwylo’n aml; yn enwedig ar ôl pesychu, tisian a chwythu'ch trwyn, neu os ydych chi’n cyffwrdd gwrthrychau ac arwynebau yn eich cartref sy’n cael eu cyffwrdd yn aml.
    • I leihau croes-halogi ar bwyntiau cyffwrdd yn y cartref (fel dolenni drysau) dim ond fel dewis olaf y dylech chi olchi eich dwylo yng nghyfleusterau’r tŷ a dylech chi ddefnyddio hylif diheintio dwylo bob amser.  Dim ond wrth weithio yng nghartrefi pobl eraill mae hyn yn berthnasol, a golchi dwylo yw’r opsiwn gorau mewn unrhyw amgylchiadau eraill.  Os bydd gan y gweithwyr fynediad at ardaloedd y tu allan, gallant ddefnyddio sebon a dŵr oer eu hunain i olchi eu dwylo. Dylai gweithwyr ddod â phethau eu hunain ar gyfer hylendid dwylo er mwyn osgoi rhannu (hylif diheintio dwylo ag alcohol, sebon, dŵr, tywel – a dylent fynd â’r rhain adref gyda nhw ar ddiwedd y dydd).
    • Os byddwch chi’n golchi’ch dwylo, cofiwch eu golchi am 20 eiliad bob tro gan ddefnyddio sebon a dŵr, a’u sychu’n drylwyr.
    • Gorchuddio’ch ceg a’ch trwyn gyda hances bapur pan fyddwch chi’n peswch neu’n tisian. Mae hyn yn lleihau faint o germau fydd yn cael eu trosglwyddo. Rhaid cael gwared ar hancesi papur yn syth – cofiwch, Ei Ddal. Ei Daflu. Ei Ddifa, mewn bin y tu allan os oes modd, er mwyn sicrhau nad yw’n aros yn y cartref. Os nad yw hynny’n bosibl, dylid rhoi hancesi papur mewn bagiau a mynd â nhw gyda chi pan fyddwch chi’n gadael, a’u rhoi mewn bin yn syth wedyn.  Rhaid i chi bob tro olchi eich dwylo ar ôl peswch neu disian.  Os nad oes hancesi papur ar gael, dylech bob amser besychu/disian i mewn i blyg eich braich, yn hytrach nag i’ch dwylo.
    • Glanhau arwynebau a gwrthrychau’n aml os ydynt yn cael eu defnyddio’n rheolaidd. Mae hyn yn gallu cynnwys handlenni drysau a chanllawiau er enghraifft. Defnyddiwch eich cynnyrch glanhau arferol i wneud hyn. Mae glanhau’n amlach yn lleihau’r risg o drosglwyddo'r haint i bobl eraill.
    • Golchi dillad gwaith ar ddiwedd y dydd.  Rhaid golchi dillad gwaith ar ddiwedd bob diwrnod, yn syth ar ôl i'r gweithwyr gyrraedd gartref os oes modd, er mwyn osgoi’r siawns o groes-halogi aelodau o’u haelwyd eu hunain.  Peidiwch ag ysgwyd dillad gwaith budr cyn eu golchi.  Os yw gweithwyr yn gweithio mewn mwy nag un aelwyd yn ystod y dydd, gallent ystyried defnyddio set newydd o ddillad ar gyfer pob aelwyd, os yw hynny’n ymarferol.  Ni ddylai gweithwyr rannu dillad gwaith.

2.3 Gweithio mewn cartrefi lle roedd pobl yn gwarchod

Pwynt allweddol: Mae pobl y gofynnwyd iddyn nhw warchod eu hunain yn wynebu risg uchel o fynd yn ddifrifol sâl o gael COVID-19. Gellir gweithio mewn cartref sy’n cynnwys unigolyn oedd yn gwarchod eu hunnain, ond dylid cymryd rhagofalon ychwanegol wrth wneud y gwaith hwn.

Daeth Lywodraeth Cymru â’r cyfnod gwarchod i ben dros dro ar 16 Awst 2020, ond os ydych chi’n gweithio yng nghartref rhywun oedd yn gwarchod ei hun, y peth pwysicaf yw cysylltu â nhw ymlaen llaw i ddeall goblygiadau ymarferol gweithio yn eu cartref.  Mae hi’n bwysig bod pawb yn deall y risgiau sy’n wynebu’r bobl oedd yn gwarchod eu hunain, er mwyn i chi allu gweithio’n ddiogel yn eu cartrefi.  Mae hefyd yn bwysig cofio ei bod yn bosibl nad ydynt wedi gadael y tŷ ers misoedd lawer, ac y gallent fod yn bryderus iawn am gael cyswllt â phobl ‘o’r tu allan’, ac felly bydd angen eu sicrhau bod eu diogelwch yn bwysig i chi.

Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ganllawiau ar gyfer pobl a gafodd eu cynghori i  gymryd camau gwarchod.  Os byddwch chi’n gweithio mewn cartref fel hyn, dylech chi ddarllen y canllawiau er mwyn i chi ddeall y risgiau maen nhw’n eu hwynebu.  Mae canllawiau ar gael hefyd i egluro beth i'w wneud os ydych chi’n rhannu cartref â rhywun sy’n gwarchod ei hun, ac mae’r pwyntiau hyn hefyd yn berthnasol i bobl sy’n gweithio yng nghartrefi pobl agored i niwed.

Yn ychwanegol at y camau sy’n cael eu disgrifio yn Is-adran 2.2 uchod, dylech hefyd ystyried rhoi’r canlynol ar waith wrth weithio yng nghartref rhywun oedd yn gwarchod ei hun:

  • Cadw pellter corfforol oddi wrth y bobl oedd yn gwarchod eu hunain.   Os yw’n bosibl, dylent fod ar lawr arall, mewn ystafell sy’n bell oddi wrth y gwaith, neu yn yr ardd os yw'r tywydd yn caniatáu.  Os nad yw hynny’n bosibl, rhaid i chi sicrhau bod pellter o 2m rhwng y rheini sy’n gwneud y gwaith a’r bobl oedd yn gwarchod eu hunain.
  • Lleihau’r amser rydych chi’n ei dreulio yn y cartref.  Cwblhau’r gwaith mor effeithlon â phosibl, er mwyn lleihau'r amser rydych chi’n ei dreulio yn yr eiddo. 
  • Bod yn fwy gofalus byth o ran hylendid dwylo.  Dylai pawb ddilyn yr arferion da o ran hylendid dwylo sy’n cael eu disgrifio yn Is-adran 2.2 ym mhob sefyllfa, ond bydd bod yn fwy gwyliadwrus wrth weithio yng nghartref rhywun oedd yn gwarchod ei hun yn helpu i leihau’r risg y bydd yr unigolyn hwnnw’n dod i gysylltiad â COVID-19.
  • Ystyried defnyddio Cyfarpar Diogelu Personol.   Wrth weithio yng nghartref rhywun oedd yn gwarchod ei hun, efallai y bydd yn briodol defnyddio cyfarpar diogelu personol (does dim angen cyfarpar diogelu personol fel arfer, oni bai fod canllawiau sy’n benodol i'r sector yn dweud bod angen).  Os byddwch chi – ar ôl cynnal asesiad risg – o’r farn bod angen cyfarpar diogelu personol, gwnewch yn siŵr bod unrhyw gyfarpar o’r fath sydd wedi cael ei ddefnyddio yn cael ei roi mewn bag a’i waredu’n ddiogel gyda gwastraff y cartref. Darllenwch Adran 5 i gael rhagor o fanylion am ddefnyddio cyfarpar diogelu personol.
  • Ystyriwch wisgo gorchudd wyneb.  Mae gwisgo gorchuddion wyneb yn orfodol mewn mannau cyhoeddus dan do yng Nghymru.  Er nad yw cartref rhywun arall yn fan cyhoeddus mae gwisgo gorchudd wyneb yn gam rhesymol er mwyn cydymffurfio â’ch dyletswydd i leihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â COVID-19, yn enwedig os yw’n anodd cadw pellter o 2m o bobl eraill.

3. Gweithio’n ddiogel

3.1 Cadw pellter corfforol – trosolwg

Pwynt allweddol: Wrth weithio yng nghartref rhywun arall, rhaid cymryd yr holl gamau ymarferol er mwyn aros 2m i ffwrdd oddi wrth aelodau’r aelwyd honno drwy'r amser.

Fel sy’n cael ei ddisgrifio yn Is-adran 1.1 uchod, pan fydd yn briodol, defnyddiwch adnoddau gweithio o bell i gyfyngu’r cyswllt uniongyrchol y mae angen i chi ei gael ag aelwyd.  Pan fyddwch chi’n gwneud gwaith yng nghartref rhywun, mae Rheoliadau’r Coronafeirws yn mynnu eich bod yn cymryd pob cam rhesymol i gadw pellter o 2m rhyngoch chi ac aelodau'r aelwyd.

Mae rheolau ar gadw pellter corfforol yn berthnasol i’r holl waith sy’n cael ei wneud ym mhob rhan o'r aelwyd: gan gynnwys mynedfeydd ac allanfeydd, toiledau/ystafell ymolchi, y gegin, yr ardd ac ati.  Mae’n bosibl y bydd yn anodd cadw pellter corfforol mewn rhai cartrefi, yn enwedig os nad oes llawer o le.  Efallai y bydd angen i chi ofyn i aelodau’r aelwyd wneud rhywfaint o newidiadau ffisegol, fel gadael rhai drysau ar gau, neu symud/tynnu dodrefn oddi yno. 

Rhaid i chi hefyd gymryd camau i gadw pellter o 2m yn y sefyllfaoedd canlynol:

  • Pan fyddwch chi’n cyrraedd ac yn gadael yr aelwyd
  • Yn ystod yr amser y byddwch chi’n gweithio yng nghartref rhywun; ac
  • Wrth deithio yn ystod eich amser gwaith (er enghraifft, tîm o syrfewyr neu dîm o lanhawyr, yn teithio i wahanol aelwydydd). Mae Is-adran 3.3 uchod yn cynnwys rhagor o ganllawiau ar gadw pellter corfforol wrth deithio’n ôl ac ymlaen i’r gwaith.

Os oes angen mwy nag un i wneud y gwaith, rhaid cadw pellter o 2m rhwng yr holl weithwyr hefyd, a rhwng y gweithwyr ac aelodau’r aelwyd. 

Fel mae Is-adran 1.2 yn egluro, os ydych chi’n cyflogi gweithwyr eraill sydd yn yr aelwyd, mae gennych chi gyfrifoldeb cyfreithiol i’w gwarchod nhw ac unrhyw un arall ar y safle, rhag risgiau iechyd a diogelwch.

3.2 Camau ymarferol y gallwch chi eu cymryd er mwyn cadw pellter corfforol o 2m wrth weithio yng nghartref rhywun arall

  • Cytuno ar fynedfeydd ymlaen llaw.  Os yw hynny’n bosibl, dylech chi ag aelodau’r aelwyd gytuno y byddwch chi’n defnyddio’r mynedfeydd agosaf at y man lle bydd y gwaith yn cael ei wneud. Er enghraifft, os oes drws ochr wrth ymyl y boeler/yr oergell/y gwaith plymio. Bydd hyn yn cyfyngu ar symudiadau’r gweithwyr o amgylch y tŷ.  Dylech gytuno na fydd aelodau’r aelwyd yn defnyddio'r un fynedfa, os oes modd, pan fydd y gweithwyr yn bresennol.
  • Ar ôl cyrraedd, dylech sefyll ymhell yn ôl ar ôl cnocio ar y drws. Gwnewch yn siŵr bod 2m o bellter rhyngoch chi a'r drws.
  • Caniatáu i unrhyw un sy’n byw yno i symud yn ddiogel y tu mewn i’r cartref, i ystafell arall os yw’n bosibl, cyn i chi ddechrau mynd i mewn. Cofiwch fod gan rai pobl broblemau symud, felly rhowch ddigon o amser iddynt symud i ffwrdd oddi wrthych chi.  Gwnewch yn siŵr eich bod yn egluro ac yn cytuno ymlaen llaw ar yr holl gamau i gadw pellter corfforol oddi wrth aelodau’r aelwyd.
  • Gofyn i aelodau’r aelwyd gadw eu pellter.  Esboniwch fod angen cadw 2m ar wahân wrth i’r gwaith gael ei wneud.  Os yw’n bosibl, dylech argymell iddyn nhw aros mewn ystafell arall, neu yn yr ardd os yw’r tywydd yn caniatáu. 
  • Holi a ddylai drysau y tu mewn fod ar gau neu ar agor.  Er mwyn sicrhau bod y gweithwyr yn dod i gysylltiad cyn lleied â phosibl â handlenni drysau (a fydd yn cael eu cyffwrdd yn aml gan aelodau'r aelwyd), mae’n gallu bod yn ddefnyddiol i’r drysau y tu mewn gael eu gadael ar agor.  Ond, mae drysau wedi cau yn gallu bod yn rhwystr i bobl sydd angen cadw ar wahân (er enghraifft, y rheini sy’n gwarchod. Darllenwch Is-adran 2.3 uchod).  Gan ddibynnu ar yr amgylchiadau, dylech gytuno ymlaen llaw ag aelodau’r aelwyd a fydd y drysau y tu mewn yn cael eu cadw ar agor neu ar gau, a threfnu’ch llwybr gwaith yn unol â hynny.
  • Nodi'r ardaloedd prysur yn yr aelwyd – er enghraifft, i ble, o ble a rhwng ble mae pobl yn symud, er enghraifft, grisiau a choridorau/cynteddau. Cytunwch ag aelodau o’r cartref a gweithwyr bod pobl yn symud cyn lleied â phosib o amgylch y mannau hyn i fel na fydd pobl yn dod i gysylltiad â’i gilydd. 
  • Cyfyngu nifer y gweithwyr sy’n bresennol.  Dim ond gweithwyr sy’n angenrheidiol i gyflawni hyd a lled y gwaith ddylai fod yn bresennol yn yr aelwyd.  Os nad oes llawer o le yn y tŷ lle bydd y gwaith yn cael ei wneud, ystyriwch yn ofalus a oes angen i weithwyr fod yn bresennol.  Efallai y bydd angen i un gweithiwr wneud tasg ac wedyn gadael yr eiddo, er mwyn i weithiwr arall allu mynd i mewn i wneud tasg wahanol.
  • Lleihau symudiadau’r gweithwyr gymaint â phosibl yn y tŷ.  Cytunwch ar yr ardal lle bydd y gwaith yn cael ei wneud, ac ar unrhyw lwybr i mewn ac allan – pan fydd yn bosibl – gan gyfyngu symudiadau’r gweithwyr i’r ardal honno.
  • Cytuno ag aelodau’r aelwyd y byddan nhw’n ceisio cadw draw oddi wrth y man gwaith y cytunwyd arno.  Pan fydd modd, dylai’r rhan fwyaf o’r bobl yn yr aelwyd adael y man gwaith y cytunwyd arno cyn i’r gweithwyr gyrraedd (gan fynd i’r ardd, neu i’r ystafelloedd gwely o bosib).
  • Gofyn i aelodau’r aelwyd agor y ffenestri.  Bydd agor y ffenestri yn awyru’r eiddo a, phan fydd yn bosibl ac os yw’n ddiogel gwneud hynny, dylid gofyn i aelodau’r aelwyd eu hagor cyn i’r gweithwyr gyrraedd.
  • Defnyddio ffonau symudol.  Os bydd gwahanol weithwyr yn gwneud gwaith mewn mwy nag un ystafell, gallent ddefnyddio ffonau symudol i sgwrsio.  Os oes angen trafod materion yn ymwneud â’r gwaith gyda deiliad y tŷ, efallai y byddai’n briodol cyfathrebu â nhw dros ffôn symudol, er enghraifft, os oedden nhw’n gwarchod eu hunain ac mewn ystafell wahanol i’r gweithwyr.
  • Cynllunio egwyliau.  Pan fydd yn bosibl, dylech dreulio unrhyw egwyliau y tu allan, neu yn eich cerbyd eich hun.  Dylech gynllunio egwyliau ymlaen llaw, a dweud wrth aelodau’r aelwyd pryd bydd y gweithwyr yn cymryd egwyl er mwyn iddyn nhw allu osgoi coridorau/cynteddau a mynedfeydd ar yr adeg honno.
  • Trafod ffactorau a allai gymhlethu cynlluniau i gadw pellter corfforol.  Gwnewch yn siŵr eich bod wedi trafod eich cynlluniau i gadw pellter corfforol ag aelodau’r aelwyd ymlaen llaw, er mwyn i chi fod yn ymwybodol o unrhyw ffactorau a allai achosi cymhlethdodau.  Ceisiwch gytuno ag aelodau’r aelwyd ar ffyrdd i ymdopi â’r problemau.

3.3 Cadw pellter corfforol wrth deithio’n ôl ac ymlaen i’r gwaith

Pwynt allweddol: Mae teithio yn ôl ac ymlaen i’r gwaith yn gallu golygu bod cadw pellter corfforol yn anodd neu’n amhosibl os oes nifer o bobl yn rhannu’r un cerbyd. Fodd bynnag, mae yna bethau ymarferol gallwch chi eu gwneud i gyfyngu ar y cyfleoedd o drosglwyddo’r haint yn yr amgylchiadau hyn.

Mae canllawiau manwl wedi cael eu cyhoeddi er mwyn helpu cyflogwyr, cyflogeion a phobl hunangyflogedig gyda’r camau ymarferol y gallent eu cymryd os ydynt yn gweithio mewn cerbydau neu o gerbydau.  Os yw’n bosibl, dylai gweithwyr ddefnyddio eu dull teithio eu hunain yn hytrach na theithio gyda’i gilydd (oni bai fod y cyd-deithiwr yn byw yn yr un aelwyd, neu’r aelwyd estynedig). 

Os oes rhaid i’r gweithwyr deithio gyda’i gilydd – er enghraifft, timau danfon neu symud nwyddau – dylech wneud yn siŵr eich bod yn gyfarwydd â’r manylion yn y Canllawiau gweithio mewn neu o gerbyd, yn ogystal â chymryd y camau canlynol:

  • Cyfyngu ar nifer y bobl sydd ym mhob cerbyd.  Pan fydd modd, dylid teithio gyda’r un unigolion yn yr un cerbyd (wrth ddefnyddio’r cynllun rhannu cerbydau).
  • Awyru’r cerbydau’n dda drwy agor y ffenestri.
  • Cyfyngu ar y cyswllt wyneb yn wyneb rhwng teithwyr.  Lle bynnag y bo modd, dylai teithwyr wynebu i ffwrdd oddi wrth ei gilydd i leihau’r risg o drosglwyddo'r feirws.
  • Glanhau cerbydau’n rheolaidd.  Gellir defnyddio cynnyrch glanhau arferol i lanhau cerbydau.  Dylai handlenni, ac arwynebau eraill sy’n cael eu cyffwrdd yn aml, gael eu glanhau’n drylwyr.  Dylai unigolion sy’n glanhau’r cerbydau wisgo menig, gan gofio peidio â chyffwrdd â’u hwyneb wrth eu gwisgo.  Ar ôl defnyddio’r menig, dylid eu rhoi yn y bin yn syth ar ôl eu tynnu, a dylai’r unigolyn olchi ei ddwylo ar ôl gwneud hynny.
  • Pan fydd modd, dylai cyflogwyr neu asiantaethau baru gweithwyr ag aelwydydd lleol, gan gyfyngu ar y pellter teithio a chynnig cyfle o bosibl i weithwyr ddefnyddio dulliau teithio llesol, fel gweithio neu feicio.

3.4 Lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19

Pwynt allweddol: Rhaid i chi gymryd rhagofalon ychwanegol er mwyn lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19.  Bydd y rhagofalon y bydd angen i chi eu cymryd yn dibynnu ar yr angen i weithio’n agosach sy’n golygu ei bod yn anodd cadw at y rheol 2m.

Wrth weithio yng nghartref rhywun arall, yn ogystal â chadw 2m ar wahân pan fydd yn bosibl, rhaid i chi hefyd gymryd camau rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19.  Mae’r Canllawiau Statudol wedi cael eu cynhyrchu i helpu pobl i ddeall beth mae “cymryd pob cam rhesymol” yn ei olygu. 

Bydd y rhagofalon y bydd angen i chi eu cymryd yn dibynnu ar natur y gwaith sy’n cael ei wneud, a'r math o aelwyd lle bydd yn digwydd. Bydd eich asesiad risg COVID-19 (darllenwch Adran 1: Rheoli Risg) yn eich helpu i benderfynu pa gamau y mae angen i chi eu cymryd.

Cafodd yr enghreifftiau canlynol eu darparu yng Ngham 3 Is-adran1.1:

  • Cyfyngu ar lefel y rhyngweithio wyneb yn wyneb.
  • Defnyddio rhwystrau ffisegol.
  • Sicrhau lefel uwch o hylendid, glanweithdra amgylcheddol ac atgoffa am bwysigrwydd hylendid.
  • Golchi dwylo’n dda am 20 eiliad gyda sebon a’u sychu’n drylwyr, neu ddefnyddio hylif diheintio ag alcohol cyn ac ar ôl cyswllt agos.
  • Lleihau synau uchel a fydd yn gorfodi pobl i weiddi drostynt.
  • Gwisgo cyfarpar diogelu personol (PPE) os yw’r canllawiau penodol i’r sector yn dweud bod hynny’n angenrheidiol.
  • Mynnu bod gorchuddion wyneb yn cael eu gwisgo mewn safleoedd dan do, neu rannau o safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd a lle nad oes modd cadw pellter corfforol.
  • Darparu gwybodaeth i staff ac ymwelwyr â’r safle am yr angen i wisgo gorchuddion wyneb, ac esbonio ble ar y safle y maent yn orfodol.
  • Cofnodi manylion cyswllt i gefnogi Profi, Olrhain, Diogelu (TTP).
  • Sicrhau bod staff yn ymwybodol o gydymffurfedd y cyflogwr â strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu, a’r angen i gyflogwyr rannu eu manylion cyswllt personol os bydd ymholiad Profi, Olrhain, Diogelu sy’n ymwneud â’r busnes/sefydliad a’i staff.
  • Sicrhau bod gweithwyr yn cael neu yn gallu hunanynysu.  Os ydyn nhw wedi cael canlyniad COVID-19 positif neu wedi cael gwybod eu bod wedi bod mewn cysylltiad agos â rhywun sydd wedi cael canlyniad COVID-19 positif.

Gellid cymryd y camau canlynol hefyd, pan fydd yn bosibl:

  • Defnyddio system parau sefydlog, gan gyfyngu felly ar nifer y bobl sy’n dod i gysylltiad â’i gilydd ac aelwydydd.
  • Neilltuo'r un gweithwyr i aelwyd pan fydd gwaith yn cael ei wneud dros fwy nag un ymweliad, neu’n waith cyson (er enghraifft, byddai’r un glanhäwr yn glanhau’n wythnosol yn yr un aelwyd), gan leihau felly nifer yr aelwydydd y mae’n rhaid i weithwyr fynd iddynt.
  • Os yw gweithwyr yn gwneud gwaith mewn cartref gwag, cofiwch ei bod yn bosibl nad nhw yw’r unig bobl sy’n gweithio yno. Dylid glanhau tai gwag ar ôl pob ymweliad gan weithiwr unigol neu grŵp o weithwyr, neu dylid cael bwlch o 72 awr rhwng ymweliadau, er mwyn dileu’r posibilrwydd o drosglwyddo’r feirws.  Yn hytrach na glanhau’r eiddo i gyda, dylid canolbwyntio ar bwyntiau cyffwrdd a rhannau o’r adeilad y mae’r gweithwyr wedi bod mewn cyswllt â nhw. Er enghraifft, i rywun sy’n gosod mesurydd, gallai’r gwaith hwn gynnwys defnyddio weips diheintio a nwyddau glanhau arferol i lanhau’r ardal lle mae’n gweithio, cyn ac ar ôl gorffen y gwaith gosod. Yn yr enghraifft hon, mewn adeilad gwag, byddai disgwyl i osodwyr lanhau pob pwynt cyffwrdd (fel dolenni drysau ac at) wrth gyrraedd a gadael y safle hwnnw.
  • Rhaid rhoi sylw ychwanegol hefyd i offer a glanhau, a hylendid anadlol a golchi dwylo, er mwyn lleihau risg.

3.5 Cadw pellter corfforol i yrwyr a beicwyr modur sy’n danfon nwyddau

Pwynt allweddol: Er na fydd y rhan fwyaf o yrwyr sy’n danfon nwyddau yn mynd i mewn i gartrefi pobl, bydd dal angen iddynt ystyried rhagofalon hylendid anadlol a dwylo ynghyd â chadw pellter corfforol pan fyddant yn danfon eitemau.

Yn unol â’r cyngor yn Adran 1, rhaid i bob cyflogwr asesu risgiau, a’u lleihau cymaint ag sy’n rhesymol ymarferol. Mae hyn yn berthnasol i risgiau o ran danfon a chasglu yn yr un modd.  Bydd asesiad risg trwyadl yn sicrhau eich bod yn cydymffurfio â’r gyfraith, ond os nad ydych yn siŵr, gofynnwch am gyngor cyfreithiol. Mae gan yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch ragor o wybodaeth: Delivering safely

Dylai gyrwyr gael cyn lleied â phosibl o gyswllt wrth ddanfon nwyddau i gartrefi pobl, neu wrth gasglu nwyddau oddi yno. Pan fo’n bosibl ac yn ddiogel, dylai un gweithiwr lwytho a dadlwytho'r cerbyd.  Os oes angen mwy nag un ar gyfer y gwaith hwn, yr un gweithwyr – drwy system baru er enghraifft – ddylai wneud y gwaith hwn pan fydd yn bosibl.

Rhaid i yrwyr ofalu eu bod yn golchi eu dwylo a’u sychu’n drwyadl, neu’n defnyddio hylif diheintio ag alcohol i’w diheintio, cyn ac ar ôl danfon a/neu gasglu. Os na fyddant yn gwneud hyn, mae’n bosibl y bydd croes-halogiad rhwng y lleoliad codi a'r cwsmer.

Os bydd gyrwyr neu feicwyr sy’n danfon nwyddau yn delio â bwyd, mae ystyriaethau ychwanegol o ran iechyd a diogelwch. Dylent gael sesiynau cynefino sylfaenol ar ddelio â bwyd yn ddiogel a hylendid dwylo. Yn yr un modd â’r holl staff, dylid rhoi gwybod ar unwaith os oes unrhyw symptomau o salwch neu waeledd.

Mae hi’n bwysig dilyn y rheolau ar gadw pellter corfforol wrth ddanfon eitemau. Dylai gyrwyr sy’n danfon nwyddau roi eitemau wrth ddrws y cwsmer ac yna cysylltu â nhw, naill ai drwy eu ffonio neu drwy guro’r drws neu ganu’r gloch drws. Dylai’r gyrrwr gamu o leiaf 2m yn ôl o’r drws ffrynt, er mwyn rhoi digon o le rhyngddo a’r sawl sy’n ateb y drws.

Dylid dilyn y rheolau ar hylendid anadlol a golchi dwylo yn drwyadl, fel sy’n cael ei egluro yn Is-adran 2.2.  Mae’n syniad da golchi dwylo neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo rhwng POB tasg. Gan ei bod yn bosibl na fydd cyfleusterau ymolchi ar gael, dylai fod gan y gyrwyr hylif diheintio dwylo ag alcohol. Opsiwn arall yw bod y gyrwyr yn gwneud yn siŵr eu bod yn cario sebon a digon o ddŵr gyda nhw, er mwyn gallu golchi eu dwylo yn lle bynnag maen nhw. Os byddan nhw hefyd yn cario tywel gyda nhw, dylid ei olchi ar ddiwedd y dydd (darllenwch Is-adran 2.2).

Mae rhagor o wybodaeth ar gael gan Sefydliad Siartredig Iechyd yr Amgylchedd (Food delivery and takeaway guidance) a’r Asiantaeth Safonau Bwyd (Adapting restaurants and food businesses for takeaway and food delivery during COVID-19).

3.6 Beth i’w wneud os bydd argyfwng

Pwynt allweddol: Mae’n bosibl na fydd yn addas cadw pellter corfforol mewn argyfwng, os na fyddai’n ddiogel i bobl aros 2m ar wahân.

Mewn argyfwng (damwain neu dân), ni fyddai’n rhesymol i bobl gadw 2m ar wahân os byddai’n anniogel gwneud hynny. Os oes unrhyw un yn rhoi cymorth i eraill, dylent wneud yn siŵr eu bod yn cydymffurfio â’r cyngor glanweithdra arferol yn syth wedyn (golchi'r dwylo’n llawn, gwaredu unrhyw fenig neu gyfarpar diogelu personol arall mewn ffordd ddiogel).

Mae Ambiwlans Sant Ioan wedi diweddaru eu canllawiau ar gymorth mewn argyfwng yn ystod y pandemig. Maen nhw’n argymell nad yw swyddogion cymorth cyntaf yn defnyddio technegau achub drwy anadlu ar unrhyw un sydd angen adfywiad cardio-pwlmonaidd (CPR).

I gael rhagor o wybodaeth, darllenwch gyngor ar argyfyngau Ambiwlans St John.

4. Cynllunio'r gweithlu

Pwynt allweddol: Efallai y bydd angen i chi newid y ffordd rydych chi’n gweithio, er enghraifft drwy greu grwpiau penodol o weithwyr, er mwyn lleihau nifer y cysylltiadau sydd gan bob gweithiwr neu aelwyd.

Mae lleihau nifer y cysylltiadau sydd gan eich gweithwyr, ac felly’r nifer sydd gan aelwydydd, yn gallu lleihau’r risg o drosglwyddo COVID-19.  Gellid cymryd y camau canlynol:

  • Pan fydd mwy nag un gweithiwr yn y cartref, creu timau sefydlog o weithwyr sy’n cyflawni eu dyletswyddau o fewn y timau hynny, a lleihau’r cyswllt rhwng pob tîm.
  • Nodi adegau lle mae angen i bobl basio pethau i’w gilydd (fel offer a chyfarpar domestig sy’n cael eu rhannu) a chanfod ffyrdd o osgoi cyswllt uniongyrchol, er enghraifft drwy ddefnyddio mannau gollwng neu barthau trosglwyddo.
  • Neilltuo'r un gweithiwr i’r un aelwyd bob tro y bydd ymweliad, er enghraifft, yr un glanhäwr bob tro.

Pwynt allweddol: Mae gan gyflogwyr gyfrifoldeb i helpu’r rhaglen Profi, Olrhain, Diogelu

Mae Cyflogwyr: canllawiau profi, olrhain, diogelu y coronafeirws wedi cael eu cyhoeddi sy’n egluro sut mae cyflogwyr yng Nghymru yn gallu gwneud eu rhan i helpu i gyflwyno strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu Cymru, er mwyn arafu lledaeniad y feirws, diogelu ein hiechyd a’n systemau gofal, ac achub bywydau. Mae’r canllawiau hyn yn rhoi sylw i gyfrifoldebau cyflogwyr tuag at weithwyr a chontractwyr sy’n ymwneud â gweithredu eu busnes, ac maen nhw’n cynnwys gwybodaeth berthnasol i bobl hunangyflogedig.  Bydd angen y camau canlynol fel arfer:

  • Cofnodi a chadw manylion cyswllt i gefnogi’r cynllun Profi, Olrhain, Diogelu a chymryd unrhyw gamau angenrheidiol mewn cysylltiad â’r cynllun Profi, Olrhain, Diogelu sy’n ofynnol i gyflogwyr.
  • Fel rhan o’ch asesiad risg, sicrhau bod gennych chi gynllun cyfredol rhag ofn y bydd brigiad o achosion COVID-19 yn eich gweithlu. Dylai’r cynllun hwn enwebu un pwynt cyswllt pan fydd yn bosibl, a ddylai arwain y gwaith o gysylltu â thimau lleol Iechyd y Cyhoedd.
  • Os oes mwy nag un achos o COVID-19 yn gysylltiedig â’ch gweithlu mewn cyfnod o 14 diwrnod, bydd y cynllun Profi, Olrhain, Diogelu yn cysylltu â chi.
  • Os bydd y tîm diogelu iechyd yn Iechyd Cyhoeddus Cymru yn datgan bod brigiad o achosion, bydd yn gofyn i chi ddarparu’ch cofnodion Profi, Olrhain, Diogelu a manylion staff symptomatig.  Byddwch chi’n cael gwybodaeth am y broses o reoli achosion, a fydd yn eich helpu i weithredu mesurau rheoli, yn eich helpu i gyfathrebu â staff, ac yn atgyfnerthu negeseuon atal.

Bydd y rhai sy’n defnyddio ap COVID-19 y GIG yn gallu sganio (mewngofnodi) pan fyddant yn mynd i mewn i leoliad.  Rhaid i safleoedd yng Nghymru sy’n gorfod casglu manylion staff, cwsmeriaid ac ymwelwyr barhau i wneud hynny, gan gynnwys pobl sy’n mewngofnodi drwy’r ap.  Ond, os oes gennych chi adeilad lle rydych chi’n rhedeg eich busnes, er enghraifft swyddfa sy’n agored i bobl eraill, efallai y byddwch chi eisiau ystyried creu cod QR i’w ddefnyddio gyda’r ap a’i ddangos ar eich safle fel mesur ychwanegol i helpu unigolion gydag olrhain cysylltiadau posib.  Gallwch greu cod QR a phosteri arddangos yma.

5. Cyfarpar Diogelu Personol (PPE)

Mae cyfarpar diogelu personol yn diogelu’r defnyddiwr yn erbyn risgiau iechyd neu ddiogelwch yn y gwaith. Mae’n gallu cynnwys eitemau fel helmedau diogelwch, menig, cyfarpar diogelu’r llygaid, dillad llachar, esgidiau diogelwch a harneisiau diogelwch. Mae hefyd yn cynnwys cyfarpar diogelu anadlol, fel masgiau wyneb.

Os ydych eisoes yn defnyddio cyfarpar diogelu personol yn eich gwaith i ddiogelu yn erbyn risgiau heb fod yn rhai COVID-19, dylech barhau i wneud hynny.

Ar ddechrau’r ddogfen hon, rydym wedi disgrifio’r camau mae angen i chi eu cymryd i reoli risg COVID-19 yn y gweithle. Wrth reoli’r risg o COVID-19, nid yw cyfarpar diogelu personol ychwanegol y tu hwnt i’r hyn yr ydych yn ei wisgo fel arfer yn cael ei argymell. Y rheswm am hynny yw bod y risgiau sy’n gysylltiedig â COVID-19 yn wahanol i’r risgiau rydych chi fel rheol yn eu hwynebu mewn gweithle, ac mae angen rheoli hynny drwy gadw pellter cymdeithasol a chorfforol, gweithdrefnau hylendid da a phartneriaid (gweler adran 7.1 am ganllawiau ar bartneriaid a thimau sefydlog), nid drwy ddefnyddio PPE.

Yr eithriad yw lleoliadau clinigol, fel ysbyty, neu lond dwrn o rolau eraill y mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cynghori pobl i ddefnyddio PPE ar eu cyfer. Er enghraifft, ymatebwyr cyntaf a swyddogion gorfodi mewnfudo. Os ydych chi yn un o’r grwpiau hyn, dylech chi ddarllen y cyngor ar wefan Llywodraeth Cymru a gan Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Oni bai eich bod chi mewn sefyllfa lle mae’r risg o drosglwyddo COVID-19 i’ch gweithlu yn uchel iawn, dylai’ch asesiad risg adlewyrchu’r ffaith mai cyfyngedig iawn yw rôl PPE o ran darparu gwarchodaeth ychwanegol i staff. Fodd bynnag, os yw’ch asesiad risg yn dangos bod angen cyfarpar diogelu personol, mae’n rhaid ichi ddarparu’r cyfarpar hwn yn rhad ac am ddim i weithwyr sydd ei angen. Rhaid i unrhyw gyfarpar diogelu personol ffitio’n iawn.

Mae rhagor o wybodaeth am gyfarpar diogelu personol yng Nghymru: Coronafeirws a chyfarpar diogelu personol.

6. Gorchuddion Wyneb

Mae gwisgo gorchudd wyneb yn orfodol i bawb yng Nghymru mewn ardaloedd cyhoeddus dan do sydd ar agor i’r cyhoedd, ac ar drafnidiaeth gyhoeddus. Dim ond i ardaloedd sy’n agored i’r cyhoedd y mae’r gofyniad hwn yn berthnasol fel derbynfeydd ac ystafelloedd aros, er y gallai gynnwys ardaloedd cyffredin mewn adeilad a rennir â busnes arall, fel y cyntedd a’r  grisiau ac ati. 

Ar gyfer unrhyw safleoedd eraill, gan gynnwys y rhannau preifat o safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd, mae Llywodraeth Cymru yn ystyried, os nad oes modd cadw pellter corfforol yn barhaus, dylai’r rhai sy’n gyfrifol am waith a gyflawnir ar y safleoedd hynny, fel cam rhesymol o dan Reoliadau’r Coronafeirws, fynnu bod staff ac ymwelwyr yn gwisgo gorchudd wyneb er mwyn lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 ar y safle.  Mae hyn yn golygu y dylai penderfyniad i beidio â mynnu bod staff neu ymwelwyr yn gwisgo gorchudd wyneb ar safle nad yw ar agor i’r cyhoedd, gan gynnwys y rhannau preifat o safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd, fod yn seiliedig ar asesiad risg COVID-19 sy’n darparu tystiolaeth bod rheswm cryf dros beidio.  Mae canllawiau aelodau o’r cyhoedd i’w gweld: Gorchuddion wyneb: canllawiau i'r cyhoedd.

Gall gorchudd wyneb fod yn syml iawn; dim ond gorchuddio’r geg a’r trwyn mae’n rhaid iddo ei wneud.  Nid yw gorchudd wyneb yr un fath â’r masgiau llawfeddygol neu’r masgiau mwy a ddefnyddir gan weithwyr gofal iechyd a gweithwyr eraill fel rhan o’r PPE manyleb uwch. Yn yr un modd, nid yw gorchudd wyneb yr un fath â’r cyfarpar diogelu personol sy’n cael ei ddefnyddio i reoli risgiau fel llwch a chwistrell mewn cyd-destun diwydiannol. Rhaid i gyflenwadau o gyfarpar diogelu personol, gan gynnwys masgiau wyneb, barhau i gael eu cadw ar gyfer y bobl mae eu hangen arnyn nhw i’w hamddiffyn rhag risgiau yn eu gweithle, fel gweithwyr iechyd a gofal, a phobl sy’n gweithio mewn lleoliadau diwydiannol fel y rheini sy’n wynebu peryglon llwch.

Dyletswydd ar y cyhoedd sy’n ymweld â safle cyhoeddus dan do a’r staff sy’n gweithio yno yw gwisgo gorchudd wyneb o dan Reoliadau’r Coronafeirws.  Mae’n bwysig cofio nad yw gorchuddion wyneb yn cymryd lle’r ffyrdd eraill o reoli’r risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 ac nid ydyn nhw’n golygu nad oes angen i’r rheini sy’n gyfrifol am safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd, neu safleoedd lle mae gwaith yn digwydd, gymryd camau rhesymol eraill. Felly, rhaid ichi barhau i gymryd pob cam rhesymol i gadw pellter o 2m rhwng pawb a rhoi rhagofalon eraill ar waith, gan gynnwys lleihau’r amser sy’n cael ei dreulio mewn cyswllt, defnyddio partneriaid a thimau sefydlog ar gyfer gwaith agos, sicrhau hylendid anadlol da, hylendid dwylo trylwyr a rheolaidd, a golchi arwynebau’n amlach. Y mesurau eraill hyn yw’r ffyrdd gorau o reoli risg yn y gweithle ac ni fyddai Llywodraeth Cymru felly’n disgwyl gweld cyflogwyr yn dibynnu’n llwyr ar orchuddion wyneb i reoli risg at ddibenion eu hasesiadau iechyd a diogelwch.

Dylai gorchudd wyneb effeithiol gael haen allanol gwrth-ddŵr os yw hynny’n bosibl, a dylai gynnwys 3 haen o wahanol ddefnyddiau nad ydyn nhw’n ymestyn. Dylent ffitio’n dda ac ni ddylid cael unrhyw fylchau aer ar ochrau’r wyneb ac o dan eich gên.  Gallwch wneud gorchuddion wyneb gartref, ac mae’r canllaw hwn yn egluro sut mae gwneud hyn.

Dylai cyflogwyr gefnogi eu gweithwyr i ddefnyddio gorchudd wyneb yn ddiogel. Mae hyn yn golygu eu hatgoffa o’r wybodaeth ganlynol:

  • Golchwch eich dwylo’n drylwyr â sebon a dŵr am 20 eiliad, (neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo ag alcohol), a sychu’ch dwylo’n drylwyr cyn gwisgo gorchudd wyneb, ac ar ôl ei dynnu.
  • Wrth wisgo gorchudd wyneb, dylech osgoi cyffwrdd eich wyneb neu’ch gorchudd wyneb, gan y gallech ei halogi â germau oddi ar eich dwylo.
  • Peidiwch â hongian gorchudd wyneb o’ch gwddf na’i dynnu i lawr o’ch trwyn.
  • Newidiwch eich gorchudd wyneb os yw’n mynd yn damp neu wedi’i ddifrodi.
  • Golchwch eich dwylo’n rheolaidd
  • Newidiwch a golchi neu waredu (fel sy’n berthnasol) eich gorchudd wyneb bob dydd. 
  • Os oes modd ei olchi, golchwch y gorchudd wyneb drwy ddilyn cyfarwyddiadau’r gwneuthurwr.
  • Ar ôl gwisgo gorchudd wyneb mae modd ei ailddefnyddio, dylid ei roi mewn bag plastig cyn ei olchi i osgoi halogiad o’r gorchudd wyneb sydd wedi’i ddefnyddio.
  • Os nad yw’n un mae modd ei olchi, dylech gael gwared arno’n ofalus yn eich bin gwastraff arferol gan helpu i gadw Cymru’n daclus.
  • Cadw pellter chymdeithasol, a golchi eich dwylo’n aml ac yn drylwyr yw’r ffyrdd mwyaf effeithiol o leihau’r achosion o drosglwyddo COVID-19.

7. Cyfathrebu

Mae Rheoliadau’r Coronafeirws yn mynnu eich bod yn darparu gwybodaeth i’r rheini sy’n dod i’r safle neu’n gweithio ar y safle am sut mae lleihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â COVID-19. Felly, mae'n hanfodol bod dulliau cyfathrebu clir, manwl a chyson rhwng cyflogwyr, gweithwyr, pobl hunangyflogedig, undebau llafur (os oes un yn bodoli) ac aelwydydd, ac unrhyw un arall ar y safle, ynghylch y camau rhesymol a chymesur sy’n cael eu cymryd. Mae'n bwysig bod pawb yn cael yr un neges a'r un cyfarwyddyd.  Dylai cyflogwyr a gweithredwyr busnes sicrhau bod y dulliau cyfathrebu’n hygyrch i bawb. Y nod yw rhannu negeseuon clir a rhoi sicrwydd bod risgiau COVID-19 yn cael eu rheoli, a lleihau’r posibilrwydd o ddod i gysylltiad â’r feirws.