Neidio i'r prif gynnwy

Cyflwyniad

Cyflwynwyd y cynllun gwarchod i ddechrau rhwng mis Mawrth a mis Awst 2020 pan roedd y feirws yn newydd. Cynghorodd Prif Swyddog Meddygol Cymru y dylai’r rhai a oedd fwyaf mewn perygl o niwed difrifol gan y coronafeirws aros gartref i'w diogelu eu hunain. . Mae’r canllawiau hyn wedi’u diweddaru i helpu’r rhai sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol i ddiogelu eu hunain rhag dod i gysylltiad â’r coronafeirws, gan fod Cymru nawr ar lefel rhybudd 4.

Mae'r Rhestr Gwarchod Cleifion wedi’i chynnal fel y gallwn ysgrifennu at y grŵp hwn eto gydag unrhyw ddiweddariadau neu os bydd y cyngor ar warchod yn newid. Gan fod y cyngor bellach wedi newid, Byddwn yn  ysgrifennu eto’n uniongyrchol at bobl ar y Rhestr Gwarchod Cleifion i roi cyngor ar sut i gadw’n ddiogel yn sgil y nifer cynyddol o achosion o’r coronafeirws yn ein cymunedau.

Ar gyfer pwy mae’r canllawiau hyn

Mae'r canllawiau hyn ar gyfer pobl, gan gynnwys plant, sy'n wynebu risg uchel iawn o ddatblygu salwch difrifol os ydynt yn dod i gysylltiad â'r coronafeirws, gan fod ganddynt gyflwr iechyd difrifol iawn yn barod (rhestrir y rhain isod).

Mae'r canllawiau hefyd ar gyfer teulu a ffrindiau pobl yr ystyrir eu bod yn eithriadol o agored i niwed, sydd am gael arweiniad ar sut i gadw eu ffrind/aelod o'r teulu yn ddiogel.

Beth sydd wedi newid

Mae’r cyngor i’r rhai sy’n Eithriadol o Agored i Niwed yn Glinigol wedi newid. Y cyngor nawr yw na ddylech fynd i’ch gwaith na’r ysgol y tu allan i’ch cartref. Byddwn yn anfon llythyr yn y Flwyddyn Newydd i gadarnhau’r cyngor hwn ichi.

Rydym yn gwybod y gall cyfnod hir o ynysu niweidio iechyd meddwl a chorfforol, felly cewch barhau i fod yn rhan o swigen gefnogaeth, cyn belled â’ch bod yn cymryd gofal. Rydym yn eich annog i barhau i fynd allan i ymarfer corff a mynd i apwyntiadau meddygol.

Mae rheoliadau mewn grym ar lefel rhybudd 4 ar hyn o bryd, felly rhaid i bawb yng Nghymru aros gartref cymaint â phosibl.

Beth yr ydym yn ei olygu wrth 'eithriadol o agored i niwed yn glinigol'?

Mae ‘pobl eithriadol o agored i niwed yn glinigol’ yn golygu pobl yng Nghymru sydd â chyflwr iechyd hirdymor difrifol – oddi ar restr benodol iawn o gyflyrau.

Yn ôl yr hyn yr ydym yn ei wybod hyd yma, mae effaith eu cyflwr iechyd hirdymor ar eu system imiwnedd yn eu rhoi mewn perygl uchel o salwch difrifol os ydynt yn dod i gysylltiad â’r coronafeirws.

Mae'r bobl yn y grŵp 'eithriadol o agored i niwed' yn cynnwys:

  1. Pobl sydd wedi cael trawsblaniad organ solet
  2. Pobl â mathau penodol o ganser:
    • Pobl â chanser sydd wrthi'n cael triniaeth cemotherapi weithredol neu radiotherapi radical ar gyfer canser yr ysgyfaint
    • Pobl â chanser y gwaed neu ganser mêr esgyrn fel lewcemia, lymffoma neu myeloma ac sydd ar unrhyw gam yn eu triniaeth
    • Pobl sy'n cael imiwnotherapi neu driniaethau eraill parhaus â gwrthgyrff ar gyfer canser
    • Pobl sy'n cael triniaethau canser eraill wedi'u targedu a all effeithio ar y system imiwnedd, fel atalyddion cinasau proteinau neu atalyddion PARP
    • Pobl sydd wedi cael trawsblaniad mêr esgyrn neu drawsblaniad bôn-gelloedd yn y 6 mis diwethaf, neu sy'n dal i gymryd cyffuriau atal imiwnedd
  3. Pobl â chyflyrau anadlol difrifol gan gynnwys pob ffeibrosis systig, asthma difrifol a chlefyd rhwystrol cronig difrifol yr ysgyfaint (COPD)
  4. Pobl â chlefyd difrifol mewn un organ (e.e. clefyd yr iau/afu, clefyd cardiofasgiwlaidd, clefyd arennol, neu glefyd niwrolegol).
  5. Pobl â chlefydau anghyffredin a gwallau cynhenid mewn metabolaeth sy'n cynyddu'n sylweddol y risg o heintiau (fel diffyg imiwnedd cyfun difrifol (SCID), clefyd y crymangelloedd mewn unigolion homosygaidd)
  6. Pobl ar therapïau atal imiwnedd sy'n ddigon i gynyddu'r risg o haint yn sylweddol.
  7. Oedolion gyda Syndrom Down
  8. Menywod beichiog sydd â graddau sylweddol o glefyd ar y galon, boed yn glefyd cynhenid neu fel arall.

Os ydych chi’n credu bod rhesymau clinigol da pam y dylech gael eich ychwanegu at y Rhestr Gwarchod Cleifion, dylech drafod hyn gyda'ch meddyg teulu neu eich clinigydd yn yr ysbyty. Gallant ychwanegu pobl at y rhestr gwarchod cleifion os yw'n glinigol briodol iddynt wneud hynny.

Sut i’ch diogelu eich hun

Gwneud y pethau sylfaenol yw’r ffordd orau o hyd o’ch diogelu eich hun:

  • Lleihau eich cysylltiadau. Defnyddiwch dechnoleg i gadw cysylltiad â theulu, ffrindiau, cymdogion neu wirfoddolwyr.
  • Cadw 2 fetr neu 3 cham oddi wrth bobl eraill sydd ddim yn byw gyda chi.
  • Golchi’ch dwylo’n rheolaidd â dŵr a sebon am 20 eiliad, neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo os nad oes cyfleusterau golchi dwylo ar gael.
  • Osgoi cyffwrdd eich wyneb a gwisgo gorchudd wyneb pan fo’n ofynnol.
  • Gadael digonedd o awyr iach i mewn i’ch cartref.
  • Glanhau arwynebau’n rheolaidd ac osgoi cyffwrdd pethau y mae pobl eraill wedi’u cyffwrdd.

Fe’ch cynghorir hefyd i osgoi defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus ac osgoi rhannu car ag unrhyw un nad yw’n byw gyda chi neu nad yw’n rhan o’ch swigen gefnogaeth.

Pethau eraill y gallech chi eu gwneud i gadw'n iach

  • Bwyta'n iach ac ymarfer corff yn rheolaidd, er enghriafft mynd am dro yn yr awyr agored ar adegau tawelach o'r dydd.
  • Cofio cymryd unrhyw feddyginiaeth y mae eich meddyg wedi dweud wrthych am ei chymryd.
  • Cael eich brechu rhag y ffliw bob blwyddyn yw un o'r ffyrdd gorau o’ch diogelu eich hun. Mae'n bwysig iawn eich bod yn cael eich brechu rhag y ffliw. Dylai eich cysylltiadau yn eich aelwyd gael eu brechu rhag y ffliw hefyd, gan y bydd hynny'n rhoi mwy o amddiffyniad ichi. Mae meddygfeydd a fferyllfeydd cymunedol wedi sicrhau ei bod yn ddiogel i chi a'ch cysylltiadau yn eich aelwyd gael eich brechu.
  • Fe'ch cynghorir i ystyried cymryd 10 microgram o fitamin D bob dydd i gadw’ch esgyrn a'ch cyhyrau'n iach. Y rheswm am hyn yw efallai nad ydych yn cael digon o fitamin D o olau'r haul os ydych dan do y rhan fwyaf o'r dydd.

Brechlyn COVID-19

Pan fydd eich grŵp blaenoriaeth yn gymwys ar gyfer y brechlyn, byddwch yn cael gwahoddiad i glinig pwrpasol. I helpu’r GIG, arhoswch am y gwahoddiad. Ni fydd angen gwneud cais am y brechlyn na gofyn i feddyg teulu na fferyllydd amdano. Bydd y gwahoddiad yn cael ei anfon yn awtomatig. Peidiwch â ffonio’ch meddygfa nac ysbyty.

Y Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu (JCVI) sy’n penderfynu, ar lefel y DU, pa grwpiau i’w blaenoriaethu i gael brechlyn COVID-19 gyntaf. Mae hyn yn seiliedig ar wybodaeth am y rhai sy’n wynebu’r risg fwyaf yn sgil COVID-19.

Os byddwch chi'n datblygu symptomau’r coronafeirws (COVID-19)

Os byddwch yn datblygu unrhyw un o'r symptomau hyn, waeth pa mor ysgafn, fe'ch cynghorir i drefnu prawf ar unwaith a dilyn y canllawiau huanynysu.

  • tymheredd uchel (dros 37.8°C)
  • peswch newydd a chyson
  • colled neu newid i’ch synnwyr arogli neu flasu arferol

Iechyd a lles meddyliol

Efallai eich bod yn teimlo'n bryderus neu'n ofnus ac mae gofalu am eich lles meddyliol a chorfforol yn bwysig. Dyma rai syniadau i’ch helpu i wneud hynny:

  • Sylwi ar eich hwyliau ac ystyried a allwch wneud unrhyw beth yn wahanol. Mae meddwl am ffyrdd o ofalu am eich lles yn gallu helpu.
  • Peidio â barnu’ch hun pan fyddwch yn cael diwrnod anodd. Mae gwahanol ffyrdd o gysuro a chalonogi’ch hun. Beth am roi cynnig ar weithgareddau ymlacio neu siarad â phobl eraill?
  • Canolbwyntio ar yr hyn y gallwch ei reoli, fel eich meddyliau a’ch ymddygiad. Bydd hyn yn cael effaith fawr ar eich hwyliau.
  • Cysylltu ag eraill. Gofynnwch am gymorth gan ffrindiau a theulu neu gan sefydliadau lleol. Defnyddiwch dechnoleg a galwadau ffôn i gadw cysylltiad.

Mae gwasanaethau ar gael hefyd i'ch cefnogi chi ac eraill y gallech chi fod yn poeni amdanyn nhw. Gall siarad am bryderon a phroblemau wneud pethau’n haws.

Mae llawer o linellau cymorth a gwasanaethau gwybodaeth sy'n darparu canllawiau a gwybodaeth wedi'u teilwra i bobl â chyflyrau iechyd penodol. Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar ofalu am eich iechyd a’ch lles meddyliol a chorfforol ar wefan Iechyd Cyhoeddus Cymru. I'r rhai sydd â chyflyrau neu ofynion iechyd penodol, cliciwch ar y ‘Cyfeiriadur Elusennau a Sefydliadau Cymorth’.

Cwrs pedair sesiwn yw Bywyd ACTif. Mae’n ceisio addysgu pobl am straen a dioddefaint a achosir gan faterion emosiynol, fel pryder neu boen cronig. I ddechrau arni, ewch i wefan Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Cwrs ar-lein yw SilverCloud sy’n cynnig cymorth gyda gorbryder ac iselder a llawer mwy. Mae’r cwrs cyfan yn seiliedig ar ddulliau Therapi Gwybyddol Ymddygiadol. Gallwch gofrestru yma.

Mae’r Llinell Wrando ar gyfer Iechyd Meddwl, CALL, yn darparu llinell wrando a chymorth emosiynol ar gyfer iechyd meddwl sydd ar agor 24 awr y dydd, bob dydd. Gall hefyd eich cyfeirio at gymorth lleol ac amrywiaeth o wybodaeth ar-lein. Ffoniwch 0800132737, tecstiwch 'help' i 81066 neu ewch i callhelpline.org.uk.

Mae’r gwasanaeth Monitro Gweithredol Mind yn darparu hunangymorth dan arweiniad am chwe wythnos ar gyfer gorbryder, iselder, hunan-barch a mwy. I ddechrau arni, siaradwch â’ch meddyg teulu, unrhyw weithiwr iechyd proffesiynol arall neu cofrestrwch yn uniongyrchol yn Mind.org.uk.

Mae’r Pecyn Cymorth Iechyd Meddwl Pobl Ifanc yn cysylltu pobl ifanc, rhwng 11 a 25 mlwydd oed, â gwefannau, apiau, llinellau cymorth a mwy i feithrin cadernid. Mae’r pecyn ar gael yma bit.ly/ypmhten.

Os ydych yn dal i gael trafferth ar ôl sawl wythnos a bod hynny’n effeithio ar eich bywyd bob dydd, cysylltwch â Galw Iechyd Cymru neu ffoniwch 111.

Gwaith a Chyflogaeth

Fe’ch cynghorir yn gryf i weithio gartref gan fod y risg o ddod i gysylltiad â’r feirws yn sylweddol. Os na allwch weithio gartref, ni ddylech fynd i’ch gweithle. Mae’r cyngor yn arbennig o berthnasol i’r rhai sy’n gweithio mewn swydd sydd â chysylltiad rheolaidd neu barhaus â phobl eraill, neu swydd lle mae unigolion, am gyfnodau hir, yn rhannu gweithle sydd heb lawer o awyr iach. Efallai y gallech siarad â’ch cyflogwr ynglŷn â gwneud rôl arall i’ch galluogi i weithio gartref os yw’n bosibl.

Os na allwch wneud trefniadau eraill, mae’n bosibl y gall eich cyflogwr eich rhoi ar ffyrlo o dan y Cynllun Cadw Swyddi drwy gyfnod y Coronafeirws, sydd wedi’i estyn tan ddiwedd mis Ebrill 2021. Dylech drafod â’ch cyflogwr i weld a yw hyn yn bosibl.

Gan eich bod yn cael eich cynghori i beidio â mynd i’ch gweithle, efallai y byddwch yn gymwys am Dâl Salwch Statudol. Byddwn yn ysgrifennu atoch i gadarnhau’r cyngor hwn, ond bydd yn cymryd peth amser i’r llythyr eich cyrraedd oherwydd cyfnod y Nadolig. Gellir defnyddio’r llythyr hwn fel tystiolaeth i hawlio Tâl Salwch Statudol. Yn y cyfamser, gallwch gyfeirio’ch cyflogwr at y canllawiau hyn.

Dylai aelodau o’ch cartref nad ydynt yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol barhau i fynd i’w gweithle os na allant weithio gartref.

Gallwch gael cyngor penodol ar unrhyw faterion a hefyd ar eich hawliau cyflogaeth drwy fynd ar wefan Acas neu ffonio llinell gymorth Acas, 0300 123 1100.

Os ydych yn teimlo bod eich cyflogwr, neu rywun sy’n darparu gwasanaeth ichi, wedi’ch trin yn annheg mae’r Gwasanaeth Cynghori a Chymorth Cydraddoldeb (EASS) yn cynnig gwasanaeth cynghori am ddim. Mae’r gwasanaeth ar gael drwy ffonio 0808 800 0082, drwy ffôn testun 0808 800 0084 neu ar y wefan: www.equalityadvisoryservice.com.

Os oes gennych bryderon ynghylch eich iechyd a’ch diogelwch yn y gwaith, gallwch eu codi gydag unrhyw gynrychiolydd o’r undeb llafur sy’n gyfrifol am ddiogelwch, neu gyda’r sefydliad sy’n gyfrifol am orfodaeth yn eich gweithle, naill ai’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch neu’ch awdurdod lleol.

Rhaglen cymorth cyflogaeth sy’n cael ei hariannu’n gyhoeddus yw Mynediad i Waith. Ei nod yw ceisio helpu mwy o bobl anabl i ddechrau gweithio neu i barhau i weithio. Gall ddarparu cymorth ymarferol ac ariannol i bobl sydd ag anabledd neu gyflwr iechyd corfforol neu feddyliol hirdymor. Gall darparu cymorth pan fo angen help neu addasiadau ar rywun y tu hwnt i addasiadau rhesymol.

I gael rhagor o wybodaeth am y rhaglen Mynediad i Waith:

I gael gwybodaeth am y cymorth ariannol sydd ar gael i chi, ewch i’r wefan ar ddeall y credyd cynhwysol (gov.uk)

Plant a phobl ifanc

 

Gan fod ein dealltwriaeth o COVID-19 wedi cynyddu, rydym nawr yn gwybod mai ychydig iawn o blant a phobl ifanc sydd yn y grŵp risg uchaf o salwch difrifol yn sgil y feirws. Felly, mae meddygon wedi bod yn adolygu pob plentyn a pherson ifanc a gafodd eu cynnwys i ddechrau yn y grŵp eithriadol o agored i niwed yn glinigol i gadarnhau a ddylent gael eu cynnwys yn y grŵp risg uchaf o hyd.

Os ydych eisoes wedi trafod hyn â meddygon eich plentyn a’u bod wedi cadarnhau bod eich plentyn yn dal i gael ei ystyried yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol, ni ddylai’ch plentyn fynd i’r ysgol.

Dylai plant a phobl ifanc yn y cartref nad ydynt yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol barhau i fynd i’r ysgol. Dylai plant a phobl ifanc y mae eu rhieni neu eu gofalwyr yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol barhau i fynd i’r ysgol hefyd.

Gofal a Chymorth

Gall gofalwyr neu weithwyr cymorth sy’n eich helpu â’ch anghenion bob dydd barhau i ddod i’ch gweld, oni bai bod ganddynt arwyddion o’r coronafeirws. Rhaid i ofalwyr neu weithwyr cymorth olchi eu dwylo â dŵr a sebon am 20 eiliad ar ôl cyrraedd eich cartref, a pharhau i wneud hynny’n aml tra byddant yn eich cartref.   

Mae'n syniad da trafod beth fyddai’n digwydd pe bai un o’ch gofalwyr yn mynd yn sâl, ac ystyried cynllun wrth gefn. Os nad oes gennych ffrindiau neu deulu a all eich helpu, mae grwpiau cymunedol lleol a allai fod o gymorth. Os nad ydych yn gallu cael gafael ar grŵp cymunedol lleol, gallwch gysylltu â'ch awdurdod lleol i gael cyngor – mae manylion cyswllt ar gyfer pob awdurdod lleol wedi'u cynnwys yn y eich llythyr.

Os ydych yn gofalu am rywun sy'n agored iawn i niwed, gallwch gael gwybodaeth am wahanol ffynonellau cymorth y gellid eu defnyddio a chael cyngor pellach ar greu cynllun wrth gefn. Mae’r wybodaeth hon ar gael gan CarersUK.

Efallai y bydd yn ofynnol i'r rhai sy'n byw mewn cartrefi gofal gydymffurfio â chyfyngiadau eraill o hyd, o ganlyniad i'r canllawiau ymwelwyr â chartrefi gofal sydd ar gael yn Ymweliadau â chartrefi gofal: canllawiau i ddarparwyr. Bydd y canllawiau hyn yn parhau i gael eu hadolygu, er mwyn sicrhau eu bod yn gyson â'r cyfyngiadau ehangach.

Mae canllawiau hefyd ar gael ar sut y gall pobl mewn byw â chymorth weld teulu a ffrindiau a chadw’n saff gyda'u gweithwyr cymorth a gofal.

Dylech osgoi mynd i siopa. Rydym yn eich cynghori i ofyn i ffrindiau, perthnasau, cymdogion neu wirfoddolwyr fynd i siopa ar eich rhan. Mae slotiau cyflenwi archfarchnadoedd â blaenoriaeth hefyd ar gael i chi ar-lein.

Mae llawer o archfarchnadoedd  yn cynnig bocsys bwyd y gallwch eu harchebu i gael eu danfon at eich drws.  Mae'r rhan fwyaf hefyd wedi cyflwyno gwahanol ddulliau e-dalu i gael gwared â’r angen i gael gafael ar arian parod os bydd pobl eraill yn siopa ar eich rhan. Darllenwch fwy am opsiynau eraill

Er i’n Cynllun Cenedlaethol ar gyfer Cyflenwi Presgripsiynau a’n Gwasanaeth gan y Post Brenhinol dod i ben ar 30 Medi, mae fferyllfeydd cymunedol yn parhau i flaenoriaethu slotiau danfon meddyginiaeth i'r rhai sydd â'r angen mwyaf. Os oes gennych rywun a all gasglu eich meddyginiaethau, gofynnwch iddyn nhw wneud hynny. Os nad oes angen eu danfon atoch mwyach, cysylltwch â'ch fferyllfa i'w hysbysu.

Mae gwasanaeth ar gael hefyd os yw'r coronafeirws (COVID-19) wedi effeithio arnoch chi, neu rywun rydych chi'n ei adnabod, a bod angen cymorth ychwanegol arnoch. Bydd hyn yn eich helpu i ddod o hyd i wybodaeth am amrywiaeth eang o faterion, o dalu biliau i ddod o hyd i rywle i fyw.

Os oes angen cymorth arnoch gan wirfoddolwr neu fudiadau gwirfoddol, bydd eich Cyngor Gwirfoddol Sirol lleol yn gallu eich rhoi mewn cysylltiad â sefydliadau a allai helpu.

Apwyntiadau ysbyty a meddyg teulu

Mae apwyntiadau meddygon teulu yn parhau i fod ar gael, er efallai y bydd y rhain yn cael eu cynnig dros y ffon, drwy e-bost neu ar-lein i ddechrau. Os bydd rhaid ichi gael eich gweld wyneb yn wyneb, bydd eich practis meddyg teulu yn cysylltu â chi i roi gwybod beth y dylech ei wneud. Mae'n bwysig iawn eich bod yn parhau i fynd i apwyntiadau ac yn ceisio cymorth ar gyfer materion meddygol brys. 

Bydd eich ysbyty neu’ch clinig yn cysylltu â chi os bydd rhaid gwneud unrhyw newidiadau i’ch gofal neu’ch triniaeth. Ffoniwch eich ysbyty neu’ch clinig os oes gennych unrhyw gwestiynau am eich apwyntiad.

Lawrlwytho'r dudalen hon fel PDF . Maint Ffeil 126 KB.

Maint Ffeil 126 KB. Efallai na fydd y ffeil hon yn gyfan gwbl hygyrch.