Neidio i'r prif gynnwy

Ar gyfer pwy mae’r canllawiau hyn

Mae'r canllawiau hyn ar gyfer  oedolion sy'n eithriadol o agored i niwed yn glinigol o ddatblygu salwch difrifol os ydynt yn dod i gysylltiad â'r coronafeirws, gan fod ganddynt gyflwr iechyd difrifol iawn yn barod. Rhestrir y rhain isod, o dan ‘Beth yr ydym yn ei olygu wrth eithriadol o agored i niwed yn glinigol?’.

Mae'r canllawiau hefyd ar gyfer teulu a ffrindiau pobl yr ystyrir eu bod yn eithriadol o agored i niwed, sydd am gael arweiniad ar sut i gadw eu ffrind/aelod o'r teulu yn ddiogel.

Cyd-destun

Cyflwynwyd y cynllun gwarchod i ddechrau rhwng mis Mawrth a mis Awst 2020 pan oedd y feirws yn newydd. Cynghorodd Prif Swyddog Meddygol Cymru y dylai’r rhai a oedd fwyaf mewn perygl o niwed difrifol gan y coronafeirws aros gartref i'w diogelu eu hunain. Caiff y canllawiau hyn eu diweddaru’n rheolaidd i helpu’r rhai sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol i ddiogelu eu hunain a lleihau risg.

Adolygir y cyngor o hyd ac rydym yn ysgrifennu'n uniongyrchol at bobl ar y Rhestr Gwarchod Cleifion gyda chyngor ar sut i gadw'n ddiogel bob tro mae newid sylweddol.

Beth sydd wedi newid

Rydym yn gwybod llawer mwy am effeithiau’r feirws nag yr oeddem ar ddechrau’r pandemig. Mae tystiolaeth yn dangos bod plant a phobl ifanc yn annhebygol iawn o gael salwch difrifol os byddant yn dal COVID-19, hyd yn oed os oes ganddynt gyflyrau iechyd eraill.

O ganlyniad, mae pedwar Prif Swyddog Meddygol y DU wedi argymell na ddylai’r rheini yn y grŵp oedran hwn gael eu hystyried fel unigolion sy’n eithriadol o agored i niwed mwyach, ac y dylid eu tynnu oddi ar y Rhestr Gwarchod Cleifion. Bydd pob plentyn a pherson ifanc ar y Rhestr Gwarchod Cleifion yn cael llythyr oddi wrth y Prif Swyddog Meddygol gyda rhagor o wybodaeth am hyn.

Yr unig eithriad yw’r bobl ifanc hynny a fydd yn cyrraedd 18 oed cyn 31 Rhagfyr 2021. Bydd y bobl ifanc hyn yn cael eu cadw ar y Rhestr Gwarchod Cleifion oherwydd y byddant yn oedolion cyn hir. 

Ar gyfer pob oedolyn ar y Rhestr Gwarchod Cleifion, cafodd y cyngor gwarchod ei rewi ar 1 Ebrill 2021. Os oes angen gofal neu gymorth ychwanegol arnoch i’ch helpu i gadw’n ddiogel ac yn iach, mae rhagor o gyngor ar gael isod.

Dylai pobl ar y Rhestr Gwarchod Cleifion ddilyn yr un rheolau â gweddill y boblogaeth yng Nghymru, ond fe'u cynghorir hefyd i gymryd rhagofalon ychwanegol i gadw eu hunain yn ddiogel rhag y coronafeirws.

Anfonwyd llythyr gan Brif Swyddog Meddygol Cymru yn ddiweddar yn cadarnhau'r wybodaeth a'r cyngor diweddaraf. Mae’r wybodaeth yn y llythyr ar gael hefyd mewn ffurf hawdd ei darllen.

Beth pe bai derbyniadau i’r ysbyty a marwolaethau oherwydd COVID-19 yng Nghymru yn cynyddu eto yn y dyfodol?

Er ein bod wedi gweld cynnydd yn nifer yr achosion yng Nghymru, nid yw hyn wedi arwain at gynnydd cyfatebol yn nifer y bobl sy'n mynd yn sâl iawn ac angen mynd i'r ysbyty neu sy’n marw fel y gwelwyd yn y don gyntaf a'r ail don. Mae hyn yn bennaf oherwydd llwyddiant y rhaglen frechu. Mae brechlynnau'n llwyddiannus tu hwnt wrth amddiffyn pobl rhag mynd yn sâl iawn yn y rhan fwyaf o achosion. Gan fod y risg o fynd yn sâl iawn yn is, nid oes angen cynghori neb ar y Rhestr Gwarchod Cleifion i ddilyn mesurau gwarchod ar hyn o bryd. Ar sail y dystiolaeth bresennol, ni ddisgwylir y bydd angen ailgyflwyno’r mesurau hyn eto yn y dyfodol.

Sut i’ch diogelu eich hun

Gwneud y pethau sylfaenol yw’r ffordd orau o hyd o’ch diogelu eich hun:

  • Lleihau’ch cysylltiadau gymaint â phosibl
  • Cwrdd ag eraill y tu allan lle bo modd
  • Sicrhau bod unrhyw fannau caeedig wedi'u hawyru'n dda
  • Golchi eich dwylo yn rheolaidd gyda dŵr a sebon am 20 eiliad, neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo os nad oes cyfleusterau golchi dwylo ar gael
  • Aros dau fetr neu dri cham i ffwrdd oddi wrth bobl nad ydych yn byw gyda nhw
  • Osgoi cyffwrdd eich wyneb a gwisgo gorchudd wyneb lle bo angen
  • Glanhau arwynebau'n rheolaidd ac osgoi cyffwrdd arwynebau y mae eraill wedi’u cyffwrdd

Mae rhagor o gyngor ar sut i ddiogelu’ch hun ar gael yn yr adran ‘Cymdeithasu gartref ac oddi cartref’.

Brechlyn COVID-19

Mae pawb ar y Rhestr Gwarchod Cleifion (16 a throsodd) wedi cael cynnig brechlyn rhag COVID-19.

Er y bydd y brechlyn yn cynnig amddiffyniad da i’r mwyafrif helaeth o’r boblogaeth, gan gynnwys pobl eithriadol o agored i niwed yn glinigol, nid oes unrhyw frechlyn yn 100% effeithiol. Yn ogystal, mae tystiolaeth yn dod i’r amlwg sy’n awgrymu ei bod yn bosibl na fydd rhai unigolion â system imiwnedd wan yn ymateb gystal i frechlynnau COVID-19 ag eraill. Fodd bynnag, dylai pob brechlyn COVID-19 gynnig rhywfaint o amddiffyniad. Felly, mae’n bwysig iawn eich bod yn cael eich dos cyntaf a’ch ail ddos o’r brechlyn rhag y coronafeirws. Cynhaliodd Public Health England astudiaeth yn ddiweddar a oedd yn cynnwys dros 1 miliwn o bobl mewn grwpiau risg uwch. Gwelwyd bod pobl â system imiwnedd wan wedi’u hamddiffyn gryn dipyn yn well rhag haint symptomatig ar ôl yr ail ddos o frechlyn COVID-19.

Rydym yn parhau i weithio i ddeall yn well pwy nad yw brechlynnau COVID-19 yn eu hamddiffyn gystal, ac mae astudiaethau amrywiol ar y gweill i edrych ar y mater hwn.

Mae'r rhaglen frechu yn dal i fynd rhagddi ac ar gael i bob oedolyn cymwys yng Nghymru. Nid yw byth yn rhy hwyr i drefnu apwyntiad. Gweld â phwy y dylech gysylltu

Mae rhai pobl ar y Rhestr Gwarchod Cleifion wedi cael eu cynghori gan eu meddyg i beidio cael y brechlyn. Os ydych wedi derbyn cyngor personol, dylech ddilyn cyngor eich meddyg eich hun.

Rhybuddion testun ac e-bost

Os ydych ar y Rhestr Gwarchod Cleifion ac wedi bod yn derbyn llythyrau gallwch gofrestru ar gyfer negeseuon e-bost neu negeseuon testun. Byddwch yn derbyn rhybudd pan fydd newidiadau sylweddol i’r canllawiau i bobl ar y Rhestr Gwarchod Cleifion neu pan wneir cyhoeddiad cysylltiedig. Byddwch yn parhau i dderbyn unrhyw lythyrau a anfonwn drwy'r post.

Os ydych wedi dilyn y broses gofrestru, rhowch 10 diwrnod i ni gydnabod eich cais. Os na chlywch gennym erbyn yr 11eg diwrnod efallai y bydd problem gyda'r manylion yr ydych wedi'u cyflwyno. Gwnewch yn siŵr eich bod yn defnyddio cyfeiriad e-bost a/neu rif ffôn dilys a bod yr enw, y cod post a'r Rhif Cyfeirnod Unigryw yn cyfateb i'r manylion ar eich llythyr.

Os ydych eisoes wedi cofrestru a bod gennych unrhyw newidiadau i'w gwneud i'ch rhif ffôn neu’ch cyfeiriad e-bost, ail-danysgrifiwch ar yr un ddolen ag uchod gyda'ch manylion newydd.

Os byddwch chi'n datblygu symptomau’r coronafeirws (COVID-19)

Os byddwch yn datblygu unrhyw un o'r symptomau hyn, waeth pa mor ysgafn, fe'ch cynghorir i drefnu prawf ar unwaith a dilyn y canllawiau hunanynysu.

  • tymheredd uchel (dros 37.8°C)
  • peswch newydd a chyson
  • colled neu newid i’ch synnwyr arogli neu flasu arferol

Iechyd a lles meddyliol

Mae gofalu am eich lles meddyliol a chorfforol yn bwysig. Dyma rai syniadau i’ch helpu i wneud hynny:

  • Sylwi ar eich hwyliau ac ystyried a allwch wneud unrhyw beth yn wahanol. Mae meddwl am ffyrdd o ofalu am eich lles yn gallu helpu.
  • Peidio â barnu’ch hun pan fyddwch yn cael diwrnod anodd. Mae gwahanol ffyrdd o gysuro a chalonogi’ch hun. Beth am roi cynnig ar weithgareddau ymlacio neu siarad â phobl eraill?
  • Canolbwyntio ar yr hyn y gallwch ei reoli, fel eich meddyliau a’ch ymddygiad. Bydd hyn yn cael effaith fawr ar eich hwyliau.
  • Cysylltu ag eraill. Gofynnwch am gymorth gan ffrindiau a theulu neu gan sefydliadau lleol. Defnyddiwch dechnoleg a galwadau ffôn i gadw cysylltiad.

Mae gwasanaethau ar gael hefyd i'ch cefnogi chi ac eraill y gallech chi fod yn poeni amdanyn nhw. Gall siarad am bryderon a phroblemau wneud pethau’n haws.

Mae llawer o linellau cymorth a gwasanaethau gwybodaeth sy'n darparu canllawiau a gwybodaeth wedi'u teilwra i bobl â chyflyrau iechyd penodol. Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar ofalu am eich iechyd a’ch lles meddyliol a chorfforol ar wefan Iechyd Cyhoeddus Cymru. I'r rhai sydd â chyflyrau neu ofynion iechyd penodol, cliciwch ar y ‘Cyfeiriadur Elusennau a Sefydliadau Cymorth’.

Cwrs pedair sesiwn yw Bywyd ACTif (ar Iechyd Cyhoeddus Cymru). Mae’n ceisio addysgu pobl am straen a dioddefaint a achosir gan faterion emosiynol, fel pryder neu boen cronig.

Cwrs ar-lein yw SilverCloud (ar silvercloud.com) sy’n cynnig cymorth gyda gorbryder ac iselder a llawer mwy. Mae’r cwrs cyfan yn seiliedig ar ddulliau Therapi Gwybyddol Ymddygiadol.

Mae’r Llinell Wrando ar gyfer Iechyd Meddwl, CALL, yn darparu llinell wrando a chymorth emosiynol ar gyfer iechyd meddwl sydd ar agor 24 awr y dydd, bob dydd. Gall hefyd eich cyfeirio at gymorth lleol ac amrywiaeth o wybodaeth ar-lein. Ffoniwch 0800132737, tecstiwch 'help' i 81066 neu ewch i wefan CALL.

Mae’r gwasanaeth Monitro Gweithredol Mind yn darparu hunangymorth dan arweiniad am chwe wythnos ar gyfer gorbryder, iselder, hunan-barch a mwy. I ddechrau arni, siaradwch â’ch meddyg teulu, unrhyw weithiwr iechyd proffesiynol arall neu cofrestrwch yn uniongyrchol yn Monitro Gweithredol Mind.

Mae’r Pecyn Cymorth Iechyd Meddwl Pobl Ifanc yn cysylltu pobl ifanc, rhwng 11 a 25 mlwydd oed, â gwefannau, apiau, llinellau cymorth a mwy i feithrin cadernid. 

Os ydych yn dal i gael trafferth ar ôl sawl wythnos a bod hynny’n effeithio ar eich bywyd bob dydd, cysylltwch â’ch meddyg teulu neu ffoniwch 111.

Gwaith a chyflogaeth

Dylech barhau i weithio gartref os yw’n bosibl, ond cewch ddychwelyd i’r gwaith os yw’ch gweithle yn ddiogel o ran COVID-19.

Wrth gynllunio i ddychwelyd i'r gwaith, byddai'n ddoeth siarad â'ch cyflogwr mor gynnar â phosibl ynglŷn â sut y mae gweithwyr yn cael eu cadw’n ddiogel.

Dylai’ch cyflogwr eich helpu i ddychwelyd i’r gwaith yn ddiogel a rhaid iddynt gymryd pob mesur rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws.

Dylech gwblhau Asesiad Risg gyda'ch cyflogwr i helpu i ystyried eich ffactorau risg personol ar gyfer Coronafeirws (COVID-19). Mae'r adnodd yma'n eich helpu chi i ystyried eich ffactorau risg personol ar gyfer COVID-19 ac yn argymell sut gallwch aros yn ddiogel.

Gan fod y cyngor gwarchod wedi dod i ben ni fydd pobl a oedd yn gwarchod eu hunain yn gymwys mwyach am Dâl Salwch Statudol ar sail y cyngor i ddilyn mesurau gwarchod. Fodd bynnag, os yw eich meddyg wedi dweud na ddylech ddychwelyd i'r gwaith oherwydd eich cyflwr iechyd, bydd angen iddo roi nodyn ffitrwydd i chi at ddibenion hawlio Tâl Salwch Statudol.

Mewn rhai sefyllfaoedd mae’n bosibl y bydd yn dal yn bosibl i’ch cyflogwr eich rhoi ar ffyrlo o dan y Cynllun Cadw Swyddi drwy gyfnod y Coronafeirws (ar GOV.UK), sydd wedi’i estyn tan ddiwedd mis Medi 2021. Dylech drafod â’ch cyflogwr i weld a yw hyn yn bosibl.

Gallwch gael cyngor penodol ar unrhyw faterion a hefyd ar eich hawliau cyflogaeth drwy fynd ar wefan Acas neu ffonio llinell gymorth Acas, 0300 123 1100.

Os ydych yn teimlo bod eich cyflogwr, neu rywun sy’n darparu gwasanaeth ichi, wedi’ch trin yn annheg mae’r Gwasanaeth Cynghori a Chymorth Cydraddoldeb (EASS) yn cynnig gwasanaeth cynghori am ddim. Mae’r gwasanaeth ar gael drwy ffonio 0808 800 0082, drwy ffôn testun 0808 800 0084 neu ar wefan y Gwasanaeth Cynghori a Chymorth Cydraddoldeb.

Os oes gennych bryderon ynghylch eich iechyd a’ch diogelwch yn y gwaith, gallwch eu codi gydag unrhyw gynrychiolydd o’r undeb llafur sy’n gyfrifol am ddiogelwch, neu gyda’r sefydliad sy’n gyfrifol am orfodaeth yn eich gweithle, naill ai’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch neu’ch awdurdod lleol.

Rhaglen cymorth cyflogaeth sy’n cael ei hariannu’n gyhoeddus yw Mynediad at Waith. Ei nod yw ceisio helpu mwy o bobl anabl i ddechrau gweithio neu i barhau i weithio. Gall ddarparu cymorth ymarferol ac ariannol i bobl sydd ag anabledd neu gyflwr iechyd corfforol neu feddyliol hirdymor. Gall ddarparu cymorth pan fo angen help neu addasiadau ar rywun y tu hwnt i addasiadau rhesymol.

I gael rhagor o wybodaeth am y rhaglen Mynediad at Waith:

I gael gwybodaeth am y cymorth ariannol sydd ar gael i chi, ewch i’r wefan ar ddeall y credyd cynhwysol (ar GOV.UK)

Plant a phobl ifanc

Gan fod ein dealltwriaeth o COVID-19 wedi cynyddu, rydym nawr yn gwybod mai ychydig iawn o blant a phobl ifanc sydd yn y grŵp risg uchaf o salwch difrifol yn sgil y feirws. Cafodd canllawiau ar hyn a luniwyd gan y Coleg Brenhinol Pediatreg ac Iechyd Plant eu cyhoeddi yn haf 2020 a’u mabwysiadu gan 4 Prif Swyddog Meddygol y DU.

Mae’r Prif Swyddogion Meddygol wedi parhau i fonitro effaith COVID-19 ar blant a phobl ifanc. Mae’n arbennig o bwysig inni beidio â gofyn i blant warchod eu hunain pan nad yw hynny’n angenrheidiol. Gall cael eu hynysu fel hyn achosi niwed, gan gynnwys pan fydd unigolion yn methu â chwrdd â ffrindiau a theulu ac yn methu â mynd i’r ysgol. Hyd yn oed pan fydd y cyngor gwarchod yn cael ei oedi, gall cael eich disgrifio fel unigolyn ‘sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol’ beri gofid meddwl.

Yn dilyn adolygiad cynhwysfawr o dystiolaeth ac astudiaethau a gomisiynwyd gan Lywodraeth y DU ynglŷn â thueddiad unigolion o gael haint COVID-19, canfuwyd bod y perygl i blant a phobl ifanc, gan gynnwys y rheini yr ystyriwyd yn wreiddiol eu bod yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol o’r clefyd, o gael salwch difrifol neu o farw o ganlyniad i gael eu heintio gan y feirws yn isel iawn.

O ganlyniad, mae 4 Prif Swyddog Meddygol y DU wedi dweud nad yw plant a phobl ifanc yn cael eu hystyried yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol mwyach, ac y dylid eu tynnu oddi ar y Rhestr Gwarchod Cleifion. Bydd llythyr yn cael ei anfon at bob plentyn a pherson ifanc gyda rhagor o wybodaeth am y penderfyniad hwn.

Er bod pob plentyn a pherson ifanc yn cael ei dynnu oddi ar y Rhestr Gwarchod Cleifion, ceir nifer bach yn y grŵp hwn o hyd a allai fod wedi’u cynghori gan eu harbenigwyr i ynysu neu i leihau eu cysylltiadau cymdeithasol oherwydd eu cyflwr meddygol neu’r driniaeth y maent yn ei derbyn. Mewn achosion o’r fath, cynghorir plant a phobl ifanc i barhau i ddilyn cyngor eu clinigydd eu hunain.

Gofal a chymorth

Gall gofalwyr neu weithwyr cymorth sy’n eich helpu â’ch anghenion bob dydd barhau i ddod i’ch gweld, oni bai bod ganddynt arwyddion o’r coronafeirws. Rhaid i ofalwyr neu weithwyr cymorth olchi eu dwylo â dŵr a sebon am 20 eiliad ar ôl cyrraedd eich cartref, a pharhau i wneud hynny’n aml tra byddant yn eich cartref. Pan fo’n bosibl, dylid sicrhau bod y rhan o’ch cartref y maent yn ei defnyddio wedi’i hawyru’n dda.  

Mae'n syniad da trafod beth fyddai’n digwydd pe bai un o’ch gofalwyr yn mynd yn sâl, ac ystyried cynllun wrth gefn. Os nad oes gennych ffrindiau neu deulu a all eich helpu, mae grwpiau cymunedol lleol a allai fod o gymorth. Os nad ydych yn gallu cael gafael ar grŵp cymunedol lleol, gallwch gysylltu â'ch awdurdod lleol i gael cyngor.

Os ydych yn gofalu am rywun sy'n agored iawn i niwed, gallwch gael gwybodaeth am wahanol ffynonellau cymorth y gellid eu defnyddio a chael cyngor pellach ar greu cynllun wrth gefn. Mae’r wybodaeth hon ar gael gan CarersUK.

Efallai y bydd yn ofynnol i'r rhai sy'n byw mewn cartrefi gofal gydymffurfio â chyfyngiadau eraill o hyd, o ganlyniad i'r canllawiau ymwelwyr â chartrefi gofal. Bydd y canllawiau hyn yn parhau i gael eu hadolygu, er mwyn sicrhau eu bod yn gyson â'r cyfyngiadau ehangach.

Os nad oes gennych ddigon o arian i dalu eich biliau, mae'n bwysig gofyn am help, a hynny cyn gynted â phosibl. Ffoniwch Cyngor ar Bopeth am ddim ar 03444 77 20 20 neu ewch i wefan Cyngor ar Bopeth: www.citizensadvice.org.uk

Siopa a Meddyginiaethau

Gallwch fynd i siopa eich hun, ond os nad ydych yn gyfforddus yn gwneud hyn dylech gofyn i ffrindiau, perthnasau, cymdogion neu wirfoddolwyr fynd i siopa ar eich rhan.

Mae archfarchnadoedd yn parhau i gynnig slotiau blaenoriaeth ar gyfer danfon bwyd i gartrefi ar hyn o bryd. Fodd bynnag, mae gan yr archfarchnadoedd nawr lawer mwy o adnoddau i ddanfon bwyd felly mae llai o angen am drefniadau ar wahân. Mae’r trefniadau hyn eisoes wedi dod i ben mewn rhai rhannau eraill o’r DU.

Mae llawer o archfarchnadoedd  yn cynnig bocsys bwyd y gallwch eu harchebu i gael eu danfon at eich drws.  Mae'r rhan fwyaf hefyd wedi cyflwyno gwahanol ddulliau e-dalu i gael gwared â’r angen i gael gafael ar arian parod os bydd pobl eraill yn siopa ar eich rhan. Darllenwch fwy am opsiynau eraill.

Mae fferyllfeydd cymunedol yn parhau i flaenoriaethu slotiau danfon meddyginiaeth i'r rhai sydd â'r angen mwyaf. Os oes gennych rywun a all gasglu eich meddyginiaethau, gofynnwch iddyn nhw wneud hynny. Os nad oes angen eu danfon atoch mwyach, cysylltwch â'ch fferyllfa i'w hysbysu.

Mae gwasanaeth ar gael hefyd os yw'r coronafeirws (COVID-19) wedi effeithio arnoch chi, neu rywun rydych chi'n ei adnabod, a bod angen cymorth ychwanegol arnoch. Bydd hyn yn eich helpu i ddod o hyd i wybodaeth am amrywiaeth eang o faterion, o dalu biliau i ddod o hyd i rywle i fyw.

Os oes angen cymorth arnoch gan wirfoddolwr neu fudiadau gwirfoddol, bydd eich Cyngor Gwirfoddol Sirol lleol yn gallu eich rhoi mewn cysylltiad â sefydliadau a allai helpu.

Apwyntiadau ysbyty a meddyg teulu

Mae apwyntiadau meddygon teulu yn parhau i fod ar gael, er efallai y bydd y rhain yn cael eu cynnig dros y ffon, drwy e-bost neu ar-lein i ddechrau. Os bydd rhaid ichi gael eich gweld wyneb yn wyneb, bydd eich practis meddyg teulu yn cysylltu â chi i roi gwybod beth y dylech ei wneud. Mae'n bwysig iawn eich bod yn parhau i fynd i apwyntiadau ac yn ceisio cymorth ar gyfer materion meddygol brys. 

Bydd eich ysbyty neu’ch clinig yn cysylltu â chi os bydd rhaid gwneud unrhyw newidiadau i’ch gofal neu’ch triniaeth. Ffoniwch eich ysbyty neu’ch clinig os oes gennych unrhyw gwestiynau am eich apwyntiad.

Teithio

Os oes angen i chi ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus, rhaid i chi wisgo gorchudd wyneb oni bai eich bod wedi'ch eithrio. Ystyriwch deithio y tu allan i oriau brig, i leihau nifer y bobl yr ydych yn dod i gysylltiad â nhw.

Os ydych yn teithio, cerddwch neu feicio os gallwch. Ar gyfer teithiau hirach, neu os na allwch gerdded neu feicio, ceisiwch leihau nifer y bobl yr ydych yn dod i gysylltiad â nhw. Yn ogystal, ceisiwch eistedd rywle sydd wedi’i awyru’n dda os yw’n bosibl.

Ceisiwch osgoi rhannu ceir gyda phobl tu allan i'ch cartref neu’ch aelwyd estynedig. Pan nad yw hynny’n bosibl, agorwch y ffenestri i awyru’r car. Cofiwch wisgo gorchudd wyneb wrth ddefnyddio tacsis.

Cymdeithasu gartref ac oddi cartref

Dylech ddilyn y canllawiau ar gymdeithasu gartref ac oddi cartref gyda’ch ffrindiau a’ch teulu yn ôl y lefel rhybudd bresennol.

Dylech hefyd barhau i ystyried y risgiau a ddaw yn sgil cysylltiad agos ag eraill. Yn gyffredinol, mae’r risg o ddal neu drosglwyddo COVID-19 yn uwch:

  • mewn mannau prysur, lle mae yna fwy o bobl a allai fod yn heintus
  • mewn mannau caeedig o dan do heb lawer o awyr iach

Efallai yr hoffech feddwl yn ofalus iawn am bethau y gallwch eu gwneud i ddiogelu’ch hun pan fyddwch yn cwrdd ag eraill nad ydych fel arfer yn eu gweld er mwyn lleihau’r risg o ddal neu ledaenu COVID-19. Er enghraifft, gallech:

  • gwrdd y tu allan os yw’n bosibl. Bydd y gronynnau sy’n cynnwys y feirws sy’n achosi COVID-19 yn cael eu chwythu i ffwrdd yn gyflym gan ei gwneud yn llai tebygol y bydd person arall yn eu hanadlu i mewn
  • sicrhau bod yr ystafell wedi’i hawyru’n dda os byddwch yn cwrdd y tu mewn; agorwch ffenestri a drysau neu cymerwch gamau eraill i adael digonedd o awyr iach i mewn
  • golchi eich dwylo yn rheolaidd ac osgoi cyffwrdd eich wyneb

Beth yr ydym yn ei olygu wrth 'eithriadol o agored i niwed yn glinigol'?

Mae ‘pobl eithriadol o agored i niwed yn glinigol’ yn golygu pobl yng Nghymru sydd â chyflwr iechyd hirdymor difrifol – oddi ar restr benodol iawn o gyflyrau.

Yn ôl yr hyn yr ydym yn ei wybod hyd yma, mae effaith eu cyflwr iechyd hirdymor ar eu system imiwnedd yn eu rhoi mewn perygl uchel o salwch difrifol os ydynt yn dod i gysylltiad â’r coronafeirws.

Mae'r bobl yn y grŵp 'eithriadol o agored i niwed' yn cynnwys:

  1. Pobl sydd wedi cael trawsblaniad organ solet
  2. Pobl â mathau penodol o ganser:
    • Pobl â chanser sydd wrthi'n cael triniaeth cemotherapi weithredol neu radiotherapi radical ar gyfer canser yr ysgyfaint
    • Pobl â chanser y gwaed neu ganser mêr esgyrn fel lewcemia, lymffoma neu myeloma ac sydd ar unrhyw gam yn eu triniaeth
    • Pobl sy'n cael imiwnotherapi neu driniaethau eraill parhaus â gwrthgyrff ar gyfer canser
    • Pobl sy'n cael triniaethau canser eraill wedi'u targedu a all effeithio ar y system imiwnedd, fel atalyddion cinasau proteinau neu atalyddion PARP
    • Pobl sydd wedi cael trawsblaniad mêr esgyrn neu drawsblaniad bôn-gelloedd yn y 6 mis diwethaf, neu sy'n dal i gymryd cyffuriau atal imiwnedd
  3. Pobl â chyflyrau anadlol difrifol gan gynnwys pob ffeibrosis systig, asthma difrifol a chlefyd rhwystrol cronig difrifol yr ysgyfaint (COPD)
  4. Pobl â chlefyd difrifol mewn un organ (e.e. clefyd yr iau/afu, clefyd cardiofasgiwlaidd, clefyd arennol, neu glefyd niwrolegol).
  5. Pobl â chlefydau anghyffredin a gwallau cynhenid mewn metabolaeth sy'n cynyddu'n sylweddol y risg o heintiau (fel diffyg imiwnedd cyfun difrifol (SCID), clefyd y crymangelloedd mewn unigolion homosygaidd)
  6. Pobl ar therapïau atal imiwnedd sy'n ddigon i gynyddu'r risg o haint yn sylweddol.
  7. Oedolion â Syndrom Down
  8. Menywod beichiog sydd â graddau sylweddol o glefyd ar y galon, boed yn glefyd cynhenid neu fel arall.

Os ydych chi’n credu bod rhesymau clinigol da pam y dylech gael eich ychwanegu at y Rhestr Gwarchod Cleifion, dylech drafod hyn gyda'ch meddyg teulu neu eich clinigydd yn yr ysbyty. Gallant ychwanegu pobl at y Rhestr Gwarchod Cleifion os yw'n glinigol briodol iddynt wneud hynny.

Mae yna grŵp ehangach o bobl y mae eu cyflyrau'n golygu eu bod mewn mwy o berygl, ond nid ydynt yn cael eu hystyried yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol. Os ydych o fewn y grŵp hwn dylech fod yn drylwyr ynglŷn â dilyn mesurau i gadw pellter cymdeithasol, ond fel arall dilynwch yr un cyngor â'r boblogaeth gyffredinol.

Lawrlwytho'r dudalen hon fel PDF . Maint Ffeil 138 KB.

Maint Ffeil 138 KB. Efallai na fydd y ffeil hon yn gyfan gwbl hygyrch.