Neidio i'r prif gynnwy

Trosolwg

Rydym yn gwybod bod gwarchod eich hun yn anodd. Ar hyn o bryd, dyma’r ffordd orau o hyd o aros yn ddiogel rhag y coronafeirws i’r rhai yn y grŵp risg uchaf.

Rydym yn seilio ein cyngor ar dystiolaeth. Mae ein grwpiau cynghori clinigol a gwyddonol wedi cytuno ar y cyngor hwnnw.

Nid ydym yn bwriadu gofyn i bobl warchod eu hunain am byth. Os bydd y cyfraddau heintio yng Nghymru yn parhau i leihau, byddwn yn edrych i rewi’r trefniadau gwarchod o 16 Awst ymlaen. Y rheswm dros hyn yw nad ydym eisiau i bobl barhau i warchod eu hunain os nad oes angen iddynt wneud hynny.

Bydd Prif Swyddog Meddygol Cymru yn ysgrifennu at bawb sy’n gwarchod eu hunain cyn 16 Awst i’w cynghori beth i’w wneud nesaf.

Newidiadau arfaethedig o 16 Awst ymlaen

O 16 Awst ymlaen, byddwn yn rhewi’r trefniadau gwarchod i bawb ar y rhestr warchod (plant ac oedolion) oni bai y bydd nifer yr achosion o COVID-19 yn y gymuned yn dechrau cynyddu’n sylweddol.

O 16 Awst ymlaen, byddwch yn cael eich cynghori y cewch fynd allan i fwy o lefydd a gweld mwy o bobl, er enghraifft, y cyngor yw:

  • y cewch fynd i’ch gwaith, cyhyd â bod y gweithle yn ddiogel o ran COVID-19 – ond dylech barhau i weithio gartref os yw’n bosibl
  • y cewch fynd allan i brynu bwyd – gan gadw 2 fetr (neu 3 cham) oddi wrth bobl eraill pan fo’n bosibl. (Bydd y rhai sy’n cael bocsys bwyd yn parhau i’w cael tan 16 Awst. Ar ôl y dyddiad hwnnw, byddant yn dod i ben ond bydd slotiau siopa â blaenoriaeth yn parhau i fod ar gael.)
  • y caiff plant a phobl ifanc fynd yn ôl i’r ysgol neu’r coleg/prifysgol.

Bydd y canllawiau hyn yn cael eu diweddaru gyda’r newidiadau ar 16 Awst.

Beth pe bai nifer yr achosion o COVID-19 yng Nghymru yn cynyddu yn y dyfodol?

Er ein bod cynllunio camau i lacio’r cyngor, mae angen inni fod yn barod i gynghori pobl i warchod eu hunain yn y dyfodol os bydd angen.

Byddwn yn cadw cofnod o bawb ar y rhestr gwarchod cleifion rhag ofn y bydd angen inni ofyn i unrhyw un warchod eu hunain eto yn y dyfodol.

Maes o law, hoffem feddu ar ddealltwriaeth well o risg bersonol pob unigolyn. Rydym wrthi’n gweithio gyda’r DU i ddatblygu adnodd a fydd yn galluogi meddygon i asesu risg unigolyn a pha gamau y dylent eu cymryd i helpu i leihau’r risg.

Plant a phobl ifanc

O 16 Awst ymlaen, ni fydd angen i blant a phobl ifanc warchod eu hunain mwyach, sy’n golygu y gallant fynd yn ôl i’r ysgol neu’r coleg/prifysgol.

Mae tystiolaeth gref sy’n awgrymu nad oes angen i lawer o blant a phobl ifanc warchod eu hunain unrhyw bryd oherwydd, yn gyffredinol, mae gan blant a phobl ifanc risg is o lawer o salwch difrifol yn sgil COVID-19. Hefyd, mae risgiau iechyd ynghlwm wrth warchod os nad oes angen i bobl wneud hynny, megis effaith peidio â bod yn yr ysgol.

Mae oddeutu 5,000 o blant a phobl ifanc ar y rhestr gwarchod cleifion yng Nghymru.

Rydym yn disgwyl y bydd y mwyafrif o blant yn cael eu tynnu oddi ar y rhestr warchod ac rydym yn ystyried y broses ar gyfer gwneud hynny. Mae hyn yn golygu na fyddai gofyn iddynt warchod eu hunain eto yn y dyfodol. Rydym yn disgwyl mai dim ond y rhai sy’n derbyn triniaethau penodol, megis triniaeth ar gyfer gofal canser neu’r rhai sydd â risg o haint difrifol oherwydd diffyg imiwnedd, fydd yn aros ar y rhestr warchod ac felly mae’n bosibl y bydd gofyn iddynt hwy warchod eu hunain eto yn y dyfodol.

Ar gyfer pwy mae’r canllawiau hyn?

Mae'r canllawiau hyn i bobl, gan gynnwys plant, sy'n wynebu risg uchel o ddatblygu salwch difrifol os ydynt yn dod i gysylltiad â'r coronafeirws (COVID-19) am fod ganddynt gyflwr iechyd difrifol penodol sy'n bodoli eisoes (rhestrir y rhain isod).

Mae hefyd ar gyfer eu teuluoedd, eu ffrindiau a'u gofalwyr.

Mae'r canllawiau i'w defnyddio gan bobl sy’n gwarchod eu hunain yn eu cartrefi, mewn aelwyd estynedig neu mewn cyfleusterau gofal hirdymor.

Bydd pawb sydd wedi’u nodi fel rhywun sy’n wynebu risg uchel o salwch difrifol yn sgil y coronafeirws (oherwydd cyflwr iechyd difrifol arall) yn cael llythyr gan Brif Swyddog Meddygol Cymru, o’r enw ‘llythyr gwarchod’.

Cyngor Prif Swyddog Meddygol Cymru o hyd yw y dylai’r bobl sy’n gwarchod eu hunain barhau i wneud hynny tan 16 Awst 2020. Mae llythyr wedi’i anfon at bawb yng Nghymru sy’n gwarchod eu hunain sy’n rhoi’r cyngor a’r wybodaeth bresennol. Bydd y Prif Swyddog Meddygol yn ysgrifennu eto at y rhai sy’n gwarchod eu hunain i’w cynghori beth i’w wneud ar ôl 16 Awst 2020 pan gaiff y trefniadau gwarchod eu rhewi.

Os ydych chi wedi bod yn gwarchod eich hun, cewch ffurfio aelwyd estynedig gydag aelwyd arall. Fodd bynnag, dylech barhau i gadw pellter cymdeithasol o fewn cartref estynedig pan fo’n bosibl.

Caiff y rhai sy’n gwarchod eu hunain barhau i adael y tŷ i ymarfer corff neu gwrdd y tu allan â phobl o gartref arall.

Dylech gadw’n llym at y rheolau cadw pellter cymdeithasol (2 fetr neu 3 cham oddi wrth bobl eraill) a dylech ddilyn arferion hylendid da, gan olchi’ch dwylo neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo ac osgoi cyffwrdd pethau y mae pobl eraill wedi’u cyffwrdd.

Eich diogelu chi yw diben y camau gwarchod hyn. Rydym yn eich cynghori’r gryf i ddilyn y canllawiau ond eich penderfyniad chi yw gwneud hynny. Bydd hwn yn benderfyniad personol iawn a byddem yn eich cynghori i siarad â’ch teulu a’ch ffrindiau am hyn, ac â’ch gweithwyr gofal iechyd proffesiynol, os oes angen.

Beth yr ydym yn ei olygu wrth 'eithriadol o agored i niwed'?

Mae ‘pobl eithriadol o agored i niwed’ yn golygu pobl sydd â chyflwr iechyd hirdymor difrifol – oddi ar restr benodol iawn o gyflyrau.

Yn ôl yr hyn yr ydym yn ei wybod hyd yma, mae effaith eu cyflwr iechyd hirdymor ar eu system imiwnedd yn eu rhoi mewn perygl uchel o salwch difrifol os ydynt yn dod i gysylltiad â’r coronafeirws.

Ar hyn o bryd, rydym yn gofyn i'r grŵp hwn o bobl ddilyn cyfres o fesurau arbennig, o'r enw "mesurau gwarchod", i amddiffyn eu hunain rhag mynd yn sâl.

Mae'r bobl yn y grŵp hwn yn cynnwys:

  1. Pobl sydd wedi cael trawsblaniad organ solet
  2. Pobl â mathau penodol o ganser:
    • Pobl â chanser sydd wrthi'n cael triniaeth cemotherapi weithredol neu radiotherapi radical ar gyfer canser yr ysgyfaint
    • Pobl â chanser y gwaed neu ganser mêr esgyrn fel lewcemia, lymffoma neu myeloma ac sydd ar unrhyw gamyn eu driniaeth
    • Pobl sy'n cael imiwnotherapi neu driniaethau eraill parhaus â gwrthgyrff ar gyfer canser
    • Pobl sy'n cael triniaethau canser eraill wedi'u targedu a all effeithio ar y system imiwnedd, fel atalyddion cinasau proteinau neu atalyddion PARP
    • Pobl sydd wedi cael trawsblaniad mêr esgyrn neu drawsblaniad bôn-gelloedd yn y 6 mis diwethaf, neu sy'n dal i gymryd cyffuriau atal imiwnedd
  3. Pobl â chyflyrau anadlol difrifol gan gynnwys pob ffeibrosis systig, asthma difrifol a chlefyd rhwystrol cronig difrifol yr ysgyfaint (COPD)
  4. Pobl â chlefyd difrifol mewn un organ (e.e. clefyd yr iau/afu, clefyd cardiofasgiwlaidd, clefyd arennol, neu glefyd niwrolegol).
  5. Pobl â chlefydau anghyffredin a gwallau cynhenid mewn metabolaeth sy'n cynyddu'n sylweddol y risg o heintiau (fel diffyg imiwnedd cyfun difrifol (SCID), clefyd y crymangelloedd mewn unigolion homosygaidd)
  6. Pobl ar therapïau atal imiwnedd sy'n ddigon i gynyddu'r risg o haint yn sylweddol.
  7. Menywod beichiog sydd â graddau sylweddol o glefyd ar y galon, boed yn glefyd cynhenid neu fel arall.
  8. Phlant hyd at 18 oed sydd â graddau sylweddol o glefyd ar y galon, boed yn glefyd cynhenid neu fel arall.

Os credwch eich bod yn perthyn i un o'r categorïau o bobl eithriadol o agored i niwed a restrir uchod ac nad ydych wedi cael llythyr, dylech drafod eich pryderon gyda'ch meddyg teulu neu ddoctor yn yr ysbyty.

Pethau y dylech fod yn eu gwneud i gadw’n ddiogel

  • Ystyried a ydych am ffurfio aelwyd estynedig a siarad â’ch ffrindiau a’ch teulu ynglŷn â sut y gallai hyn weithio yn ymarferol wrth barhau i’ch diogelu.
  • Cadw 2m neu dri cham oddi wrth bobl eraill y tu allan i’ch tŷ ac yn eich tŷ neu mewn aelwyd estynedig. Bydd hyn yn anoddach os ydych yn byw gydag eraill neu’n rhan o aelwyd estynedig gydag eraill, ond gwnewch eich gorau i’w wneud.
  • Gadael eich tŷ i ymarfer corff os ydych eisiau. Cewch adael eich tŷ i ymarfer corff y tu allan cynifer o weithiau ag rydych eisiau, ond ceisiwch osgoi llefydd prysur fel y gallwch gadw 2m neu dri cham oddi wrth bobl eraill.
  • Teithio ymhellach na 5 milltir o’ch cartref (mor bell ag y mynnoch) ond ceisiwch osgoi llefydd prysur lle gall fod yn anodd cadw 2m neu dri cham oddi wrth bobl eraill.
  • Cwrdd y tu allan â phobl o dŷ arall os ydych eisiau (y tu allan i’ch aelwyd estynedig), ond gan gadw 2m neu dri cham ar wahân drwy’r amser.
  • Golchi’ch dwylo yn rheolaidd â sebon a dŵr am 20 eiliad.
  • Gofyn i gymdogion, ffrindiau ac aelodau o’ch teulu ddod â bwyd a meddyginiaeth ichi.
  • Cysylltu â’ch archfarchnad leol i gael blaenoriaeth pan fyddwch yn siopa ar-lein.
  • Cadw mewn cysylltiad â phobl drwy ddefnyddio’r ffôn, y rhyngrwyd a’r cyfryngau cymdeithasol.
  • Defnyddio’r ffôn neu’r rhyngrwyd i gysylltu â’ch meddyg teulu, eich fferyllfa neu wasanaethau eraill yr ydych eu hangen.
  • Cysylltu â’ch cyngor lleol os na fydd neb yn gallu’ch helpu. Mae’r rhif ffôn ar ddiwedd y llythyr gan y Prif Swyddog Meddygol.
  • Ystyried eich trefniadau cymorth os ydych wedi ffurfio aelwyd estynedig. Os nad oes angen bocs bwyd arnoch mwyach, dylech ei ganslo drwy ffonio’r rhif arbennig ar gyfer eich awdurdod lleol. Mae’r rhif i’w weld yn y llythyr a gawsoch gan y Prif Swyddog Meddygol. Os nad oes angen meddyginiaeth wedi’i danfon atoch mwyach, rhowch wybod i’ch fferyllfa.

Pethau na ddylech fod yn eu gwneud i gadw’n ddiogel

  • Peidiwch â mynd yn agos at unrhyw un sydd â symptomau’r coronafeirws. Gallai’r symptomau hyn fod yn un neu bob un o’r canlynol: tymheredd uchel (dros 37.8 °C), peswch newydd cyson, wedi colli eich synnwyr blasu neu arogli, neu sylwi ar newid ynddynt.
  • Peidiwch ag ymgynnull â phobl eraill dan do heblaw am aelodau o’ch aelwyd estynedig. Mae hyn yn cynnwys ffrindiau a theulu – er enghraifft, yng nghartref teuluoedd neu mewn priodasau a gwasanaethau crefyddol.
  • Peidiwch â mynd allan i siopa. Pan fyddwch yn trefnu bod bwyd yn cael ei ddanfon atoch, dylai’r bwyd gael ei adael ger drws eich tŷ.
  • Peidiwch â mynd i’ch meddygfa, eich fferyllfa na’r ysbyty heb ffonio gyntaf. Dylech siarad â’ch fferyllfa ynglŷn â sut i gael eich meddyginiaeth.
  • Peidiwch â mynd i’ch gweithle os yw y tu allan i’ch cartref. Dim ond os gallwch weithio gartref y dylech weithio.
  • Peidiwch â mynd i’r ysgol. Dylech ddysgu gartref.

Beth am fy ngwaith?

Os ydych yn cael eich cyflogi, dangoswch y llythyr gwarchod gan y Prif Swyddog Meddygol (neu’ch meddyg teulu) i’ch cyflogwr. Ni ddylech fynd i’ch lleoliad gwaith arferol – bydd rhaid ichi weithio gartref tan o leiaf 16 Awst 2020, os yw’n bosibl. Ni fydd rhaid ichi gael nodyn ffitrwydd gan eich meddyg teulu.

Ar ôl 16 Awst, dylech allu fynd yn ôl i’ch gwaith, os bydd y cyfraddau heintio yng Nghymru yn parhau’n isel a bod eich gweithle yn ddiogel o ran COVID-19. Dylai’ch cyflogwr eich helpu i ddychwelyd i’r gwaith yn ddiogel a rhaid iddynt gymryd pob mesur rhesymol i leihau amlygiad i coronafeirws drwy sicrhau bod pellter o 2m yn cael ei gynnal rhwng gweithwyr mewn yn eich gweithle (os na allwch weithio gartref). Mae Llywodraeth Cymru eisoes wedi cyhoeddi canllawiau i gyflogwyr ar gamau i’w cymryd i ddiogelu’r gweithle.

Dylai cyflogwyr fod yn ystyriol o anghenion penodol gwahanol grwpiau o weithwyr neu unigolion.

Mae’n anghyfreithlon gwahaniaethu, yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol, yn erbyn unrhyw un oherwydd nodwedd warchodedig megis oedran, rhyw, anabledd, hil neu ethnigrwydd.

Hefyd, mae gan gyflogwyr gyfrifoldebau penodol ynghylch gweithwyr anabl a mamau newydd neu feichiog.

Gallwch gael cyngor ar eich sefyllfa benodol a’ch hawliau cyflogaeth drwy fynd ar wefan Acas neu ffonio llinell gymorth Acas, 0300 123 1100.

Os oes gennych bryderon ynghylch eich iechyd a’ch diogelwch yn y gwaith, gallwch eu codi gyda chynrychiolwyr diogelwch undeb llafur, neu gyda’r corff sy’n gyfrifol am orfodaeth yn eich gweithle, naill ai’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch neu’ch awdurdod lleol.

Os ydych yn hunangyflogedig, mae cymorth ar gael drwy’r Cynllun Cymorth Incwm i’r Hunangyflogedig.

Os oes angen help arnoch gan y system les, ewch i: Deall Credyd Cynhwysol ar GOV.UK.

Beth ddylech chi ei wneud i helpu i atal lledaeniad germau?

Dyma rai canllawiau syml i'w dilyn i helpu i atal lledaeniad germau, gan gynnwys feirysau:

  • Golchwch eich dwylo'n amlach – â sebon a dŵr am o leiaf 20 eiliad, neu defnyddiwch hylif diheintio dwylo. Gwnewch hyn ar ôl ichi chwythu eich trwyn, tisian neu beswch, a chyn ac ar ôl ichi fwyta neu drin bwyd.
  • Peidiwch â chyffwrdd eich llygaid, eich trwyn na'ch ceg â'ch dwylo heb eu golchi.
  • Osgowch gysylltiad agos â phobl sydd â symptomau.
  • Gofalwch eich bod yn peswch neu disian i mewn i hances, yna taflu’r hances i’r bin.
  • Glanhewch a diheintiwch eitemau ac arwynebau sy’n cael eu cyffwrdd yn aml yn y cartref.

Beth ddylech chi ei wneud os ydych chi'n datblygu symptomau posibl y coronafeirws (COVID-19)?

Os byddwch yn datblygu symptomau COVID-19:

  • tymheredd uchel (uwchben 37.8°C)
  • peswch newydd a chyson
  • colli neu newid i synnwyr arolygu a blasu arferol

gofynnwch am gyngor clinigol gan ddefnyddio’r gwasanaeth coronafeirws ar-lein neu, os nad ydych yn gallu mynd ar y we, ffoniwch 111.

Mewn argyfwng, ffoniwch 999 os ydych yn ddifrifol wael. Peidiwch ag ymweld â'r meddyg teulu, fferyllfa, canolfan gofal brys, nac ysbyty.

Er mwyn helpu'r Gwasanaeth Iechyd i roi'r gofal gorau i chi os bydd angen i chi fynd i'r ysbyty o ganlyniad i ddal coronafeirws, dylech baratoi un bag ysbyty. Dylai hwn gynnwys eich enw cyswllt mewn argyfwng, rhestr o'r meddyginiaethau y byddwch yn eu cymryd (gan gynnwys pa ddogn a pha mor aml), unrhyw wybodaeth am eich apwyntiadau gofal wedi'u cynllunio a phethau y byddai eu hangen arnoch i aros dros nos (byrbrydau, pyjamas, brwsh dannedd, eich meddyginiaeth ac ati). Os oes gennych gynllun gofal uwch, cofiwch gynnwys hwnnw.

Beth ddylech chi ei wneud os ydych chi'n byw gyda rhywun neu’n rhan o aelwyd estynedig?

Ni fydd angen i’r bobl eraill yn eich cartref ddilyn y mesurau gwarchod hyn ond dylent wneud yr hyn y gallan nhw i’ch cefnogi chi a rhaid iddyn nhw ddilyn y canllawiau ar gadw pellter cymdeithasol.

Pan fyddwch gartref neu gyda’ch aelwyd estynedig:

  • Dylech dreulio cyn lleied o amser â phosibl gydag eraill mewn mannau a rennir megis y gegin, yr ystafell ymolchi a'r ystafell fyw, ac agor ffenestri i awyru’r ystafelloedd rydych yn eu rhannu.
  • Ceisiwch gadw 2 fetr (3 cham) oddi wrth eraill, a chysgu mewn gwely ar wahân lle bo hynny'n bosibl.
  • Defnyddiwch dyweli ac ystafelloedd ymolchi ar wahân. Os ydych yn rhannu ystafell ymolchi, glanhewch hi bob tro ar ôl ei defnyddio. Ystyriwch greu rota ar gyfer ymolchi, gyda chi'n defnyddio'r cyfleusterau yn gyntaf.
  • Dylech osgoi defnyddio'r gegin ar yr un pryd ag eraill, a dylech fwyta eich prydau mewn ystafelloedd ar wahân. Sicrhewch fod yr holl lestri cegin yn cael eu glanhau'n drylwyr.

Rhaid i bawb olchi eu dwylo’n rheolaidd â sebon a dŵr am 20 eiliad, osgoi cyffwrdd eu hwynebau a glanhau arwynebau sy’n cael eu cyffwrdd yn aml.

Rydym yn gwybod y bydd yn anodd i rai pobl fyw bywydau ar wahân – dylech geisio dilyn y cyngor hwn cymaint â phosibl. Nid oes angen i’r bobl eraill yn eich cartref neu’ch aelwyd estynedig ddilyn y mesurau gwarchod hyn.

Bwyd

Os nad ydych yn gallu archebu siopa bwyd ar y we ac nad ydych yn cael unrhyw gymorth gan deulu, ffrindiau, cymdogion neu grwpiau cefnogi lleol tra byddwch yn gwarchod eich hunan, byddwch yn gallu gofyn am focsys bwyd wythnosol am ddim. Bydd pob bocs bwyd yn cynnwys digon o fwyd am wythnos i un person sy’n gwarchod ei hunan – os bydd dau o bobl mewn cartref yn gwarchod eu hunain, gellir gofyn am ddau focs bwyd.

I ofyn am focs bwyd wythnosol am ddim, ffoniwch y rhif arbennig ar gyfer eich awdurdod lleol, sydd yn y llythyr a gawsoch oddi wrth y Prif Swyddog Meddygol.

Bydd y bocs bwyd yn cael ei ddanfon yn syth i'ch cartref. Mae gan awdurdodau lleol drefniadau ar waith hefyd i helpu pobl sydd mewn angen brys – cyn i'r gwasanaeth danfon ddechrau.

Bydd y bocs bwyd yn cynnwys bwydydd hanfodol mewn pecynnau a thuniau ond dim ond ychydig o gynnyrch ffres. Nid ydym yn gallu bodloni anghenion dietegol pobl gan gynnwys alergeddau ar hyn o bryd. Bydd yr holl gynnwys wedi'i labelu, ac felly bydd angen ei wirio'n ofalus. Rydym yn edrych i weld os allwn fodloni anghenion dietegol pobl, gan gynnwys alergeddau, yn y dyfodol, ac yn gobeithio gwella'r amrywiaeth.

Bydd bocs yn rhoi bwyd a hanfodion ar gyfer un person am wythnos. Os oes dau o bobl gymwys yn y tŷ, bydd dau ocs bwyd yn cael eu danfon.

Erbyn hyn mae manylion y rheiny sydd wedi derbyn llythyr gwarchod gyda'r archfarchnadoedd. Bydd hyn yn eu galluogi i flaenoriaethu archebion dros y we i'r rheiny sy'n gwarchod. Mae rhagor o wybodaeth ar gael yn Cael bwyd a chyflenwadau hanfodol.

Os ydych yn aros gartref a bod rhywun yn siopa ar eich rhan, mae rhai archfarchnadoedd yn gwerthu cardiau rhodd a thalebau. Gall y person sy’n aros gartref brynu’r rhain ar-lein a gall y person sy’n mynd i’r siop eu defnyddio i dalu am y siopa.

Os gwnaethoch ofyn am focs bwyd wythnosol ac mae’ch amgylchiadau wedi newid, dylech ystyried a oes angen ichi barhau i’w dderbyn. Er enghraifft, efallai fod gennych nawr slot danfon ar gyfer siopa ar-lein neu’ch bod yn cael cymorth ffrindiau, teulu neu wirfoddolwyr. Neu efallai’ch bod wedi penderfynu ffurfio aelwyd estynedig.

Os nad oes angen y bocs arnoch mwyach, ffoniwch y rhif arbennig ar gyfer eich awdurdod lleol i ofyn i’w ganslo. Mae’r rhif i’w weld yn y llythyr a gawsoch gan y Prif Swyddog Meddygol.

Bydd y rhai sy’n cael bocsys bwyd yn parhau i’w cael tan 16 Awst. Ar ôl y dyddiad hwnnw, byddant yn dod i ben ond bydd slotiau siopa â blaenoriaeth yn parhau i fod ar gael.

Meddyginiaethau

Bydd y cynllun gwirfoddol ar gyfer danfon meddyginiaeth ar gael tan ddiwedd mis Medi.

Os nad oes angen meddyginiaeth wedi’i danfon atoch mwyach, rhowch wybod i’ch fferyllfa.

I helpu i leihau’r risg, dylech barhau i osgoi mynd i fferyllfa. Os yw’ch meddyginiaeth yn cael ei danfon atoch ar hyn o bryd ac rydych wedi ffurfio aelwyd estynedig, dylech ystyried a all un o’r bobl hyn nôl eich presgripsiwn. Bydd hyn yn helpu fferyllfeydd i flaenoriaethu danfon meddyginiaeth ar gyfer cleifion sydd heb neb i’w helpu.

Os nad oes neb ar gael i nôl eich presgripsiwn, cysylltwch â’r fferyllfa i ofyn am gyngor ar sut i gael eich meddyginiaeth.

Efallai y bydd angen ichi wneud trefniadau ar gyfer casglu neu ddanfon meddyginiaeth arbenigol hefyd, a gawsoch ar bresgripsiwn gan eich tîm gofal yn yr ysbyty.

Beth ddylech chi ei wneud os oes gennych apwyntiadau yn yr ysbyty neu gyda’r mfeddyg teulu yn ystod y cyfnod hwn?

Rydym yn cynghori pawb i gael apwyntiadau dros y ffôn neu'r rhyngrwyd, pan fo hynny'n bosibl. Fodd bynnag, os oes gennych apwyntiad ysbyty neu apwyntiad meddygol arall wedi’i drefnu, siaradwch â'ch meddyg teulu neu'ch meddyg i sicrhau eich bod yn parhau i gael y gofal sydd ei angen arnoch. Mae'n bosibl y bydd angen i'ch ysbyty ganslo neu ohirio rhai clinigau neu apwyntiadau.

Beth yw'r cyngor i ymwelwyr, gan gynnwys y rhai sy'n darparu gofal i chi?

Bydd ymweliadau gan ofalwyr neu weithwyr gofal iechyd, a fyddai fel rheol yn dod i helpu â'ch anghenion dyddiol neu ofal cymdeithasol, yn gallu parhau fel arfer. Ond rhaid i ofalwyr a gweithwyr gofal gadw draw os oes ganddynt unrhyw rai o symptomau’r coronafeirws:

  • tymheredd uchel (uwchben 37.8°C)
  • peswch cyson newydd
  • wedi colli eich synnwyr blasu neu arogli, neu sylwi ar newid ynddynt

Rhaid i bawb sy'n dod i'ch cartref olchi eu dwylo â dŵr cynnes a sebon am o leiaf 20 eiliad wrth gyrraedd eich tŷ, ac yn aml tra byddant yn eich cartref.

Mae cyngor i ofalwyr ffurfiol wedi’i gynnwys yn y canllawiau ar ddarparu gofal cartref ar GOV.UK

Dylech gysylltu ag ymwelwyr rheolaidd â'ch cartref, fel ffrindiau a theulu, er mwyn rhoi gwybod iddynt eich bod yn dilyn mesurau gwarchod. Ni ddylent ddod i mewn i’ch cartref chi yn ystod y cyfnod hwn, oni bai eu bod yn darparu gofal hanfodol ar eich cyfer. Nid yw aelodau o’ch aelwyd estynedig yn cyfrif fel ymwelwyr. Mae gofal hanfodol yn cynnwys pethau fel help i ymolchi, gwisgo, neu fwydo. Os ydych yn cael gofal hanfodol gan ffrindiau neu aelodau o'ch teulu, siaradwch â'ch gofalwyr am gamau ychwanegol y gallant eu cymryd i'ch cadw'n ddiogel. 

Mae'n syniad da siarad â'ch gofalwyr am yr hyn sy'n digwydd os bydd un ohonynt yn mynd yn sâl, ac ystyried cynllun wrth gefn. Os nad oes gennych ffrindiau neu deulu a all eich helpu, ceir grwpiau cymunedol lleol a allai fod o gymorth. Os nad ydych yn gallu cael gafael ar grŵp cymunedol lleol, gallwch gysylltu â'ch awdurdod lleol am gyngor – mae manylion cyswllt ar gyfer pob awdurdod lleol wedi'u cynnwys yn y llythyr gan Brif Swyddog Meddygol Cymru.

Beth yw'r cyngor ar gyfer gofalwyr anffurfiol sy'n darparu gofal i rywun sy'n eithriadol o agored i niwed?

Os ydych yn gofalu am rywun sy'n eithriadol o agored i niwed, mae rhai camau syml y gallwch eu cymryd i'w diogelu a lleihau eu risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws:

  • Dim ond gofal sy'n hanfodol y dylid ei ddarparu.
  • Golchwch eich dwylo ar ôl cyrraedd eu cartref ac yn aml pan fyddwch yno, gan ddefnyddio sebon a dŵr am o leiaf 20 eiliad, neu defnyddiwch hylif diheintio dwylo.
  • Gorchuddiwch eich ceg a'ch trwyn â hances neu eich llawes (nid eich dwylo) pan fyddwch yn peswch neu'n tisian.
  • Rhowch yr hancesi yn y bin ar unwaith ar ôl eu defnyddio a golchwch eich dwylo wedyn.
  • Peidiwch ag ymweld na darparu gofal os ydych yn sâl, ond gwnewch drefniadau eraill ar gyfer eu gofal.
  • Rhowch wybodaeth am bwy y dylent alw arnynt os ydynt yn teimlo'n sâl, sut i ddefnyddio'r gwasanaeth coronafeirws ar-lein, a gadewch y rhif 111 rywle amlwg.
  • Holwch am gwahanol ffynonellau o gymorth y gellid eu defnyddio a chael rhagor o gyngor ar greu cynllun wrth gefn sydd ar gael gan Carers UK.
  • Gofalwch am eich lles a'ch iechyd corfforol eich hun yn ystod y cyfnod hwn. Mae rhagor o wybodaeth am hyn ar gael isod.

Sut i ofalu am eich lles meddyliol

Gall y mesurau gwarchod a chadw pellter fod yn ddiflas ac yn rhwystredig. Efallai y byddant yn effeithio ar eich hwyliau a'ch teimladau ac efallai eich bod yn teimlo'n isel, yn bryderus, neu'n cael problemau cysgu, ac efallai y byddwch yn gweld eisiau bod y tu allan ac ymysg pobl eraill. Dyna pam rydym ni’n dweud bellach y gall y rhai sy’n gwarchod eu hunain ffurfio aelwyd estynedig a gadael eu cartrefi nawr i ymarfer corff neu gyfarfod pobl o aelwyd arall yn yr awyr agored, ar yr amod eu bod yn cadw pellter cymdeithasol ac yn dilyn arferion hylendid da.

Ar adegau fel hyn, gall fod yn hawdd syrthio i batrymau ymddygiad nad ydynt yn iach a gall hynny, yn ei dro, wneud i chi deimlo'n waeth. Mae pethau syml y gallwch eu gwneud a allai helpu i aros yn brysur yn feddyliol, ac yn gorfforol, yn ystod y cyfnod hwn, fel:

  • Treulio amser yn gwneud pethau rydych chi'n eu mwynhau – gallai hyn gynnwys ymarfer corff yn yr awyr agored, darllen, coginio, hobïau eraill dan do neu wylio/gwrando ar hoff raglenni teledu neu radio.
  • Ceisio bwyta prydau iach, cytbwys, yfed digon o ddŵr, ymarfer corff yn rheolaidd, a cheisio osgoi smygu, alcohol a chyffuriau hamdden.

Mae mwy o wybodaeth ar ofalu am eich iechyd a lles meddyliol ar gael ar wefan Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Mae gwylio'r newyddion yn gyson yn gallu gwneud i chi deimlo'n fwy pryderus. Os ydych chi'n credu ei fod yn effeithio arnoch chi, ceisiwch gyfyngu ar yr amser rydych chi'n ei dreulio yn gwylio, darllen neu wrando ar y cyfryngau. Gall helpu i ddarllen neu edrych ar y newyddion ar adegau penodol neu gyfyngu hyn i ychydig o weithiau'r dydd.

Os ydych yn derbyn gwasanaethau ar gyfer eich iechyd meddwl, anabledd dysgu neu awtistiaeth ac yn poeni am effaith unigrwydd, cysylltwch â'ch gweithiwr allweddol/cydgysylltydd gofal neu ddarparwr i adolygu eich cynllun gofal. Os oes gennych anghenion ychwanegol, cysylltwch â'ch gweithiwr allweddol neu'ch cydlynydd gofal i ddatblygu cynllun diogelwch neu argyfwng.

Mae yna wasanaethau hefyd i'ch cefnogi chi ac eraill y gallech chi fod yn poeni amdanyn nhw. Gall siarad am bryderon a phroblemau wneud pethau’n haws.

Mae llinell gymorth C.A.L.L. yn llinell gymorth iechyd meddwl benodol ar gyfer Cymru. Mae’n darparu gwasanaethau gwrando cyfrinachol a chefnogaeth emosiynol a gall eich helpu i gysylltu â chymorth yn eich ardal leol gan gynnwys sefydliadau gwirfoddol ac elusennol. Mae ar gael ar 0800 132 737, neu drwy decstio 'help’ i 81066. Fel arall ewch i wefan C.A.L.L.

Os ydych yn dal i gael trafferth ar ôl sawl wythnos a'i fod yn effeithio ar eich bywyd bob dydd, cysylltwch â Galw Iechyd Cymru neu ffoniwch 111.

Pa gamau y gallwch chi eu cymryd i gadw mewn cysylltiad â theulu a ffrindiau yn ystod y cyfnod hwn?

Defnyddiwch gymorth gan ffrindiau, teulu a rhwydweithiau cefnogi eraill y tu hwnt i’ch aelwyd estynedig. Ceisiwch gadw mewn cysylltiad â'r rhai sydd o'ch cwmpas dros y ffôn, drwy'r post, neu ar-lein.

Gadewch i bobl wybod sut yr hoffech chi gadw mewn cysylltiad ac ymgorffori hynny yn eich trefn arferol. Mae hyn hefyd yn bwysig o ran gofalu am eich lles meddyliol ac efallai y bydd yn ddefnyddiol i chi siarad â nhw am sut rydych chi'n teimlo, os ydych chi eisiau.

Cofiwch, mae'n iawn rhannu eich pryderon gydag eraill rydych chi'n ymddiried ynddynt, ac wrth wneud hynny, efallai y byddwch chi'n darparu cymorth iddyn nhw yn y pen draw. Efallai y byddwch hefyd am gysylltu â llinell gymorth C.A.L.L. ar 0800 132 737, neu drwy decstio 'help' i 81066. Fel arall ewch i wefan C.A.L.L.

Beth yw'r cyngor i bobl sy'n byw mewn cyfleusterau gofal hirdymor, naill ai i'r henoed neu i bobl ag anghenion arbennig?

Mae'r cyngor hwn hefyd yn berthnasol i bobl eithriadol o agored i niwed sy'n byw mewn cyfleusterau gofal hirdymor.

Dylai darparwyr gofal drafod y cyngor hwn yn ofalus gyda'r teuluoedd, y gofalwyr a'r meddygon arbenigol sy'n gofalu am breswylwyr er mwyn sicrhau bod y canllawiau hyn yn cael eu dilyn yn fanwl.

Beth yw'r cyngor i rieni ac ysgolion sydd â phlant hynod o agored i niwed?

Mae'r cyngor hefyd yn berthnasol i blant mewn ysgolion prif ffrwd ac ysgolion arbennig. Ni ddylai plant sydd â risg uchel fynd i’r ysgol. Yn hytrach, dylent barhau i ddysgu gartref.

Os ydych yn byw gyda phlentyn sydd â risg uchel dylech geisio dilyn y cyngor ar fyw gyda phobl eraill a pharhau i fod â chysylltiad corfforol i ddarparu gofal hanfodol.

Rhannu’r dudalen hon