Neidio i'r prif gynnwy

Ar gyfer pwy mae’r canllawiau hyn

Mae'r canllawiau hyn ar gyfer pobl, gan gynnwys nifer bach o blant, sy'n wynebu risg uchel iawn o ddatblygu salwch difrifol os ydynt yn dod i gysylltiad â'r coronafeirws, gan fod ganddynt gyflwr iechyd difrifol iawn yn barod.Rhestrir y rhain isod, o dan ‘Beth yr ydym yn ei olygu wrth eithriadol o agored i niwed yn glinigol?’.

Mae'r canllawiau hefyd ar gyfer teulu a ffrindiau pobl yr ystyrir eu bod yn eithriadol o agored i niwed, sydd am gael arweiniad ar sut i gadw eu ffrind/aelod o'r teulu yn ddiogel.

Cyd-destun

Cyflwynwyd y cynllun gwarchod i ddechrau rhwng mis Mawrth a mis Awst 2020 pan oedd y feirws yn newydd. Cynghorodd Prif Swyddog Meddygol Cymru y dylai’r rhai a oedd fwyaf mewn perygl o niwed difrifol gan y coronafeirws aros gartref i'w diogelu eu hunain. Caiff y canllawiau hyn eu diweddaru’n rheolaidd i helpu’r rhai sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol i ddiogelu eu hunain a lleihau risg.

Adolygir y cyngor o hyd yng nghyd-destun pa mor gyffredin yw'r feirws ledled Cymru. Rydym yn ysgrifennu'n uniongyrchol at bobl ar y Rhestr Gwarchod Cleifion gyda chyngor diweddaraf ar sut i gadw'n ddiogel bob tro mae newid sylweddol.

Beth sydd wedi newid

Gan fod achosion o’r feirws yng Nghymru wedi lleihau'n sylweddol, mae'r Prif Swyddog Meddygol wedi adolygu’r cyngor i bobl sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol ac wedi argymell  y dylid dod â’r mesurau gwarchod sydd ar waith ers 22 Rhagfyr 2020 i ben. Mae hyn yn golygu, o 1 Ebrill:

  • y cewch fynd i’ch gwaith, os na allwch weithio gartref, cyhyd â bod y busnes yn ddiogel o ran COVID-19 (wedi cymryd camau rhesymol i leihau’r risg i weithwyr)
  • y caiff plant sydd wedi bod yn gwarchod eu hunain fynd yn ôl i’r ysgol pan fydd hynny’n briodol i’w grŵp oedran

Rydym yn ymwybodol bod niwed cysylltiedig wrth gofyn i bobl dilyn mesurau gwarchod, ac felly rhaid inni beidio â chadw’r cyngor hwn ar waith am fwy o amser nag sy’n gwbl angenrheidiol.

Dylai pobl ar y Rhesr Gwarchod Cleifion dilyn yr un rheolau â gweddill y boblogaeth yng Nghymru, ond fe'u cynghorir hefyd i gymryd rhagofalon ychwanegol i gadw eu hunain yn ddiogel rhag y coronafeirws.

Anfonwyd llythyr gan Brif Swyddog Meddygol Cymru yn cadarnhau'r wybodaeth a'r cyngor diweddaraf hwn.Mae'r wybodaeth yn y llythyr hefyd ar gael  mewn ffurf hawdd ei darllen.

Beth pe bai nifer yr achosion o COVID-19 yng Nghymru yn cynyddu eto yn y dyfodol?

Er bydd y cyngor i ddilyn mesurau gwarchod yn dod i ben ar ôl 31 Mawrth, mae angen inni fod yn barod i gynghori pobl eto yn y dyfodol os bydd angen.

Byddwn yn parhau i gadw cofnod o bawb ar y rhestr gwarchod cleifion rhag ofn y bydd angen inni ofyn i unrhyw un i ddilyn mesurau gwarchod eto yn y dyfodol.

Sut i’ch diogelu eich hun

Gwneud y pethau sylfaenol yw’r ffordd orau o hyd o’ch diogelu eich hun:

  • Lleihau’ch cysylltiadau
  • Golchi eich dwylo’n aml gyda dŵr a sebon am 20 eiliad, neu ddefnyddio hylif diheintio ag alcohol os nad oes cyfleusterau golchi dwylo ar gael
  • Aros ddau fetr neu dri cham i ffwrdd oddi wrth bobl nad ydych yn byw gyda nhw.
  • Peidio â chyffwrdd eich wyneb a chofio gwisgo gorchudd wyneb pan fo’n ofynnol.      
  • Glanhau arwynebau'n rheolaidd ac osgoi cyffwrdd arwynebau y mae eraill wedi cyffwrdd â nhw
  • Sicrhau fod unrhyw fannau caeedig wedi'u hawyru'n dda.

Brechlyn COVID-19

Mae pawb ar y Rhestr Gwarchod Cleifion (16 a throsodd) wedi cael cynnig brechlyn rhag COVID-19.

Os ydych wedi cael eich ychwanegu at y Rhestr Gwarchod Cleifion yn ddiweddar, cewch flaenoriaeth ar gyfer brechu. Caniatewch tua wythnos o ddyddiad eich llythyr i'w wahodd tra bod systemau'n cael eu diweddaru.

Rydym yn dal i ddysgu am yr amddiffyniad y mae'r brechlyn yn ei gynnig, yn enwedig gydag amrywiolynnau newydd o'r feirws, ac felly cynghorir y cyhoedd i barhau i gadw pellter cymdeithasol a chadw at gyngor ar hylendid dwylo ac arwynebau yn llym, hyd yn oed ar ôl brechu.

Dylai’r bobl sy’n byw gyda chi ddal ati i ddilyn y rheolau a chanllawiau iechyd y cyhoedd tra bydd y rhain ar waith, gan gynnwys os ydych chi neu nhw wedi cael y brechlyn.  

Rhybuddion testun ac e-bost

Os ydych ar y Rhestr Gwarchod Cleifion ac wedi bod yn derbyn llythyrau gallwch gofrestru ar gyfer negeseuon e-bost neu negeseuon testun. Byddwch yn derbyn rhybudd pan fydd newidiadau sylweddol i’r canllawiau i bobl ar y Rhestr Gwarchod Cleifion neu pan wneir cyhoeddiad cysylltiedig. Mae'r gwasanaeth hwn yn dal i gael ei dreialu, felly byddwch yn parhau i dderbyn unrhyw lythyrau a anfonwn drwy'r post.

Os ydych wedi dilyn y broses gofrestru, rhowch 10 diwrnod i ni gydnabod eich cais. Os na chlywch gennym erbyn yr 11eg diwrnod efallai y bydd problem gyda'r manylion yr ydych wedi'u cyflwyno. Gwnewch yn siŵr eich bod yn defnyddio cyfeiriad e-bost a/neu rif ffôn dilys a bod yr enw, y cod post a'r Rhif Cyfeirnod Unigryw yn cyfateb i'r manylion ar eich llythyr.

Os ydych eisoes wedi cofrestru a bod gennych unrhyw newidiadau i'w gwneud i'ch rhif ffôn neu’ch cyfeiriad e-bost, ail-danysgrifiwch ar yr un ddolen ag uchod gyda'ch manylion newydd.

Os byddwch chi'n datblygu symptomau’r coronafeirws (COVID-19)

Os byddwch yn datblygu unrhyw un o'r symptomau hyn, waeth pa mor ysgafn, fe'ch cynghorir i drefnu prawf ar unwaith a dilyn y canllawiau huanynysu.

  • tymheredd uchel (dros 37.8°C)
  • peswch newydd a chyson
  • colled neu newid i’ch synnwyr arogli neu flasu arferol

Iechyd a lles meddyliol

Mae gofalu am eich lles meddyliol a chorfforol yn bwysig. Dyma rai syniadau i’ch helpu i wneud hynny:

  • Sylwi ar eich hwyliau ac ystyried a allwch wneud unrhyw beth yn wahanol. Mae meddwl am ffyrdd o ofalu am eich lles yn gallu helpu.
  • Peidio â barnu’ch hun pan fyddwch yn cael diwrnod anodd. Mae gwahanol ffyrdd o gysuro a chalonogi’ch hun. Beth am roi cynnig ar weithgareddau ymlacio neu siarad â phobl eraill?
  • Canolbwyntio ar yr hyn y gallwch ei reoli, fel eich meddyliau a’ch ymddygiad. Bydd hyn yn cael effaith fawr ar eich hwyliau.
  • Cysylltu ag eraill. Gofynnwch am gymorth gan ffrindiau a theulu neu gan sefydliadau lleol. Defnyddiwch dechnoleg a galwadau ffôn i gadw cysylltiad.

Mae gwasanaethau ar gael hefyd i'ch cefnogi chi ac eraill y gallech chi fod yn poeni amdanyn nhw. Gall siarad am bryderon a phroblemau wneud pethau’n haws.

Mae llawer o linellau cymorth a gwasanaethau gwybodaeth sy'n darparu canllawiau a gwybodaeth wedi'u teilwra i bobl â chyflyrau iechyd penodol. Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar ofalu am eich iechyd a’ch lles meddyliol a chorfforol ar wefan Iechyd Cyhoeddus Cymru. I'r rhai sydd â chyflyrau neu ofynion iechyd penodol, cliciwch ar y ‘Cyfeiriadur Elusennau a Sefydliadau Cymorth’.

Cwrs pedair sesiwn yw Bywyd ACTif (ar Iechyd Cyhoeddus Cyrmu). Mae’n ceisio addysgu pobl am straen a dioddefaint a achosir gan faterion emosiynol, fel pryder neu boen cronig.

Cwrs ar-lein yw SilverCloud (ar silvercloud.com) sy’n cynnig cymorth gyda gorbryder ac iselder a llawer mwy. Mae’r cwrs cyfan yn seiliedig ar ddulliau Therapi Gwybyddol Ymddygiadol.

Mae’r Llinell Wrando ar gyfer Iechyd Meddwl, CALL, yn darparu llinell wrando a chymorth emosiynol ar gyfer iechyd meddwl sydd ar agor 24 awr y dydd, bob dydd. Gall hefyd eich cyfeirio at gymorth lleol ac amrywiaeth o wybodaeth ar-lein. Ffoniwch 0800132737, tecstiwch 'help' i 81066 neu ewch i wefan CALL.

Mae’r gwasanaeth Monitro Gweithredol Mind yn darparu hunangymorth dan arweiniad am chwe wythnos ar gyfer gorbryder, iselder, hunan-barch a mwy. I ddechrau arni, siaradwch â’ch meddyg teulu, unrhyw weithiwr iechyd proffesiynol arall neu cofrestrwch yn uniongyrchol yn Monitro Gweithredol Mind.

Mae’r Pecyn Cymorth Iechyd Meddwl Pobl Ifanc yn cysylltu pobl ifanc, rhwng 11 a 25 mlwydd oed, â gwefannau, apiau, llinellau cymorth a mwy i feithrin cadernid. 

Os ydych yn dal i gael trafferth ar ôl sawl wythnos a bod hynny’n effeithio ar eich bywyd bob dydd, cysylltwch â’ch meddyg teulu neu ffoniwch 111.

Gwaith a chyflogaeth

Dylech barhau i weithio gartref os yw’n bosibl, ond cewch ddychwelyd i’r gwaith os yw’ch gweithle yn ddiogel o ran COVID-19.

Wrth gynllunio i ddychwelyd i'r gwaith, byddai'n ddoeth siarad â'ch cyflogwr mor gynnar â phosibl ynglŷn â sut y mae gweithwyr yn cael eu cadw’n ddiogel.

Dylai’ch cyflogwr eich helpu i ddychwelyd i’r gwaith yn ddiogel a rhaid iddynt gymryd pob mesur rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws drwy sicrhau bod pellter o 2m yn cael ei gadw rhwng gweithwyr yn eich gweithle (os na allwch weithio gartref).

Dylech gwblhau Asesiad Risg gyda'ch cyflogwr i helpu i ystyried eich ffactorau risg personol ar gyfer Coronafeirws (COVID-19). Mae'r adnodd yma'n eich helpu chi i ystyried eich ffactorau risg personol ar gyfer COVID-19 ac yn argymell sut gallwch aros yn ddiogel.

Gan fod y cyngor gwarchod wedi dod i ben ni fydd pobl sydd wedi bod yn gwarchod eu hunain yn gymwys mwyach am Dâl Salwch Statudol ar sail y cynghori i ddilyn mesurau gwarchod. Fodd bynnag, os yw eich meddyg wedi dweud na ddylech ddychwelyd i'r gwaith oherwydd eich cyflwr iechyd, bydd angen iddo roi nodyn ffitrwydd i chi at ddibenion hawlio Tâl Salwch Statudol.

Mewn rhai sefyllfaoedd mae’n bosibl y bydd yn dal yn bosibl i’ch cyflogwr eich rhoi ar ffyrlo o dan y Cynllun Cadw Swyddi drwy gyfnod y Coronafeirws (ar GOV.UK), sydd wedi’i estyn tan ddiwedd mis Medi 2021. Dylech drafod â’ch cyflogwr i weld a yw hyn yn

Gallwch gael cyngor penodol ar unrhyw faterion a hefyd ar eich hawliau cyflogaeth drwy fynd ar wefan Acas neu ffonio llinell gymorth Acas, 0300 123 1100.

Os ydych yn teimlo bod eich cyflogwr, neu rywun sy’n darparu gwasanaeth ichi, wedi’ch trin yn annheg mae’r Gwasanaeth Cynghori a Chymorth Cydraddoldeb (EASS) yn cynnig gwasanaeth cynghori am ddim. Mae’r gwasanaeth ar gael drwy ffonio 0808 800 0082, drwy ffôn testun 0808 800 0084 neu ar y wefan Gwasanaeth Cynghori ar Chymorth Cydraddoldeb.

Os oes gennych bryderon ynghylch eich iechyd a’ch diogelwch yn y gwaith, gallwch eu codi gydag unrhyw gynrychiolydd o’r undeb llafur sy’n gyfrifol am ddiogelwch, neu gyda’r sefydliad sy’n gyfrifol am orfodaeth yn eich gweithle, naill ai’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch neu’ch awdurdod lleol.

Rhaglen cymorth cyflogaeth sy’n cael ei hariannu’n gyhoeddus yw Mynediad at Waith. Ei nod yw ceisio helpu mwy o bobl anabl i ddechrau gweithio neu i barhau i weithio. Gall ddarparu cymorth ymarferol ac ariannol i bobl sydd ag anabledd neu gyflwr iechyd corfforol neu feddyliol hirdymor. Gall darparu cymorth pan fo angen help neu addasiadau ar rywun y tu hwnt i addasiadau rhesymol.

I gael rhagor o wybodaeth am y rhaglen Mynediad at Waith:

I gael gwybodaeth am y cymorth ariannol sydd ar gael i chi, ewch i’r wefan ar ddeall y credyd cynhwysol (ar GOV.UK)

Plant a phobl ifanc

Gan fod ein dealltwriaeth o COVID-19 wedi cynyddu, rydym nawr yn gwybod mai ychydig iawn o blant a phobl ifanc sydd yn y grŵp risg uchaf o salwch difrifol yn sgil y feirws. Cafodd canllawiau ar hyn a luniwyd gan y Coleg Brenhinol Pediatreg ac Iechyd Plant eu cymeradwyo gan y Prif Swyddog Meddygol yr haf diwethaf. Mae meddygon eisoes wedi bod yn adolygu pob plentyn a pherson ifanc a gafodd eu cynnwys i ddechrau yn y grŵp eithriadol o agored i niwed yn glinigol i gadarnhau a ddylent gael eu cynnwys yn y grŵp risg uchaf o hyd.

Gofal a chymorth

Gall gofalwyr neu weithwyr cymorth sy’n eich helpu â’ch anghenion bob dydd barhau i ddod i’ch gweld, oni bai bod ganddynt arwyddion o’r coronafeirws. Rhaid i ofalwyr neu weithwyr cymorth olchi eu dwylo â dŵr a sebon am 20 eiliad ar ôl cyrraedd eich cartref, a pharhau i wneud hynny’n aml tra byddant yn eich cartref.   

Mae'n syniad da trafod beth fyddai’n digwydd pe bai un o’ch gofalwyr yn mynd yn sâl, ac ystyried cynllun wrth gefn. Os nad oes gennych ffrindiau neu deulu a all eich helpu, mae grwpiau cymunedol lleol a allai fod o gymorth. Os nad ydych yn gallu cael gafael ar grŵp cymunedol lleol, gallwch gysylltu â'ch awdurdod lleol i gael cyngor – mae manylion cyswllt ar gyfer pob awdurdod lleol wedi'u cynnwys yn y eich llythyr.

Os ydych yn gofalu am rywun sy'n agored iawn i niwed, gallwch gael gwybodaeth am wahanol ffynonellau cymorth y gellid eu defnyddio a chael cyngor pellach ar greu cynllun wrth gefn. Mae’r wybodaeth hon ar gael gan CarersUK.

Efallai y bydd yn ofynnol i'r rhai sy'n byw mewn cartrefi gofal gydymffurfio â chyfyngiadau eraill o hyd, o ganlyniad i'r canllawiau ymwelwyr â chartrefi gofal. Bydd y canllawiau hyn yn parhau i gael eu hadolygu, er mwyn sicrhau eu bod yn gyson â'r cyfyngiadau ehangach.

Os nad oes gennych ddigon o arian i dalu eich biliau, mae'n bwysig gofyn am help, a hynny cyn gynted â phosibl. Ffoniwch Cyngor ar Bopeth am ddim ar 03444 77 20 20 neu ewch i wefan Cyngor ar Bopeth: www.citizensadvice.org.uk

Siopa a Meddyginiaethau

Gallwch fynd i siopa eich hun, ond os nad ydych yn gyfforddus yn gwneud hyn dylech gofyn i ffrindiau, perthnasau, cymdogion neu wirfoddolwyr fynd i siopa ar eich rhan. Mae slotiau cyflenwi archfarchnadoedd â blaenoriaeth hefyd ar gael i chi ar-lein.

Mae llawer o archfarchnadoedd  yn cynnig bocsys bwyd y gallwch eu harchebu i gael eu danfon at eich drws.  Mae'r rhan fwyaf hefyd wedi cyflwyno gwahanol ddulliau e-dalu i gael gwared â’r angen i gael gafael ar arian parod os bydd pobl eraill yn siopa ar eich rhan. Darllenwch fwy am opsiynau eraill yma.

Mae fferyllfeydd cymunedol yn parhau i flaenoriaethu slotiau danfon meddyginiaeth i'r rhai sydd â'r angen mwyaf. Os oes gennych rywun a all gasglu eich meddyginiaethau, gofynnwch iddyn nhw wneud hynny. Os nad oes angen eu danfon atoch mwyach, cysylltwch â'ch fferyllfa i'w hysbysu.

Mae gwasanaeth ar gael hefyd os yw'r coronafeirws (COVID-19) wedi effeithio arnoch chi, neu rywun rydych chi'n ei adnabod, a bod angen cymorth ychwanegol arnoch. Bydd hyn yn eich helpu i ddod o hyd i wybodaeth am amrywiaeth eang o faterion, o dalu biliau i ddod o hyd i rywle i fyw.

Os oes angen cymorth arnoch gan wirfoddolwr neu fudiadau gwirfoddol, bydd eich Cyngor Gwirfoddol Sirol lleol yn gallu eich rhoi mewn cysylltiad â sefydliadau a allai helpu.

 

Apwyntiadau ysbyty a meddyg teulu

Mae apwyntiadau meddygon teulu yn parhau i fod ar gael, er efallai y bydd y rhain yn cael eu cynnig dros y ffon, drwy e-bost neu ar-lein i ddechrau. Os bydd rhaid ichi gael eich gweld wyneb yn wyneb, bydd eich practis meddyg teulu yn cysylltu â chi i roi gwybod beth y dylech ei wneud. Mae'n bwysig iawn eich bod yn parhau i fynd i apwyntiadau ac yn ceisio cymorth ar gyfer materion meddygol brys. 

Bydd eich ysbyty neu’ch clinig yn cysylltu â chi os bydd rhaid gwneud unrhyw newidiadau i’ch gofal neu’ch triniaeth. Ffoniwch eich ysbyty neu’ch clinig os oes gennych unrhyw gwestiynau am eich apwyntiad.

Beth yr ydym yn ei olygu wrth 'eithriadol o agored i niwed yn glinigol'?

Mae ‘pobl eithriadol o agored i niwed yn glinigol’ yn golygu pobl yng Nghymru sydd â chyflwr iechyd hirdymor difrifol – oddi ar restr benodol iawn o gyflyrau.

Yn ôl yr hyn yr ydym yn ei wybod hyd yma, mae effaith eu cyflwr iechyd hirdymor ar eu system imiwnedd yn eu rhoi mewn perygl uchel o salwch difrifol os ydynt yn dod i gysylltiad â’r coronafeirws.

Mae'r bobl yn y grŵp 'eithriadol o agored i niwed' yn cynnwys:

  1. Pobl sydd wedi cael trawsblaniad organ solet
  2. Pobl â mathau penodol o ganser:
    • Pobl â chanser sydd wrthi'n cael triniaeth cemotherapi weithredol neu radiotherapi radical ar gyfer canser yr ysgyfaint
    • Pobl â chanser y gwaed neu ganser mêr esgyrn fel lewcemia, lymffoma neu myeloma ac sydd ar unrhyw gam yn eu triniaeth
    • Pobl sy'n cael imiwnotherapi neu driniaethau eraill parhaus â gwrthgyrff ar gyfer canser
    • Pobl sy'n cael triniaethau canser eraill wedi'u targedu a all effeithio ar y system imiwnedd, fel atalyddion cinasau proteinau neu atalyddion PARP
    • Pobl sydd wedi cael trawsblaniad mêr esgyrn neu drawsblaniad bôn-gelloedd yn y 6 mis diwethaf, neu sy'n dal i gymryd cyffuriau atal imiwnedd
  3. Pobl â chyflyrau anadlol difrifol gan gynnwys pob ffeibrosis systig, asthma difrifol a chlefyd rhwystrol cronig difrifol yr ysgyfaint (COPD)
  4. Pobl â chlefyd difrifol mewn un organ (e.e. clefyd yr iau/afu, clefyd cardiofasgiwlaidd, clefyd arennol, neu glefyd niwrolegol).
  5. Pobl â chlefydau anghyffredin a gwallau cynhenid mewn metabolaeth sy'n cynyddu'n sylweddol y risg o heintiau (fel diffyg imiwnedd cyfun difrifol (SCID), clefyd y crymangelloedd mewn unigolion homosygaidd)
  6. Pobl ar therapïau atal imiwnedd sy'n ddigon i gynyddu'r risg o haint yn sylweddol.
  7. Oedolion â Syndrom Down
  8. Menywod beichiog sydd â graddau sylweddol o glefyd ar y galon, boed yn glefyd cynhenid neu fel arall.

Os ydych chi’n credu bod rhesymau clinigol da pam y dylech gael eich ychwanegu at y Rhestr Gwarchod Cleifion, dylech drafod hyn gyda'ch meddyg teulu neu eich clinigydd yn yr ysbyty. Gallant ychwanegu pobl at y rhestr gwarchod cleifion os yw'n glinigol briodol iddynt wneud hynny.

Mae yna grŵp ehangach o bobl y mae eu cyflyrau'n golygu eu bod mewn mwy o berygl, ond nid ydynt yn cael eu hystyried yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol. Os ydych o fewn y grŵp hwn dylech fod yn drylwyr ynglŷn â dilyn mesurau i gadw pellter cymdeithasol, ond fel arall dilynwch yr un cyngor â'r boblogaeth gyffredinol.

Lawrlwytho'r dudalen hon fel PDF . Maint Ffeil 128 KB.

Maint Ffeil 128 KB. Efallai na fydd y ffeil hon yn gyfan gwbl hygyrch.