Neidio i'r prif gynnwy

Cyflwyniad

Mae Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) 2020 yn gosod cyfyngiadau ar unigolion a busnesau. Mae hyn wedi ei wneud i reoli lledaeniad y coronafeirws yng Nghymru ac i helpu i ddiogelu’r cyhoedd rhag lledaeniad coronafeirws syndrom anadlol acíwt difrifol 2 (SARS-CoV-2).  

Mae marwolaeth aelod o’r teulu neu ffrind yn peri gofid mawr, a dyna pam y mae’r Rheoliadau yn cydnabod yr angen i fynd i angladdau o dan amgylchiadau penodol. Dylid parhau i gynnal gwasanaethau angladdau, a dylai darparwyr angladdau ystyried sut y gallant hwyluso hyn.

Dylid parhau i gynnal angladdau y mae galarwyr yn bresennol yn gorfforol ynddynt cyhyd ag y bo pawb sydd yn yr angladd yn cadw at y Rheoliadau. Mae dyletswydd ar y rhai sy'n gyfrifol am eiddo a reoleiddir ac am waith a wneir, gan gynnwys yn y safleoedd hynny, i gymryd camau rhesymol er mwyn lleihau'r risg o ddod i gysylltiad â choronafeirws a'i ledaenu. Bwriad y canllawiau hyn yw cynorthwyo pobl i sicrhau eu bod yn bodloni'r gofynion hynny ac yn gweithredu mewn modd sy'n helpu i sicrhau eu diogelwch, drwy nodi sut y gellir lleihau’r risg o drosglwyddo’r haint.

Efallai y bydd y rhai a wahoddir i fynychu angladd wedi’u heintio â COVID-19 (y rheswm am hyn yw bod y gyfraith yn caniatáu i bobl adael eu cartref os ydynt yn hunanynysu i fynychu angladd aelod o'r teulu neu ffrind agos ar sail dosturiol) neu mewn mwy o berygl os ydynt yn dal y feirws a/neu'n eithriadol o agored i niwed. Mae'n ofyniad cyfreithiol i'r rhai sy'n gyfrifol am safleoedd roi mesurau rhesymol ar waith i sicrhau bod pobl ar y safle yn cadw pellter corfforol a dylai unrhyw un ar y safle fod yn ymwybodol o'r risgiau o fynd i angladd pe bai rhywun sydd â COVID-19 yn bresennol, ac o bwysigrwydd cadw eu pellter a chymryd unrhyw gamau diogelu ychwanegol a roddwyd ar waith gan y lleoliad.  

Fodd bynnag, er y caiff aelodau’r cyhoedd fynd i angladd, dylent barchu’r ffaith bod cyfyngiadau sydd wedi eu gosod o ganlyniad i argyfwng iechyd y cyhoedd. Y cyngor cyffredinol, felly, yw mai dim ond i angladd eu teulu a’u ffrindiau agos y dylai pobl fynd os oes angen iddynt wneud hynny ar sail dosturiol, a hynny dim ond os ydynt wedi cael gwahoddiad gan y person sy’n gyfrifol am drefnu’r angladd. 

Fe’ch cynghorir i wirio tudalen we Llywodraeth Cymru ar y Lefel Rhybudd bresennol yn rheolaidd i gael y cyngor diweddaraf ar y cyfyngiadau sydd ar waith.

Er mwyn i’r sefydliadau hynny sy’n rheoli angladdau allu ymdopi â nifer uwch o farwolaethau mae’n bwysig peidio â gohirio angladdau.

Gofynion cyfreithiol

Mae’r Rheoliadau yn gwneud darpariaethau sy’n gymwys i’r rheini sy’n gyfrifol am amlosgfa, man addoli neu fynwent lle y cynhelir angladd neu gladdedigaeth, ac i’r rheini sy’n gweithio yno, gan gynnwys trefnwyr angladdau.

Mae addoldai, mynwentydd ac amlosgfeydd, trefnwyr angladdau, busnesau lletygarwch a chanolfannau cymunedol y gellir eu defnyddio i gynnal te angladd oll yn dod o dan y diffiniad o fangre wedi’i rheoleiddio, a gaiff fod yn agored yn dibynnu ar y Lefel Rhybudd. Ar hyn o bryd, caniateir cynnal te angladd, hyd at 30 o bobl mewn lleoliad awyr agored mewn mangre wedi’i rheoleiddio o 26 Ebrill. Ni chaniateir cynnal te angladd mewn safleoedd dan do.

Mae'r Rheoliadau'n ei gwneud yn ofynnol i'r rhai sy'n gyfrifol am y safleoedd hynny gymryd camau rhesymol er mwyn lleihau'r risg o ddod i gysylltiad â choronafeirws a'i ledaenu. 

Mae Rhan 2 o'r Rheoliadau yn gosod cyfyngiadau ar bobl yn ymgynnull ac yn teithio, yn ogystal â'i gwneud yn ofynnol i fusnesau ac adeiladau penodol gau.  Nodir y cyfyngiadau, y gofynion a'r busnesau y mae’n ofynnol iddynt fod ar gau mewn Atodlenni ar wahân ar gyfer pob Lefel Rhybudd. Mae atodlenni hefyd yn nodi'r cyfyngiadau a'r gofynion sy'n gymwys os yw Lefel Rhybudd yn destun addasiadau dros dro. Mae'r addasiadau dros dro hyn yn adlewyrchu'r ffaith efallai na fydd bob amser yn bosibl symud yn syth o un Lefel Rhybudd i'r llall yn llawn, ond yn hytrach symud ymlaen o'r naill i'r llall drwy lacio yn raddol neu drwy gynyddu cyfyngiadau a gofynion. Mae'r rheoliadau ar gael ar LLYW.CYMRU.

Gellir gweld y canllawiau sy'n ymwneud â phob Lefel Rhybudd ac unrhyw gyfyngiadau rhwng y lefelau hyn ar LLYW.CYMRU.

Mae’r cyfyngiadau o dan y pedwar Lefel Rhybudd yn amodol ar fod ag esgus rhesymol i ymgynnull. O dan Lefelau Rhybudd 1 i 3, mae mynd i angladd a/neu ymgynnull i ddathlu bywyd person sydd wedi marw yn enghreifftiau o esgusodion rhesymol o'r fath.

Nodwch er mwyn mynd i angladd fel un sy’n galaru, rhaid ichi fod yn ei drefnu, wedi cael gwahoddiad i fynd iddo neu yn ofalwr i rywun sy’n bresennol yn gyfreithiol yn yr angladd. 

Mae’r nifer o bobl a gaiff fynd i angladd yn dibynnu ar faint o bobl a all fod yn bresennol yn ddiogel mewn lleoliad gan gadw at ofynion cadw pellter corfforol, a hynny yn dilyn asesiad risg gan y person sy’n gyfrifol am y lleoliad. Dylai perchnogion/rheolwyr lleoliadau gynllunio ar gyfer caniatáu pellter o 2 fetr rhwng pobl i bob cyfeiriad er mwyn cyfrifo'r capasiti mwyaf posibl, gan ganiatáu i aelodau o'r un aelwyd eistedd gyda'i gilydd.            

Ar gyfer dathliadau o fywyd person (te angladd), mae uchafswm y bobl a gaiff fod yn bresennol yn dibynnu ar y Lefel Rhybudd, fel y nodwyd isod, a rhaid cynnal y dathliad mewn mangre wedi’i reoleiddio, ac nid mewn annedd breifat pan fydd y Lefel Rhybudd yn caniatáu. O 26 Ebrill caniateir cynnal digwyddiadau awyr agored i hyd at 30 o bobl. 

Mae’r canllawiau hyn yn cynnig cyngor ynghylch gweithredu’r gofynion cyfreithiol hyn yn ymarferol ar gyfer pob Lefel Rhybudd. Mae fersiwn fwy syml sydd wedi’i theilwra at aelodau’r cyhoedd i’w chael yn yr Atodiad.

Cymryd pob mesur rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws

Agwedd allweddol ar ymateb Llywodraeth Cymru i’r argyfwng iechyd y cyhoedd yw gosod cyfyngiadau ar gynulliadau o bobl. Mae mynd i angladd neu gynulliad

Agwedd allweddol ar ymateb Llywodraeth Cymru i’r argyfwng iechyd y cyhoedd yw gosod cyfyngiadau ar gynulliadau o bobl. Mae mynd i angladd neu gynulliad cymdeithasol cysylltiedig yn eithriad i’r cyfyngiadau ar gynulliadau mewn mannau cyhoeddus.

Mae’r nifer o bobl a ganiateir mewn angladd wedi’i gyfyngu gan gapasiti’r lleoliad, a sicrhau y gellir cadw pellter corfforol. Yn anffodus, mae hyn yn golygu bod angen newid defodau ac arferion traddodiadol mewn angladdau i’r graddau y mae hyn yn ymwneud â rhyngweithio â phobl o wahanol aelwydydd.

Bydd dyletswydd ar berson sy’n gyfrifol am leoliad lle y cynhelir angladd i:

  • gymryd pob mesur rhesymol i sicrhau y cedwir pellter o 2 fetr rhwng personau sy’n aros i fynd i mewn i’r fangre, ac sydd yn y fangre honno (ac eithrio aelodau o’r un aelwyd neu ofalwr person ar yr aelwyd honno a’r person hwnnw);
  • cymryd pob mesur rhesymol arall i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws, er enghraifft drwy atal rhyngweithio agos wyneb yn wyneb, a darparu ar gyfer dilyn mesurau hylendid dwylo ac anadlol da 
  • rheoli'r defnydd o fynedfeydd, cyfleusterau a rennir, mynediad i unrhyw ran arall o'r safle, gosod rhwystrau neu sgriniau, a/neu addasu cynllun y safle; a
  • darparu gwybodaeth i bobl sy’n mynd i mewn i’r fangre, neu sy’n gweithio ynddi, am sut i leihau’r risg honno, gan gynnwys defnyddio gorchuddion wyneb, defnyddio rheolaethau cadw pellter cymdeithasol, ac ati.

Yn y rhan fwyaf o amgylchiadau, disgwylir i bobl gymryd mesurau i gadw pellter corfforol. Mae hyn yn golygu cadw pellter o 2 fetr pan fo’n ymarferol. Nid yw hyn yn cynnwys rhwng aelodau o’r un aelwyd, na rhwng gofalwr a’r person sy’n cael ei gynorthwyo gan y gofalwr. Mae canllawiau ar wahân yn egluro na ddisgwylir i blant o dan 11 oed gadw pellter corfforol. Fodd bynnag, gan fod plant ifanc yn dal i allu trosglwyddo’r feirws, dylai rhieni/gofalwyr plant ifanc arfer doethineb a chymryd gofal arbennig i annog eu plant i ddilyn mesurau hylendid dwylo da ac osgoi dod i gyswllt agos ag eraill pan fo hynny’n bosibl.

Cyfrifoldeb y lleoliad i gymryd camau rhesymol

Er mwyn diogelu pawb sy'n bresennol, dylai Trefnwyr Angladdau a'r rhai sy'n gyfrifol am fangreoedd dybio y gallai pobl sy'n agored i niwed yn glinigol, a phobl â COVID-19 fod yn bresennol ym mhob Gwasanaeth Angladd.

Mae canllawiau Llywodraeth Cymru ar gyfer y gweithle i gyflogwyr a chyflogeion yn rhoi cyngor ar gymryd camau rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws mewn gweithleoedd a mangreoedd sydd ar agor i’r cyhoedd, sy’n cynnwys:

  • cadw cofnodion o staff, mynychwyr ac ymwelwyr at ddibenion profi, olrhain, diogelu;
  • gofyniad i wisgo gorchudd wyneb mewn mannau cyhoeddus o dan do;
  • mesurau rhesymol i gadw pellter o 2 fetr ar fangre neu tra bo unrhyw un yn gweithio;
  • osgoi rhyngweithio agos wyneb yn wyneb;
  • rhoi sylw gofalus i hylendid dwylo a hylendid anadlol.

Os na ellir osgoi rhyngweithio agos rhwng pobl neu os yw'n anochel, ac na ellir cadw pellter corfforol, rhaid defnyddio dulliau gwahanu eraill (er enghraifft drwy ddefnyddio sgriniau).

Yn ogystal, dylid darparu mesurau rhesymol eraill i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws, megis rheoli'r mynediad i'r lleoliad, ac arddangos arwyddion neu gymhorthion gweledol eraill fel marciau llawr.

Dylid ymdrechu i ganfod a yw'r rhai a wahoddir i fynychu angladd ar sail dosturiol yn debygol o fod â COVID-19, neu os oes pobl yn bresennol sydd mewn mwy o berygl a/neu'n eithriadol o agored i niwed

Canllawiau ar gyfer arferion ffydd a chred sy’n golygu dod i gyswllt agos â’r ymadawedig

Dylai’r rheini sy’n ymdrin â’r ymadawedig fod yn ymwybodol ei bod yn debygol y ceir risg barhaus o gael eu heintio drwy hylif corfforol a meinweoedd mewn achosion lle cafwyd cadarnhad bod yr ymadawedig wedi’i heintio â’r coronafeirws, neu lle cafwyd amheuaeth o hyn.

Rhoi gofal personol i’r ymadawedig

Oherwydd bod y risg yn uwch i bobl sy’n eithriadol o agored i niwed gael salwch difrifol yn sgil COVID-19, cynghorir yn gryf na ddylent gael dim cyswllt o gwbl â’r ymadawedig ac na ddylent gymryd rhan mewn gweithgareddau megis golchi, paratoi a gwisgo’r ymadawedig.

Cynghorir galarwyr i beidio â chymryd rhan mewn defodau neu arferion sy’n golygu dod i gyswllt agos â’r ymadawedig. Pan fo agweddau ar eu ffydd sy’n cynnwys cyswllt agos, dylid cyfyngu ar y cyswllt hwnnw i’r rheini sy’n gwisgo cyfarpar diogelu personol dan oruchwyliaeth rhywun sydd wedi’i hyfforddi i ddefnyddio’r cyfarpar yn briodol. Mae canllawiau manwl ar gael ynghylch gofal i'r ymadawedig a dylid dilyn y canllawiau hynny, ni waeth ble y mae’r gofal personol hwnnw i’r ymadawedig yn cael ei ddarparu.

Oherwydd bod risg sylweddol iawn i bobl sydd mewn mwy o berygl yn sgil coronafeirws a phobl sy’n eithriadol o agored i niwed sy’n dod i gysylltiad â’r coronafeirws, fe’u cynghorir yn gryf i beidio â chael dim cyswllt â chorff yr ymadawedig. Mae hyn yn cynnwys golchi, paratoi a gwisgo’r corff.

Uchafswm y nifer a gaiff fynd i’r angladd

Y modd amlycaf i gymryd pob mesur rhesymol i gynnal pellter o 2 fetr rhwng personau sy’n bresennol mewn angladd (pa un a yw’n amlosgiad neu’n gladdedigaeth), yw cyfyngu ar y nifer a gaiff fynd. Bydd y nifer hwn yn dibynnu ar ba un a yw’r angladd yn cynnwys claddedigaeth mewn mynwent (gan gynnwys claddu’r llwch yn y ddaear), amlosgiad mewn amlosgfa neu wasanaeth mewn addoldy.

Bydd y terfyn priodol ar gyfer amlosgfa neu addoldy yn dibynnu ar faint a chynllun yr adeilad. Y gofyniad cyfreithiol yw y cymerir pob mesur rhesymol i sicrhau y cedwir pellter o 2 fetr rhwng y rheini sy’n mynychu. Mae hyn yn golygu pellter o 2 fetr rhwng aelodau o wahanol aelwydydd, yn hytrach na rhwng pob person unigol sy’n byw ar yr un aelwyd. Fodd bynnag, ni fydd yn ymarferol yn gyffredinol i asesu ymlaen llaw faint o bobl o’r un aelwydydd fydd yn eistedd gyda’i gilydd mewn unrhyw angladd penodol.

Dylid cyfrifo ffigur ar gyfer pob amlosgfa neu addoldy yn seiliedig ar y nifer y gellid yn rhesymol ei ddal pe bai pob person yn eistedd 2 fetr ar wahân. Fodd bynnag, canllaw yn unig yw hyn ac mae rhywfaint o hyblygrwydd yn bosibl gan y tybir y bydd cyfran sylweddol o’r rheini sy’n mynd yn eistedd gydag aelodau o’u haelwyd.

Mae gwahanol ystyriaethau yn gymwys i roi camau cadw pellter corfforol ar waith mewn mynwent, neu mewn claddfa neu ardd goffa mewn amlosgfa, gan mai’r agwedd bwysicaf fydd cyfyngu ar y graddau y mae aelodau o wahanol aelwydydd yn ymgynnull, yn amlycaf o amgylch y bedd.

Nid yw’n ofynnol i dir o amgylch amlosgfa gau ychwaith, gan gynnwys unrhyw gladdfeydd neu erddi coffa a ddylai barhau’n agored i ymwelwyr.

Gofyniad i’r rheini sy’n mynd i’r angladd gael gwahoddiad

Mae’r Rheoliadau ar bob Lefel Rhybudd yn datgan bod mynd i angladd fel galarwr yn gyfyngedig i’r rheini sy’n gyfrifol am drefnu’r angladd, y rheini sy’n cael eu gwahodd yn benodol gan y sawl sy’n trefnu’r angladd, a gofalwr unrhyw un sy’n mynd i’r angladd. Nid yw’r bobl sy’n gweinyddu/gweithio yn y lleoliad wedi’u cynnwys yn y nifer.

Wrth drefnu angladd, rhaid i'r sawl sy'n gyfrifol wahodd yn benodol y rhai y maent yn dymuno iddynt fod yn bresennol, ac er nad yw hyn yn gofyn am unrhyw ffurfioldeb megis anfon gwahoddiad ysgrifenedig, cynghorir yn gryf eu bod yn cadw rhestr o'r rhai a wahoddir at ddibenion trefniadau Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru.

Ni chaniateir i bobl heb wahoddiad fynychu angladdau, ac mae galarwyr heb wahoddiad yn effeithio ar y gallu i gadw pellter cymdeithasol yn effeithiol gan eu bod yn lleihau capasiti’r ystafell. Felly yn ogystal â pheri risg i deulu a ffrindiau'r sawl a fu farw, mae hefyd yn cynyddu lefel y risg, a phryder, i'r rhai sy'n arwain y gwasanaeth, a'r cyhoedd yn ehangach. Hefyd, mae'n bosibl, yn ddiarwybod iddynt, y bydd gan alarwyr heb wahoddiad COVID-19, ac efallai na ellir cysylltu â nhw drwy’r gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu. 

O ystyried y risg y bydd pobl yn mynd i’r angladd heb wahoddiad, dylai’r rheini sy'n trefnu’r angladd gyfyngu ar yr wybodaeth am amser a lleoliad yr angladd a'i gwneud yn glir mai drwy wahoddiad yn unig y mae modd mynd i’r angladd

Mae angladdau yn yr awyr agored yn ddarostyngedig i’r un cyfyngiadau, gyda nifer y rheini sy’n mynd iddynt yn seiliedig ar asesiad risg perchennog y lleoliad, a gallu’r galarwyr i gadw pellter cymdeithasol mewn modd diogel.

Gofyniad i’r rheini sy’n mynd i’r angladd wisgo gorchudd wyneb

Mae’n ofynnol i’r rheini sy’n mynd i angladd wisgo gorchudd wyneb drwy gydol y seremoni ac eithrio unigolion sydd ag esgus rhesymol, er enghraifft:

  • nad ydynt yn gallu gwisgo gorchudd wyneb oherwydd salwch corfforol neu feddyliol, neu oherwydd anabledd neu nam; neu
  • maent yn mynychu’r angladd gyda rhywun sy’n dibynnu ar ddarllen gwefusau pan fyddant angen cyfathrebu, neu yno i’w cynorthwyo. 

Teithio i ac o angladd

Dylai'r rheini sy'n mynd i’r angladd o'r un aelwyd deithio gyda'i gilydd ac ni ddylent deithio gydag eraill o aelwydydd gwahanol. Pan ddefnyddir cerbyd i ddarparu gwasanaeth ar gyfer cludo teithwyr, dylid cymryd pob mesur rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws. Mae canllawiau i’r cyhoedd ar deithio’n ddiogel drwy amrywiol ffyrdd ar gael yma.       

Dylech deithio i’r lleoliad mewn car ar eich pen eich hun neu gyda phobl sy’n byw ar eich aelwyd, yn enwedig os ydych mewn mwy o berygl o’r coronafeirws neu’n eithriadol o agored i niwed. Os nad yw hyn yn bosibl, fe’ch cynghorir i wneud y canlynol:

  • rhannu trafnidiaeth gyda’r un bobl bob tro
  • agor ffenestri i awyru’r cerbyd
  • teithio ochr yn ochr neu y tu ôl i bobl eraill, yn hytrach na’u hwynebu, os yw seddau’n caniatáu
  • wynebu i gyfeiriadau gwahanol
  • ystyried trefniadau eistedd i sicrhau’r pellter mwyaf rhwng pobl yn y cerbyd
  • sicrhau bod y car yn cael ei lanhau rhwng teithiau gan ddefnyddio cynnyrch glanhau arferol, yn enwedig handlenni drysau a mannau eraill y bydd pobl yn cyffwrdd â nhw
  • gwisgo gorchudd wyneb. Mae’r gyfraith yn ei gwneud yn ofynnol ichi wisgo gorchudd wyneb ar drafnidiaeth gyhoeddus, mewn tacsis  a cherbydau hurio preifat eraill oni bai eich bod wedi eich eithrio am resymau iechyd, anabledd neu resymau eraill. Mae’n ofynnol i deithwyr nad ydynt wedi’u heithrio i wisgo gorchudd wyneb yng ngherbyd y trefnydd angladdau neu’r hers. Rydym yn cynghori’n gryf y dylai gyrwyr wisgo gorchudd wyneb hefyd.

Pobl sy’n byw yng ngwledydd eraill y DU

Mae'r Rheoliadau'n nodi bod gennych esgus rhesymol dros fynychu angladd yng Nghymru os mai chi sy'n gyfrifol am ei drefnu, os ydych wedi cael eich gwahodd gan y person sy'n trefnu’r angladd neu os ydych yn gofalu am rywun sy’n mynychu’r angladd. Rhaid i bobl yn y categorïau hyn sy'n teithio i Gymru gadw at unrhyw gyfyngiadau sydd ar waith yng Nghymru ar adeg yr angladd. Rhaid i bobl sy’n teithio allan o Gymru i unrhyw un o wledydd eraill y DU i fynychu angladd gadw at unrhyw gyfyngiadau sydd ar waith yn y gwledydd hynny. Bydd trefnwyr angladdau yn gallu rhoi cyngor ar ba reolau fydd yn berthnasol i alarwyr sy'n byw y tu allan i ardal yr angladd.

Cyfyngiadau teithio rhyngwladol sy’n effeithio ar alarwyr

Mae’n ofynnol i alarwyr sy’n dychwelyd i Gymru o wledydd nad ydynt wedi cael eu heithrio o’r gofyniad i hunanynysu (o fewn y 10 diwrnod diwethaf) hunanynysu am 10 diwrnod gan ddechrau ar y diwrnod yr oeddynt mewn gwlad nad ydyw wedi cael ei heithrio ddiwethaf. Fodd bynnag, mae Rheoliad 10(4)(k) o Reoliadau Diogelu Iechyd (Coronafeirws, Teithio Rhyngwladol) (Cymru) 2020 yn darparu eithriad rhag y gofyniad i hunanynysu mewn amgylchiadau cyfyngedig er mwyn mynd i angladd aelod o’r teulu neu ffrind agos.

Dim ond pan fo’n mynd i angladd y gall galarwr adael y lle y mae’n hunanynysu, a disgwylir fel arall iddo hunanynysu am weddill y cyfnod o 10 diwrnod onid oes eithriad arall sy’n gymwys. Noder bod y rhestr o wledydd sydd wedi’u heithrio yn cael ei diweddaru’n rheolaidd. Felly, rhaid i bobl sy’n teithio wirio i weld beth yw’r gofynion o ran hunanynysu ar gyfer y diwrnod y maent yn cyrraedd Cymru.

Cyfyngiadau a Rheoliadau i alarwyr sy’n dymuno mynd i angladd

Ni ddylai pobl â symptomau fynd i angladd

Dylai unrhyw un sydd â symptomau COVID-19 (peswch cyson newydd, tymheredd uchel neu wedi colli eu synnwyr blasu neu arogli, neu sylwi ar newid yn y synnwyr hwn), neu sy’n byw gyda rhywun sydd â symptomau osgoi mynd i angladd os yw’n bosibl. Mae'r gyfraith yn gwneud lwfansau penodol i'r rhai y mae'n ofynnol iddynt hunanynysu gan eu galluogi i fynychu angladdau aelodau o'r teulu neu ffrindiau agos am resymau tosturiol. 

Dylech hunanynysu yn syth, dilyn y canllawiau diweddaraf, a gwneud cais am brawf ar-lein, neu ffonio GIG 119 os nad oes gennych fynediad i’r rhyngrwyd.

Pobl y mae’n ofynnol iddynt hunanynysu

Os yw Gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru wedi rhoi cyfarwyddyd ichi hunanynysu oherwydd eich bod wedi cael prawf COVID-19 positif, neu eich bod wedi bod mewn cysylltiad agos gyda rhywun sydd wedi cael prawf COVID-19 positif, yn gyffredinol ni ddylech fynd i angladd (ond gweler isod ar gyfer presenoldeb mewn angladdau teulu neu ffrindiau agos am resymau tosturiol).

Mae’n drosedd i berson fynd i angladd os yw’n ofynnol iddo fod yn hunanynysu, oni bai ei fod yn mynd i angladd aelod o’r teulu neu ffrind agos.

Os yw’n ofynnol yn ôl y gyfraith ichi hunanynysu, cewch adael eich cartref i fynd i angladd aelod o’r teulu neu ffrind agos yn unig am resymau tosturiol. Fel arall mae’n rhaid ichi ddal i hunanynysu. Y bobl y mae’n ddyletswydd cyfreithiol arnynt i hunanynysu yw:

  • unrhyw un sy’n cael gwybod gan y gwasanaeth Profi Olrhain Diogelu eu bod wedi cael prawf COVID-19 positif. Mae’n rhaid iddynt hunanynysu (aros gartref) am gyfnod a ddaw i ben 10 diwrnod ar ôl iddynt ddatblygu symptomau, neu 10 diwrnod ar ôl dyddiad y prawf os nad oes ganddynt symptomau
  • unrhyw un sy’n cael gwybod gan y gwasanaeth Profi Olrhain Diogelu bod aelod arall o’u haelwyd neu swigen gefnogaeth wedi cael prawf positif. Mae’n rhaid iddynt aros gartref am gyfnod a ddaw i ben 10 diwrnod ar ôl i symptomau’r person sydd wedi cael prawf positif ddechrau, neu 10 diwrnod ar ôl dyddiad y prawf os nad oes ganddynt symptomau
  • unrhyw un sydd wedi cael cyfarwyddyd i hunanynysu gan y gwasanaeth Profi Olrhain Diogelu oherwydd eu bod wedi dod i gysylltiad agos yn ddiweddar gyda pherson y tu allan i’w haelwyd neu swigen gefnogaeth sydd wedi cael prawf COVID-19 positif. Rhaid iddynt aros gartref am y cyfnod a nodwyd gan wasanaeth Profi Olrhain Diogelu GIG Cymru (a ddaw i ben 10 diwrnod ar ôl y cyswllt diweddaraf gyda’r person sydd wedi cael prawf positif).

Os oes gennych COVID-19 ac yn aelod o deulu’r ymadawedig neu’n ffrind agos, rydym yn argymell eich bod yn gwylio’r angladd ar-lein os yw’n bosibl, i leihau’r risg o ledaenu COVID-19 i alarwyr eraill. Fodd bynnag, os ydych yn dewis mynd i’r angladd, ar ôl ystyried y risg sylweddol i eraill yn ofalus, awgrymir yn gryf eich bod yn trafod gyda’r sawl sy’n trefnu’r angladd ac yn cymryd pob un o’r rhagofalon canlynol:

  • eistedd ar wahân i bobl eraill, a chadw pellter cymdeithasol o o leiaf 2 fetr ryngoch chi ac eraill bob amser. Rhaid i alarwyr eraill fod yn ymwybodol o hyn cyn dod i’r angladd.
  • sicrhau hylendid dwylo a hylendid anadlol drwy:
    • wisgo masg wyneb sy’n ffitio’n dda i leihau unrhyw risg o drosglwyddiad i eraill;
    • golchi’ch dwylo yn amlach nag arfer gyda sebon a dŵr am o leiaf 20 eiliad, neu ddefnyddio diheintydd dwylo
    • osgoi cyffwrdd â’ch llygaid, eich trwyn a’ch ceg
    • gorchuddio eich peswch a’ch tisian

Rhaid i drefnwyr angladdau a’r bobl sy’n gyfrifol am fannau addoli ac amlosgfeydd gymryd pob cam rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws yn y lleoliadau hyn, neu ledaeniad coronafeirws gan y bobl sydd wedi bod yn y lleoliad.  

Os yw gweithredwr y man addoli neu’r amlosgfa yn ymwybodol bod rhywun sy’n gorfod hunanynysu neu rywun sydd â symptomau neu wedi cael prawf COVID positif yn bwriadu dod i angladd, efallai y bydd yn mynnu bod yr unigolyn yn gwisgo cyfarpar diogelu personol o safon briodol ac yn cymryd camau eraill i leihau’r risg i eraill sy’n bresennol. Os yw’r unigolyn yn gwrthod neu’n peidio â chydymffurfio â’r amodau hyn, caiff y gweithredwr wrthod mynediad iddo.

Bydd angen i unrhyw alarwr a ddaw i gysylltiad agos gyda chi yn ystod y seremoni (er enghraifft i’ch cysuro neu i’ch cefnogi) hunanynysu o ganlyniad. Rhaid rhoi gwybod i alarwyr eraill am hyn cyn yr angladd.

Mae canllawiau ar gael i aelwydydd ag achos posibl, neu wedi’i gadarnhau, o coronafeirws.

Mae'n debygol y bydd rhywun sydd mewn mwy o berygl neu sy'n eithriadol o agored i niwed yn glinigol a rhywun sydd i fod yn hunanynysu yn bresennol yn yr angladd. Dylai'r trefnwyr a'r lleoliad dybio bod hyn yn debygol iawn a gwneud cynlluniau ymlaen llaw i reoli'r risg gynyddol.    

Rhagofalon diogelwch i alarwyr

Dylai’r holl alarwyr roi sylw gofalus i hylendid eu dwylo a’u hylendid anadlol:

  • golchi eu dwylo yn amlach – gyda sebon a dŵr poeth am o leiaf 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo;
  • osgoi cyffwrdd eu llygaid, eu trwyn a’u ceg;
  • osgoi cyffwrdd arwynebau cyn belled ag y bo modd;
  • gorchuddio eu hwyneb gyda hances bapur wrth besychu neu disian, cael gwared ar yr hances bapur yn ddiogel, ac yna golchi/diheintio eu dwylo, a rhoi eu gorchudd wyneb yn ôl yn syth os oeddent wedi’i dynnu i ddefnyddio’r hances bapur;
  • defnyddio eu cludiant eu hunain a pheidio â rhannu ceir gyda phobl y tu allan i'w haelwyd eu hunain lle bo hynny'n bosibl.

Dylid hwyluso pethau i alarwyr sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol (y rhai hynny a oedd yn eu gwarchod eu hunain cyn hyn) allu mynd i angladd, a dylid rhoi prosesau ar waith i leihau’r risg o drosglwyddo’r haint. Dylent gael eu cynghori i gael cyn lleied o gyswllt â phosibl ag eraill er mwyn eu gwarchod eu hunain, yn enwedig os oes rhywun yn bresennol sydd wedi cael cyfarwyddyd i hunanynysu.

Os oes unigolyn yn bresennol sydd wedi cael cyfarwyddyd i hunanynysu, fe’ch cynghorir i roi gwybod i’r trefnydd a’r trefnwr angladdau/rheolwr y lleoliad fel y gallant gymryd pob cam posibl i sicrhau bod unigolion sydd mewn mwy o berygl o’r coronafeirws neu sy’n eithriadol o agored i niwed yn cael eu cadw mor bell â phosibl oddi wrth y sawl sy’n hunanynysu.

Dylai galarwyr sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol ddilyn y cyngor cyffredinol ynghylch cadw pellter corfforol a chadw pellter o 2 fetr o leiaf oddi wrth eraill.

Dylai’r camau y mae trefnydd yr angladd yn eu cymryd i leihau’r risg o haint i bawb sy’n bresennol gynnwys:

  • cynghori galarwyr sy'n hunanynysu i ystyried yn ofalus eu dymuniad i fynychu'n bersonol o ystyried y risg i alarwyr eraill;
  • cynghori mynychwyr i ystyried diogelwch galarwyr eraill a allai fod mewn mwy o berygl o ganlyniad i coronafeirws neu alarwyr agored i niwed, ac ailadrodd yr angen i osgoi cyswllt agos ar unrhyw adeg;
  • cynghori’r galarwyr i deithio i’r angladd gan ddefnyddio’r dull sy’n dod â nhw i gysylltiad â chyn lleied â phosibl o bobl eraill, a gorau oll os ydynt yn teithio mewn car ar eu pennau eu hunain, neu gyda rhywun sy’n byw ar yr un aelwyd;
  • ystyried y risg ychwanegol sy’n deillio o orfod defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus i fynd i’r angladd;
  • cymryd camau angenrheidiol i annog y rhai nad ydynt yn cael eu gwahodd i'r angladd i beidio ag ymgynnull y tu allan i leoliad yr angladd.

Rhaid i’r camau y mae’r sawl sy’n gyfrifol am leoliad yr angladd yn eu cymryd i leihau’r risg o haint ar gyfer pawb sy’n bresennol gynnwys:

  • rhoi gwybodaeth i bobl sy’n dod i’r lleoliad neu sy’n gweithio yn y lleoliad ynglŷn â sut i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws, gan gynnwys gosod arwyddion a rhoi gwybod am reolaethau sydd ar waith, ac ati.

Cymryd camau eraill ar y safle sy'n cynnwys:

  • darparu gorsafoedd diheintio dwylo wrth y fynedfa;
  • newid trefn mangre gan gynnwys lleoliad dodrefn a gweithfannau;
  • rheoli’r defnydd o fynedfeydd, tramwyfeydd, grisiau a lifftiau;
  • rheoli’r defnydd o gyfleusterau a rennir megis toiledau a cheginau;
  • fel arall, rheoli’r defnydd o unrhyw ran arall o’r fangre neu fynediad iddi;
  • gosod rhwystrau neu sgriniau;
  • darparu, neu ei gwneud yn ofynnol defnyddio gorchuddion wyneb;
  • awyru'r lleoliad; 
  • cymryd camau ataliol ychwanegol os yw person â COVID neu â symptomau COVID yn mynychu'r angladd.

Dylai pob galarwr dybio y gall fod rhywun yn bresennol sydd mewn mwy o berygl neu'n eithriadol o agored i niwed yn glinigol ac felly dylai pawb gadw at drefnau hylendid dwylo ac anadlol trwyadl bob amser. Yn ogystal, dylai’r rheini sydd mewn mwy o berygl neu sy'n agored i niwed yn glinigol gymryd gofal arbennig tra byddant y tu allan i amgylchedd y cartref. Dylid defnyddio hylif diheintio dwylo neu glytiau diheintio yn rheolaidd y tu allan i’r cartref.

Yn ystod yr angladd

Dylid gwneud trefniadau i sicrhau, wrth gyrraedd amlosgfa, addoldy neu fynwent, y gall y rheini sy'n mynychu gael eu cadw ar wahân ac nad yw'n ofynnol iddynt ymgynnull mewn mannau cyfyng. Mae hyn yn arbennig o bwysig wrth aros i fynd i mewn i amlosgfa neu addoldy.

Dylid dangos i’r rheini sy'n bresennol ble y mae eu seddau yn unol â'r trefniadau a wnaed ymlaen llaw sy'n sicrhau y gall pawb gadw pellter o 2 fetr. Dylid cymryd gofal arbennig i sicrhau diogelwch y rhai y mae mwy o risg iddynt neu sy'n eithriadol o agored i niwed yn glinigol, yn enwedig os yw rhywun yn rhoi’r gorau i hunanynysu i fod yn bresennol.

Dylid cynghori'r rheini sy'n mynd i’r angladd i beidio â chyffwrdd, cusanu neu ddod i gysylltiad â'r arch. Mae hyn yn cynnwys cludwyr a all fynd gyda'r arch ar bellteroedd priodol ond dylent  osgoi cario'r arch ar eu hysgwyddau. Os yw’n bosibl, dylai’r arch gael ei symud gan ddefnyddio elorau ag olwynion a'i chodi yn ôl yr angen gan y trefnwr angladdau.

Dylid rhoi prosesau ar waith i ganiatáu digon o amser i lanhau a diheintio’r man lle y cynhelir y gwasanaeth, a hynny cyn ac ar ôl pob gwasanaeth, gan roi sylw i wrthrychau ac arwynebau y mae pobl yn eu cyffwrdd yn aml, a chan ddefnyddio nwyddau glanhau arferol.  Dylid sicrhau hefyd fod cyfleusterau ar gael i bobl olchi eu dwylo, a bod arwyddion clir i ddangos ble y mae’r cyfleusterau hynny. Dylid symud llyfrau emynau i ffwrdd gan ddefnyddio pamffledi trefn gwasanaeth pwrpasol at bob diben yn lle hynny.

Dylid cymryd camau i drefnu casgliadau ar-lein yn hytrach nag yn yr amlosgfa neu'r addoldy.

Mae hefyd yn bwysig cyfyngu ar y graddau y mae pobl o wahanol aelwydydd yn ymgynnull ar ôl angladd. Gall hynny fod y tu allan i amlosgfa neu addoldy, neu wrth ymyl y bedd. Dylid rhoi trefniadau yn eu lle i sicrhau bod y rheini sy'n mynd yn gallu talu teyrnged i'r ymadawedig gydag urddas, a chyfarch teulu a ffrindiau fel y bo'n briodol, gan sicrhau bod pellter corfforol yn cael ei gynnal.

Canu, llafarganu a defnyddio offerynnau cerddorol

Rydym yn cydnabod pwysigrwydd cerddoriaeth, canu a llafarganu wrth addoli ac mewn seremonïau gwahanol grefyddau a chredoau. Fodd bynnag, mae risgiau sylweddol yn gysylltiedig â chwarae offerynnau chwyth a chanu a llafarganu. Mae’r risgiau’n gysylltiedig â lledaenu defnynnau neu aerosol sy’n cynyddu ochr yn ochr â’r sain. Oherwydd hyn, dylid osgoi gweithgareddau fel canu cynulleidfaol, llafarganu neu weiddi o dan do.

Mae’n bosibl i grŵp neu grwpiau o gerddorion neu gantorion gymryd rhan mewn gwasanaeth angladd, ond rhaid sefydlu asesiad risg penodol a chamau lliniaru i sicrhau amgylchedd diogelach i leihau’r risg o drosglwyddo haint. Felly ni ddylai unigolyn ddod i’r angladd os oes ganddo symptomau COVID-19 (peswch cyson newydd, tymheredd uchel neu golli neu sylwi ar newid yn ei ymdeimlad o flas neu arogl), neu wedi cael cyfarwyddyd gan y Gwasanaeth Profi Olrhain Diogelu i hunanynysu oherwydd ei fod wedi cael prawf COVID-19 positif neu oherwydd ei fod wedi dod i gysylltiad agos gyda rhywun sydd wedi cael prawf COVID-19 positif, neu’n byw gyda rhywun sydd â symptomau neu wedi cael prawf positif, ac eithrio am resymau tosturiol. Dylid cyfyngu ar ganu neu chwarae mewn grwpiau yn unol â chapasiti’r lleoliad o ganlyniad i’r gofynion i gadw pellter cymdeithasol.

Ni ddylid canu offerynnau chwyth o dan do. Dylid seilio’r penderfyniad ynghylch a ddylid canu organ sy’n galw am chwythu aer drwy fecanwaith ai peidio ar asesiad risg a dylid cydymffurfio â chanllawiau cadw pellter corfforol, hylendid dwylo a glanhau.

Fe’ch cynghorir i ddefnyddio offerynnau eraill fel piano, offerynnau electronig neu recordiadau.

Os bydd canu neu gerddoriaeth, dylid rhoi neges glir na ddylai unrhyw un ond y grŵp o gerddorion neu gantorion ymuno.

Dylai asesiadau risg penodol ar gyfer grwpiau a drefnwyd sy’n canu neu’n chwarae offerynnau ystyried;

  • Pellter corfforol rhwng unigolion
  • Pellter corfforol rhwng grwpiau
  • Pellter corfforol rhwng y perfformwyr a’r gynulleidfa
  • Maint a chynllun y lleoliad
  • Unrhyw awyru sydd ar gael i atal aerosol rhag cronni.
  • Defnyddio sgriniau neu rwystrau eraill rhwng unigolion a grwpiau
  • Lleoli cantorion ac offerynwyr gefn wrth gefn neu ochr yn ochr a lleihau perfformiadau wyneb yn wyneb.
  • Perfformio yn yr awyr agored 
  • Dylid cyfeirio at y canllawiau ar gelfyddydau perfformio, sy’n ymdrin â pherfformiad diogel ar gyfer cantorion, cerddorion a pherfformwyr eraill.

Ni ddylid caniatáu canu cynulleidfaol o dan do. Os yw’n briodol, caiff addolwyr ddarllen emynau, caneuon, gweddïau neu destunau eraill mewn llais tawel. Dylai unrhyw ymateb ar lafar hefyd fod yn dawel. 

Caniateir canu a chwarae cerddoriaeth mewn gwasanaeth awyr agored, ond fel gweithgaredd a drefnwyd mae’n amodol ar asesiad risg a rhaid i’r trefnydd gymryd camau rhesymol i leihau’r risg o ledaenu coronafeirws. Dylai cynulliadau o’r fath sicrhau pellter corfforol rhwng aelwydydd a chadw sain yn isel os yw’n bosibl.

Caniateir canu clychau, neu weithgaredd gyffelyb. Fodd bynnag, dylai pobl sy’n mynd i’r angladd i ganu clychau gael eu cynnwys yn y broses asesu risg a’r protocolau cysylltiedig ar gyfer mynychu’r digwyddiad. Dylid gwneud darpariaethau penodol pan fo amgylchiadau yn caniatáu, fel mynedfeydd ar wahân, a mesurau cadw pellter corfforol rhwng y rheini sy’n canu clychau a rhyngddynt hwy a’r rhai eraill sy’n bresennol bob amser, yn ogystal â hylendid dwylo wrth ganu clychau.

Darlledu, cydymdeimlo ar lein a choffáu ar ddyddiad diweddarach

Gall y cyfyngiadau a osodir ar angladdau beri gofid i'r rheini sy'n agos at yr ymadawedig ar adeg drist ac anodd iawn. Mae mynd i angladdau, mewn niferoedd mawr yn aml, yn rhan bwysig o ddiwylliant Cymru. Mae'n gysur i’r rheini sydd agosaf at yr ymadawedig bod ffrindiau a theulu yn mynd i angladd eu hanwyliad. Ni fydd hyn yn bosibl yn ystod argyfwng iechyd y cyhoedd, ond gellir cael cysur mewn ffyrdd eraill.

Mae’n bosibl i angladdau gael eu darlledu ar-lein (os oes angen cael technegydd neu rywun i reoli’r ffilmio ar gyfer darlledu, dylai’r nifer gael ei gadw i’r isafswm posibl a dylid eu hystyried wrth gyfrifo faint o bobl all fynd i’r angladd), a dylai'r rheini sy'n dymuno gwneud hynny gael eu helpu i wneud hynny. Yn yr un modd, dylid annog y rheini sy'n trefnu angladd i agor llyfrau cydymdeimlo a chasgliadau ar-lein, neu i hwyluso talu teyrngedau drwy gyfathrebu electronig neu ar y cyfryngau cymdeithasol. Fel arall, neu yn ogystal, gellid eu hannog hefyd i drefnu gwasanaeth coffa neu ddathliad o fywyd ar gyfer yr ymadawedig ar ôl i’r argyfwng iechyd y cyhoedd ddod i ben.

Dathlu bywyd yr ymadawedig neu de angladd

Er mwyn lleihau'r risg i'r cyhoedd, mae dathlu bywyd person sydd wedi marw drwy gynnal te angladd neu dderbyniad yn dibynnu ar yr amodau iechyd y cyhoedd wrth i Gymru geisio symud drwy'r Lefelau Rhybudd.

Caniateir cynnal te angladd yn yr awyr agored ar gyfer hyd at 30 o bobl (heb gynnwys plant o dan 11 oed neu ofalwyr) o 26 Ebrill 2021; ac

Os yw amodau iechyd y cyhoedd yn caniatáu, caniateir cynnal te angladd dan do ar gyfer hyd at 15 o bobl (heb gynnwys plant o dan 11 oed neu ofalwyr) o 3 Mai 2021

Waeth beth fo’r Lefel Rhybudd presennol, ni chaniateir ichi fynd i ddathlu bywyd yr ymadawedig, mewn te angladd neu dderbyniad os ydych wedi cael cyfarwyddyd i hunanynysu gan Wasanaeth Profi Olrhain Diogelu GIG Cymru, neu os oes gennych symptomau coronafeirws.

Rhaid cynnal y dathliad o fywyd yr ymadawedig neu’r te angladd mewn lleoliad wedi’i reoleiddio a rhaid iddo fod yn uniongyrchol gysylltiedig â’r angladd a gynhaliwyd ar 26 Mawrth 2020, sef dyddiad dechrau’r cyfyngiadau symud gwreiddiol, neu ar ôl y dyddiad hwnnw. Mae p'un a ganiateir y cynulliadau hyn neu beidio yn dibynnu ar y Lefel Rhybudd a'r cyfyngiadau cysylltiedig, a rhaid iddynt ddigwydd yn unol â'r dyletswyddau ar drefnwyr a bennwyd yn y Rheoliadau

Lluniwyd canllawiau, mewn partneriaeth â’r diwydiant lletygarwch, sy’n ymwneud â llawer o’r gweithgareddau a allai ffurfio rhan o ddigwyddiad o’r fath pan caniateir ei gynnal. 

Pan ganiateir cynnal digwyddiadau o’r fath, dylai’r trefnwyr fod yn ymwybodol yn benodol o’r demtasiwn, o dan yr amgylchiadau, i alarwyr gymysgu mewn ffordd sy’n mynd yn groes i fesurau cadw pellter cymdeithasol. Felly, mae’n hanfodol bod protocolau yn cael eu rhoi ar waith i helpu’r rheini sy’n mynd i’r digwyddiad i gadw’n ddiogel. Bydd y protocolau hyn yn dibynnu ar natur y lleoliad ei hun ond dylent gynnwys:

Dim gwasanaeth bwffe. Dylid darparu bwyd a diod drwy wasanaeth i’r bwrdd yn unig. 

Gellir chwarae cerddoriaeth gefndir yn isel yn ystod y seremoni ei hun, fodd bynnag ni chaniateir i bobl ganu, llafarganu na dawnsio gyda’i gilydd.

Gellir caniatáu areithiau, ond ni ddylid rhannu microffonau. Dylid cadw lefelau sain ar lefel resymol er mwyn sicrhau nad oes raid i westeion godi eu lleisiau.

Er y dylid osgoi cerddoriaeth uchel, ni waeth a ydyw wedi’i recordio ymlaen llaw neu’n cael ei chwarae’n fyw, byddai’n bosibl cael cerddoriaeth fyw nad yw wedi’i chwyddleisio a berfformir gan grŵp sy’n cadw pellter cymdeithasol (megis pedwarawd llinynnol) yn chwarae yn y cefndir. Ni ddylid chwarae offerynnau chwyth. Byddai canwr unigol yn cael ei ganiatáu ond dylid ystyried sgriniau os nad yw’n bosibl diogelu rhag drosglwyddiadau drwy ddefnynnau drwy gadw mwy o bellter.

Ni chaniateir dathlu bywyd person sydd wedi marw, cynnal te angladd neu dderbyniad mewn cartrefi preifat ar hyn o bryd.

I gael rhagor o fanylion am y lefelau rhybudd, ewch i GOV.WALES.

Atodiad

Canllawiau i aelodau’r cyhoedd ar effaith cyfyngiadau coronafeirws ar angladdau  

Gall angladdau fod yn brofiad gofidus, ac mae effaith coronafeirws yn ei gwneud yn anoddach fyth i wneud trefniadau ymarferol. Mae'r canllawiau hyn wedi'u paratoi i helpu pobl yn ystod y cyfnod hynod anodd hwn.

Mae Llywodraeth Cymru wedi rhoi cyfyngiadau ar waith i reoli lledaeniad y coronafeirws yng Nghymru ac i ddiogelu iechyd pobl. Mae hyn yn cynnwys cyfyngiadau dros dro ar gynulliadau gan bobl yng Nghymru. Mae'r hyn a ganiateir ar unrhyw adeg yn dibynnu ar y Lefel Rhybudd ac unrhyw addasiadau dros dro ychwanegol sydd ar waith. Gellir gweld gwybodaeth am y pedair Lefel Rhybudd yma, ynghyd â chanllawiau ar yr hyn a ganiateir ar bob lefel ac unrhyw drefniadau pontio

Mae'r rhain yn cael effaith ar y ffordd y caiff angladdau eu trefnu ond maent yn galluogi i angladdau barhau i gael eu cynnal gan ein bod yn cydnabod ei bod yn bwysig i bobl gael ffarwelio ag anwyliaid. Mae trefnwyr angladdau wedi cael cyngor penodol ar sut i drefnu angladdau yn ystod y pandemig. Byddant yn gallu eich tywys drwy'r broses a'ch helpu i wneud trefniadau, gan sicrhau eich bod yn cael y cyngor a'r cymorth y mae eu hangen arnoch.   

Bydd yr wybodaeth ganlynol yn eich helpu i ddeall rhai o'r prif gyfyngiadau sydd ar waith:

Cewch fynd i angladd:

  • os chi yw’r person sy’n trefnu’r angladd;
  • os ydych wedi cael gwahoddiad i’r angladd gan y person sy’n gyfrifol am drefnu’r angladd;
  • os ydych yn ofalwr person sy’n mynd i’r angladd (naill ai am mai ef sy’n trefnu’r angladd neu am ei fod wedi cael gwahoddiad).

Dylai pawb sy’n mynd i angladd – boed mewn amlosgfa, addoldy neu fynwent – gymryd pob mesur rhesymol i gadw 2 fetr i ffwrdd oddi wrth rywun nad yw’n byw gydag ef neu nad yw'n gofalu amdano. Bydd hyn yn helpu i leihau lledaeniad y coronafeirws. Bydd y rheini sy’n gyfrifol am gynnal yr amlosgfa, yr addoldy neu’r fynwent yn gwneud trefniadau i sicrhau y cedwir y pellter hwn rhwng pobl ac y cymerir unrhyw ragofal rhesymol arall y teimlant sy’n angenrheidiol i leihau’r risg y bydd pobl yn dal y coronafeirws.

Bydd hyn yn golygu bod cyfyngiadau ar uchafswm nifer y bobl a fydd yn gallu mynd yn gorfforol i’r angladd, gan ddibynnu ar faint y lleoliad a’r gallu i gydymffurfio â’r gofynion i gadw pellter corfforol. Byddwch yn cael gwybodaeth glir am hyn cyn i’r angladd gael ei gynnal. Er mwyn diogelu rhag lledaeniad y coronafeirws, rhaid trefnu angladdau drwy wahoddiad yn unig.

Mae colli unrhyw un sy’n agos atoch yn beth anodd a thrist iawn. Ond ar yr adeg hon, gofynnwn ichi beidio â mynd i unrhyw angladd ac eithrio angladdau eich teulu a’ch ffrindiau agosaf, a dim ond os ydych wedi cael gwahoddiad gan y person sy’n gyfrifol am drefnu’r angladd.

Os oes gennych symptomau coronafeirws – tymheredd uchel, peswch parhaus, newydd, neu os ydych wedi colli’ch synnwyr blasu neu arogli – ni ddylech fynd i angladd, ond dylech hunanynysu a gwneud cais am brawf. Os ydych yn hunanynysu oherwydd bod achos posibl o’r coronafeirws ar eich aelwyd, neu am fod tîm Profi Olrhain Diogelu GIG Cymru wedi eich cynghori i wneud hynny, ni ddylech fynd i angladd, oni bai bod yr ymadawedig yn aelod o’ch teulu neu’n ffrind agos a’ch bod yn bresennol oherwydd rhesymau tosturiol. Os yw hyn yn wir a'ch bod yn penderfynu bod yn bresennol, dylech ddweud wrth y trefnydd, y trefnwr angladdau a/neu weithredwr y lleoliad. Mae gan y bobl hyn gyfrifoldebau cyfreithiol mewn perthynas â sicrhau trefniadau diogel o ran COVID-19 a bydd angen iddynt sicrhau mesurau priodol i hwyluso eich presenoldeb tra'n rheoli'r risg i eraill.

Dylech hefyd roi gwybod i’r trefnwr angladdau a rheolwr y lleoliad ymlaen llaw eich bod yn hunanynysu gan y bydd angen rhoi trefniadau diogelu ychwanegol ar waith i hwyluso eich presenoldeb yn yr angladd.

Caiff galarwyr sy’n dod i Gymru ac sydd wedi teithio i Gymru o wledydd nad ydynt wedi cael eu heithrio o’r gofyniad i hunanynysu adael y lle y maent yn hunanynysu mewn amgylchiadau cyfyngedig, gan gynnwys ar sail dosturiol. Mae hyn yn cynnwys mynd i angladd ond mae disgwyl iddynt hunanynysu ar gyfer gweddill y cyfnod penodedig o 10 o ddiwrnodau onid oes eithriad arall sy’n gymwys. Rhaid i unrhyw un sy'n teithio i Gymru ar gyfer angladd ddilyn rheoliadau Cymru. Cewch hefyd deithio i wledydd eraill y DU os ydych wedi cael eich gwahodd i angladd, a rhaid i chi ddilyn y cyfyngiadau sydd ar waith yn y wlad yr ewch iddi. Gall trefnwyr yr angladd roi cyngor ar ba gyfyngiadau sydd ar waith yn yr ardal.

Gall angladdau gael eu darlledu ar-lein a’u ffrydio’n fyw fel y gall pobl nad ydynt yn gallu bod yn bresennol yn gorfforol fynychu’r angladd o bell. Yn ogystal, gellir agor llyfrau cydymdeimlad ar-lein a thalu teyrngedau eraill drwy gyfathrebu electronig neu’r cyfryngau cymdeithasol.

Er mwyn lleihau'r risg i'r cyhoedd, mae dathlu bywyd person sydd wedi marw, cynnal te angladd neu dderbyniad yn dibynnu ar yr amodau iechyd y cyhoedd wrth i Gymru geisio symud drwy'r Lefelau Rhybudd.

Os yw amodau iechyd y cyhoedd yn caniatáu;

  • caniateir cynnal te angladd yn yr awyr agored ar gyfer hyd at 30 o bobl (heb gynnwys plant o dan 11 oed neu ofalwyr) o 26 Ebrill 2021; a
  • caniateir cynnal te angladd dan do ar gyfer hyd at 15 o bobl (heb gynnwys plant o dan 11 oed neu ofalwyr) o 3 Mai 2021

Waeth beth fo’r Lefel Rhybudd presennol, ni chaniateir ichi fynd i ddathlu bywyd yr ymadawedig, mewn te angladd neu dderbyniad os ydych wedi cael cyfarwyddyd i hunanynysu gan Wasanaeth Profi Olrhain Diogelu GIG Cymru, neu os oes gennych symptomau coronafeirws.

Rhaid cynnal y dathliad o fywyd yr ymadawedig neu’r te angladd mewn lleoliad wedi’i reoleiddio a rhaid iddo fod yn uniongyrchol gysylltiedig ag angladd a gynhaliwyd ar 26 Mawrth 2020 (sef dyddiad dechrau’r cyfyngiadau symud cyntaf) neu wedi hynny. Mae p'un a ganiateir y cynulliadau hyn yn dibynnu ar y Lefel Rhybudd a'r cyfyngiadau cysylltiedig, a rhaid iddynt ddigwydd yn unol â'r dyletswyddau ar drefnwyr a amlinellir yn y Rheoliadau.

Lluniwyd canllawiau, mewn partneriaeth â’r diwydiant lletygarwch, sy’n ymwneud â llawer o’r gweithgareddau a allai ffurfio rhan o ddigwyddiad o’r fath pan caniateir ei gynnal.

Pan ganiateir digwyddiadau o’r fath, dylai’r trefnwyr fod yn ymwybodol yn benodol o’r demtasiwn, o dan yr amgylchiadau, i alarwyr gymysgu, mewn ffordd sy’n mynd yn groes i fesurau cadw pellter cymdeithasol. Felly, mae’n hanfodol bod protocolau yn cael eu rhoi ar waith i helpu’r rheini sy’n mynd i’r digwyddiad i gadw’n ddiogel. Bydd y protocolau hyn yn dibynnu ar natur yr adeilad ei hun ond dylent gynnwys:

  • Dim gwasanaeth bwffe, dylid darparu bwyd a diod drwy wasanaeth i’r bwrdd yn unig. 
  • Gellir chwarae cerddoriaeth gefndir yn isel yn ystod y seremoni ei hun, fodd bynnag ni chaniateir i bobl ganu, llafarganu na dawnsio gyda’i gilydd
  • Gellir caniatáu areithiau, ond ni ddylid rhannu microffonau. Dylid cadw lefelau sain ar lefel resymol er mwyn sicrhau nad oes raid i westeion godi eu lleisiau.

Er y dylid osgoi cerddoriaeth uchel, ni waeth a ydyw wedi’i recordio ymlaen llaw neu’n cael ei chwarae’n fyw, byddai’n bosibl cael cerddoriaeth fyw nad yw wedi’i chwyddleisio a berfformir gan grŵp sy’n cadw pellter cymdeithasol (megis pedwarawd llinynnol) yn chwarae yn y cefndir. Ni ddylid chwarae offerynnau chwyth. Byddai canwr unigol yn cael ei ganiatáu ond dylid ystyried sgriniau os nad yw’n bosibl diogelu rhag drosglwyddiadau drwy ddefnynnau drwy gadw mwy o bellter.

Ni chaniateir dathlu bywyd person sydd wedi marw, cynnal te angladd neu dderbyniad mewn cartrefi preifat ar hyn o bryd.

Mae’n bwysig peidio â gohirio angladd eich anwyliad. Rydym yn deall pa mor anodd y bydd hyn i’w teuluoedd a’u ffrindiau, ond bydd y canllawiau hyn ar waith hyd y gellir rhagweld er diogelwch y cyhoedd ac er mwyn sicrhau y gall trefnwyr angladdau, amlosgfeydd a chladdfeydd barhau i gynnig gwasanaeth sydd mor normal â phosibl.

Isod ceir math o eiriad y gellir ei anfon (gan y sawl sy’n trefnu’r angladd, a'r Trefnwr Angladdau) at bawb a wahoddir i angladd er mwyn rhoi gwybod iddynt am y risg o ddod i gysylltiad ag un neu fwy o bobl a allai fod â COVID-19 neu a allai fod wedi dod i gysylltiad â rhywun â COVID-19.

Daerllenwch y canlynol cyn mynd i'r angladd

Tra bod COVID-19 ar led mae posibilrwydd bob amser y bydd y feirws ar un neu fwy o bobl sy'n bresennol yn yr angladd, ac y gallent fod yn heintus.

Dilynwch gyngor y person sy'n trefnu'r angladd a'r Trefnwr Angladdau a chadwch at y mesurau lliniaru sydd ar waith er mwyn diogelu pawb sy'n mynd i'r angladd.

Caniateir i bobl sy'n hunanynysu oherwydd bod ganddynt symptomau, oherwydd eu bod wedi cael prawf positif, neu oherwydd eu bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd wedi cael prawf positif roi’r gorau i hunanynysu i fynd i angladd ffrind agos neu aelod o'r teulu ar sail dosturiol. Nid oes rhaid iddynt ddatgelu i neb eu bod yn hunanynysu.

Os ydych yn hunanynysu oherwydd COVID-19 a'ch bod yn bwriadu mynd i'r angladd yn ystod eich cyfnod hunanynysu, cynghorir yn gryf eich bod yn rhoi gwybod i’r person sy'n trefnu'r angladd a'r Trefnwr Angladdau eich bod yn rhoi’r gorau i hunanynysu i fod yn bresennol. Rhaid ichi deithio'n syth i'r angladd a dychwelyd i hunanynysu yn syth wedyn. Dylech geisio teithio yn y ffordd fwyaf diogel posibl, gan osgoi defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus neu wasanaethau tacsi, os oes modd.

Os ydych wedi cael gwybod eich bod yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol neu wedi bod ar y rhestr gwarchod cleifion o'r blaen, ystyriwch eich bwriad i fynd i’r angladd yn ofalus iawn gan nad yw'n bosibl gwybod pwy allai beri risg i chi tra byddwch yno.  Er y gallwch ddewis peidio â datgelu eich bod yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol, byddai’n ddoeth iawn ichi drafod eich penderfyniad i fod yn bresennol gyda'r person sy'n trefnu'r angladd a/neu'r Trefnwr Angladdau cyn gwneud eich penderfyniad.

 

Lawrlwytho'r dudalen hon fel PDF . Maint Ffeil 178 KB.

Maint Ffeil 178 KB. Efallai na fydd y ffeil hon yn gyfan gwbl hygyrch.