Neidio i'r prif gynnwy

Cyflwyniad

Mae Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) 2020 ("y Rheoliadau") yn gosod cyfyngiadau ar unigolion a busnesau. Mae hyn wedi ei wneud i reoli lledaeniad y coronafeirws yng Nghymru ac i helpu i ddiogelu’r cyhoedd rhag lledaeniad coronafeirws syndrom anadlol acíwt difrifol 2 (SARS-CoV-2).  

Mae marwolaeth aelod o’r teulu neu ffrind yn peri gofid mawr, a dyna pam y mae’r Rheoliadau yn cydnabod yr angen i fynd i angladdau o dan amgylchiadau penodol. Dylid parhau i gynnal gwasanaethau angladdau, a dylai darparwyr angladdau ystyried sut y gallant hwyluso hyn.

Dylid parhau i gynnal angladdau y mae galarwyr yn bresennol yn gorfforol ynddynt cyhyd ag y bo pawb sydd yn yr angladd yn cadw at y Rheoliadau. Mae dyletswydd ar y rhai sy'n gyfrifol am safle sy’n cael ei reoleiddio (neu ‘fangre reoleiddiedig’ fel y’i diffinnir yn rheoliad 15 o’r Rheoliadau, ac Atodlen 7 iddynt) ac am waith a wneir, gan gynnwys yn y safleoedd hynny, i gynnal asesiad risg coronafeirws a chymryd camau rhesymol er mwyn lleihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a'i ledaenu. Bwriad y canllawiau hyn yw cynorthwyo pobl i sicrhau eu bod yn bodloni'r gofynion hynny ac yn gweithredu mewn modd sy'n helpu i sicrhau eu diogelwch, drwy nodi sut y gellir lleihau’r risg o drosglwyddo’r haint.

Efallai y bydd y rhai a wahoddir i fynychu angladd wedi’u heintio â COVID-19 (mae'r Rhaoliadau yn caniatáu i bobl adael eu cartref os ydynt yn hunanynysu i fynychu angladd aelod o'r teulu neu ffrind agos ar sail dosturiol) neu mewn mwy o berygl os ydynt yn dal y feirws a/neu'n eithriadol o agored i niwed yn glinigol. Mae'n ofyniad cyfreithiol i'r rhai sy'n gyfrifol am safleoedd gymryd pob mesur rhesymol i sicrhau bod pobl ar y safle yn cadw pellter corfforol o dan do a dylai unrhyw un ar y safle fod yn ymwybodol o'r risgiau o fynd i angladd pe bai rhywun sydd â COVID-19 yn bresennol, ac o bwysigrwydd cadw eu pellter o dan do a chymryd unrhyw fesurau diogelu ychwanegol a roddwyd ar waith gan y lleoliad.

Fodd bynnag, er y caiff aelodau’r cyhoedd fynd i angladd, dylent barchu’r ffaith bod cyfyngiadau sydd wedi eu gosod o ganlyniad i argyfwng iechyd y cyhoedd. Dim ond i angladd eu teulu a’u ffrindiau agos y dylai pobl fynd os oes angen iddynt wneud hynny ar sail dosturiol. Er mwyn mynd i angladd, rhaid eu bod wedi cael gwahoddiad gan y person sy’n gyfrifol am drefnu’r angladd. 

Fe’ch cynghorir i wirio tudalen we Llywodraeth Cymru ar y Lefel Rhybudd bresennol yn rheolaidd i gael y cyngor diweddaraf ar y cyfyngiadau sydd ar waith.

Gofynion cyfreithiol

Mae’r Rheoliadau yn gwneud darpariaethau sy’n gymwys i’r rheini sy’n gyfrifol am amlosgfa, man addoli neu fynwent lle y cynhelir angladd neu gladdedigaeth, ac i’r rheini sy’n gweithio yno, gan gynnwys trefnwyr angladdau.

Mae addoldai, mynwentydd ac amlosgfeydd, trefnwyr angladdau, busnesau lletygarwch a chanolfannau cymunedol y gellir eu defnyddio i gynnal te angladd oll yn dod o dan y diffiniad o fangre wedi’i rheoleiddio, a gaiff fod yn agored yn dibynnu ar y Lefel Rhybudd a’r cyfyngiadau cysylltiedig sydd mewn grym ar y pryd. Ar hyn o bryd, mae’r nifer sy’n cael mynychu yn dibynnu ar yr achlysur (gweler isod).

Mae'r Rheoliadau'n ei gwneud yn ofynnol i'r rhai sy'n gyfrifol am y safleoedd hynny gynnal asesiad risg a chymryd mesurau rhesymol er mwyn lleihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a'i ledaenu.

Mae Rhan 2 o'r Rheoliadau yn gosod cyfyngiadau ar bobl yn ymgynnull.  Nodir y cyfyngiadau, y gofynion a'r busnesau y mae’n ofynnol iddynt fod ar gau mewn Atodlenni ar wahân ar gyfer pob Lefel Rhybudd. Mae'r rheoliadau ar gael ar LLYW.CYMRU.

Gellir gweld y canllawiau sy'n ymwneud â phob Lefel Rhybudd ac unrhyw gyfyngiadau rhwng y lefelau hyn ar LLYW.CYMRU.

Mae’r cyfyngiadau o dan y pedwar Lefel Rhybudd yn amodol ar fod ag esgus rhesymol i ymgynnull. O dan Lefelau Rhybudd 1 i 3, mae mynd i angladd a/neu ymgynnull i ddathlu bywyd person sydd wedi marw yn enghreifftiau o esgusodion rhesymol o'r fath, fel y mae mynd i gynulliad sydd wedi’i reoleiddio,  a allai gynnwys te angladd wedi’i drefnu fel achlysur gan fusnes, megis gwesty. O dan Lefel Rhybudd 4, ni chaniateir ymgynnull i ddathlu bywyd person sydd wedi marw.

Er mwyn cael mynd i angladd fel galarwr, rhaid ichi naill ai fod yn ei drefnu, neu eich bod wedi cael gwahoddiad, neu eich bod yn ofalwr i rywun sy’n ei fynychu.

Mae’r nifer o bobl a gaiff fynd i angladd yn dibynnu ar faint o bobl a all fod yn bresennol yn ddiogel mewn lleoliad gan gadw at y gofynion cadw pellter corfforol o dan do, a hynny yn dilyn asesiad risg gan y person sy’n gyfrifol am y lleoliad. Dylai perchnogion/rheolwyr lleoliadau gynllunio ar gyfer caniatáu pellter o 2 fetr rhwng pobl i bob cyfeiriad er mwyn cyfrifo'r capasiti mwyaf posibl, gan ganiatáu i aelodau o'r un aelwyd neu grŵp o hyd at chwech o bobl a ganiateir eistedd gyda'i gilydd.

Ar gyfer dathliadau o fywyd person (ee te angladd), mae uchafswm y bobl a gaiff fod yn bresennol yn dibynnu ar y Lefel Rhybudd, ac ar y lleoliad y cynhelir y dathliad.

O 18 Mehefin ymlaen, caniateir i bobl ddathlu bywyd person sydd wedi marw neu gynnal te angladd naill ai o dan do neu yn yr awyr agored drwy’r ffyrdd a ganlyn:

Te angladd sy’n cael ei drefnu gan gorff, gan gynnwys busnes neu glwb

Mae hyn yn golygu bod y derbyniad neu’r te angladd yn cael ei drefnu gan fath penodedig o gorff, gan gynnwys busnes yn hytrach na dim ond cael ei gynnal mewn safle busnes (gweler isod am fanylion ynghylch hyn). Rhaid i’r corff/busnes sy’n trefnu gynnal asesiad risg ac yn sgil hynny gymryd pob mesur rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a’i ledaenu. Bydd y niferoedd y caniateir iddynt fod yn bresennol o dan do ac yn yr awyr agored yn cael eu pennu gan yr asesiad risg, gan ystyried maint y lleoliad a’r mesurau rhesymol, sy’n cynnwys cadw pellter corfforol o dan do.

Te angladd nad yw’n cael ei drefnu gan fusnes neu glwb

Mae’n bosibl mai unigolion fydd yn ei drefnu (ee ffrindiau, y teulu):

  1. mewn safle wedi’i reoleiddio, megis safle lletygarwch; neu
  2. ar dir preifat, megis mewn gardd annedd breifat.

Te angladd nad yw’n cael ei drefnu gan fusnes ond a gynhelir mewn safle wedi’i reoleiddio

Rhaid i’r person sy’n gyfrifol (cyfeirir ato yn y Rheoliadau fel y “person cyfrifol”) am y safle wedi’i reoleiddio gynnal asesiad risg o’r safle a’r gweithgareddau a gynhelir ynddo, ac yn sgil hynny gymryd pob mesur rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a’i ledaenu.  Bydd y niferoedd y caniateir iddynt fod yn bresennol o dan do yn cael eu pennu gan yr asesiad risg, gan ystyried maint y lleoliad a’r mesurau rhesymol, sy’n cynnwys cadw pellter corfforol o dan do. Dylai asesiadau risg ar gyfer digwyddiadau a gynhelir yn yr awyr agored ystyried y mesurau rhesymol sy’n ofynnol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a’i ledaenu.

Te angladd nad yw’n cael ei drefnu gan fusnes ond a gynhelir ar dir preifat

Os cynhelir te angladd mewn annedd breifat:

  1. o dan do: caiff unrhyw chwech o bobl (heb gynnwys plant o dan 11 oed neu ofalwr i unrhyw un o’r mynychwyr) neu aelodau’r aelwyd neu aelwyd estynedig ymgynnull
  2. yn yr awyr agored: nid oes cyfyngiad ar y nifer o bobl a gaiff fynychu’r digwyddiad

Mae’r canllawiau hyn yn cynnig cyngor ynghylch gweithredu’r gofynion cyfreithiol hyn yn ymarferol ar gyfer y Lefel Rhybudd bresennol. Mae fersiwn fwy syml sydd wedi’i theilwra at aelodau’r cyhoedd i’w chael yn yr Atodiad.

Cymryd pob mesur rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws mewn angladdau a chyfrifoldebau’r lleoliad i gymryd mesurau rhesymol

Agwedd allweddol ar ymateb Llywodraeth Cymru i’r argyfwng iechyd y cyhoedd yw gosod cyfyngiadau ar gynulliadau o bobl. Mae mynd i angladd neu gynulliad cymdeithasol cysylltiedig yn eithriad i’r cyfyngiadau ar gynulliadau mewn mannau cyhoeddus.

Mae’r nifer o bobl a ganiateir mewn angladd wedi’i gyfyngu gan gapasiti’r lleoliad gan sicrhau y gellir cadw pellter corfforol o dan do. Yn anffodus, mae hyn yn golygu bod angen newid defodau ac arferion traddodiadol mewn angladdau i’r graddau y mae hyn yn ymwneud â rhyngweithio â phobl o wahanol aelwydydd. Mae'r gofyniad i gadw pellter corfforol o dan do rhwng unigolion, aelwydydd neu grwpiau a ganiateir o hyd at 6 o bobl yn parhau i fod ar waith.  Nid yw'n ofynnol cadw pellter corfforol yn yr awyr agored, oni bai bod yr asesiad risg yn ei nodi fel mesur rhesymol i'w gymryd.  Os felly, rhaid i ofyniad y safle/gweithredwr i gadw pellter corfforol yn yr awyr agored gael ei gyfleu’n glir i’r staff ac i’r cyhoedd.

Mae Rheoliadau 16 o’r Rheoliadau yn gosod rhwymedigaeth ar bobl sy’n gyfrifol am safleoedd sydd ar agor i’r cyhoedd, neu lle y mae gwaith yn cael ei wneud, i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws yn y safleoedd hynny, ac i leihau’r risg y bydd y rheini sydd wedi bod yn y safle yn lledaenu’r coronafeirws.

Mae’r rheoliad 16 yn ei gwneud yn ofynnol i’r person sy’n gyfrifol am safle wedi’i reoleiddio gymryd y camau a ganlyn:

  • Cam 1: cynnal asesiad o’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws yn y safle
  • Cam 2: darparu gwybodaeth i’r rheini sy’n mynd i’r safle neu’n gweithio ynddi ynglŷn â sut i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws
  • Cam 3: cymryd pob mesur rhesymol i sicrhau y cynhelir pellter o 2 fetr rhwng personau yn y safle, ac eithrio rhwng aelodau o grŵp sy’n cynnwys dim mwy na 6 o bersonau neu aelodau o’r un aelwyd ar Lefelau Rhybudd 1 a 2, neu ar Lefelau Rhybudd 3 a 4, sy’n cynnwys aelodau o’r un aelwyd
  • Cam 4: cymryd mesurau rhesymol i liniaru’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws sy’n codi pan fo personau yn ymgynnull yn agos at ei gilydd. Gall y mesurau gynnwys ceisio rhwystro personau sydd â symptomau COVID-19 rhag mynd i’r safle, sicrhau bod pobl yn ymgynnull yn yr awyr agored yn hytrach na thu mewn pan fo’n ymarferol gwneud hynny, cyfyngu ar ryngweithio agos wyneb yn wyneb, ceisio sicrhau bod y safle wedi ei hawyru’n dda, a chynnal hylendid da. Gallant hefyd gynnwys mesurau megis peidio â chynnal gweithgareddau penodol a chasglu gwybodaeth gyswllt oddi wrth bersonau yn y safle

Fodd bynnag, gall y mesurau a gymerir o dan Gam 4 sy'n lliniaru'r risg pan fo pobl o wahanol aelwydydd o fewn 2 fetr i'w gilydd gael eu cadw mewn cof wrth ystyried pa fesurau rhesymol i'w cymryd o dan Gam 3. Gallai fod rhai amgylchiadau cyfyngedig pan nad yw cadw pellter corfforol o 2 fetr bob amser yn rhesymol, ac y gallai mesurau lliniaru eraill fod yn ddigon i liniaru'r risgiau heb gadw’r pellter corfforol ar 2 fetr. Mewn sefyllfa o’r fath byddai disgwyl i berson sy'n gyfrifol am safle gymryd camau ychwanegol a mwy cadarn o dan Gam 4, ochr yn ochr â chynnal cymaint o bellter corfforol ag sy’n rhesymol bosibl.

Yn yr un modd, mae'n ofynnol i'r rhai sy'n gyfrifol am safleoedd yn yr awyr agored  sydd wedi’u rheoleiddio gynnal asesiad risg a darparu gwybodaeth yn unol â Chamau 1 a 2, ac mae hefyd yn ofynnol iddynt gymryd camau rhesymol o dan Gam 4.  Gallai hynny gynnwys cymryd camau i gyfyngu ar ryngweithio corfforol.

Ceir rhagor o fanylion i helpu i ddeall beth mae "cymryd pob mesur rhesymol" yn ei olygu a pha fesurau y dylid eu cymryd i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r feirws. Mae’r rhwymedigaeth yn berthnasol i bob un o’r “lefelau rhybudd” y gellir eu gosod o dan y Rheoliadau, ond yn ymarferol, mae natur y rhwymedigaeth yn debygol o newid yn dibynnu ar ba lefel rhybudd sy’n berthnasol.

Yn y rhan fwyaf o amgylchiadau, yn enwedig o dan do, disgwylir i bobl gymryd mesurau i gadw pellter corfforol. Mae hyn yn golygu cadw pellter o 2 fetr pan fo’n ymarferol. Nid yw hyn yn cynnwys rhwng aelodau o'r un aelwyd, neu ofalwr a'r person a gynorthwyir gan y gofalwr, na grwpiau unigol o unrhyw chwech o bobl (heb gyfrif unrhyw un o dan 11 oed neu ofalwr unrhyw aelod o'r grŵp). Mae canllawiau ar wahân yn egluro na ddisgwylir i blant o dan 11 oed gadw pellter corfforol.  Fodd bynnag, gan fod plant ifanc yn dal i allu trosglwyddo’r feirws, dylai rhieni/gofalwyr plant ifanc arfer doethineb a chymryd gofal arbennig i annog eu plant i ddilyn mesurau hylendid dwylo da ac osgoi dod i gyswllt agos ag eraill pan fo hynny’n bosibl.

Er mwyn diogelu pawb sy'n bresennol, dylai Trefnwyr Angladdau a'r rhai sy'n gyfrifol am safleoedd dybio y gall fod pobl sy'n agored i niwed yn glinigol, a phobl â COVID-19 yn bresennol ym mhob Gwasanaeth Angladd.

Mae canllawiau Llywodraeth Cymru ar gyfer y gweithle i gyflogwyr a gweithwyr yn rhoi cyngor ar gymryd camau rhesymol i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws mewn gweithleoedd ac adeiladau sy'n agored i'r cyhoedd, sy'n cynnwys:

  • cadw cofnodion ynghylch staff, mynychwyr ac ymwelwyr at ddibenion profi, olrhain a diogelu;
  • y gofyniad i wisgo gorchuddion wyneb mewn mannau cyhoeddus o dan do;
  • cymryd camau rhesymol i gadw pellter o 2 fetr mewn safleoedd o dan do neu tra bo unrhyw un yn gweithio;
  • lleihau rhyngweithio corfforol, yn enwedig rhyngweithio agos wyneb yn wyneb; a
  • gwella hylendid dwylo ac anadlol.
  • Nid yw'n ofynnol cynnal cadw pellter corfforol yn yr awyr agored, oni bai bod yr asesiad risg yn ei nodi fel mesur rhesymol i'w gymryd.  Os felly, rhaid i ofyniad y safle/gweithredwr i gadw pellter corfforol yn yr awyr agored gael ei gyfleu’n glir i’r staff ac i’r cyhoedd.

Pan nad oes modd osgoi rhyngweithio agos rhwng pobl neu pan fo hynny’n anochel, ac na ellir cadw pellter corfforol, mae'n arbennig o bwysig canolbwyntio ar fesurau lliniaru eraill y dylid eu defnyddio i leihau rhyngweithio wyneb yn wyneb.

Yn ogystal, dylid darparu mesurau rhesymol eraill i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws, megis rheoli'r mynediad i'r lleoliad, ac arddangos arwyddion neu gymhorthion gweledol eraill fel marciau llawr.

Dylid ymdrechu i ganfod a yw'r rhai a wahoddir i fynychu angladd wedi cael prawf positif i’r feirws ac a fyddant yn gadael eu man hunanynysu i fynd i’r angladd ar sail dosturiol, neu a ydynt mewn mwy o berygl neu'n agored iawn i niwed yn glinigol, fel bod modd addasu’r asesiad risg os oes angen.

Canllawiau ar gyfer arferion ffydd a chred sy’n golygu dod i gyswllt agos wrth ymdrin â’r ymadawedig

Dylai’r rheini sy’n ymdrin â’r ymadawedig fod yn ymwybodol ei bod yn debygol y ceir risg barhaus o gael eu heintio drwy hylif corfforol a meinweoedd mewn achosion lle cafwyd cadarnhad bod yr ymadawedig wedi’i heintio â’r coronafeirws, neu lle cafwyd amheuaeth o hyn.

Oherwydd bod y risg yn uwch i bobl sy’n eithriadol o agored i niwed gael salwch difrifol yn sgil COVID-19, cynghorir yn gryf na ddylent gael dim cyswllt o gwbl â’r ymadawedig ac na ddylent gymryd rhan mewn gweithgareddau megis golchi, paratoi a gwisgo’r ymadawedig.

Cynghorir galarwyr i beidio â chymryd rhan mewn defodau neu arferion sy’n golygu dod i gyswllt agos â’r ymadawedig. Pan fo agweddau ar eu ffydd sy’n cynnwys cyswllt agos, dylid cyfyngu ar y cyswllt hwnnw i’r rheini sy’n gwisgo cyfarpar diogelu personol dan oruchwyliaeth rhywun sydd wedi’i hyfforddi i ddefnyddio’r cyfarpar yn briodol. Mae Llywodraeth y DU wedi cyhoeddi canllawiau ynghylch gofal i'r ymadawedig sy’n berthnasol yng nghyd-destun ymdrin â’r ymadawedig.

Oherwydd bod risg sylweddol iawn i bobl sydd mewn mwy o berygl yn sgil coronafeirws a phobl sy’n eithriadol o agored i niwed sy’n dod i gysylltiad â’r coronafeirws, fe’u cynghorir yn gryf i beidio â chael dim cyswllt â chorff yr ymadawedig. Mae hyn yn cynnwys golchi, paratoi a gwisgo’r corff.

Uchafswm y nifer a gaiff fynd i’r angladd

Y modd amlycaf i gymryd pob mesur rhesymol i gynnal pellter o 2 fetr rhwng personau sy’n bresennol mewn angladd (pa un a yw’n amlosgiad neu’n gladdedigaeth), yw cyfyngu ar y nifer a gaiff fynd. Bydd y nifer hwn yn dibynnu ar ba un a yw’r angladd yn cynnwys claddedigaeth mewn mynwent (gan gynnwys claddu’r llwch yn y ddaear), amlosgiad mewn amlosgfa neu wasanaeth mewn addoldy.

Bydd y terfyn priodol ar gyfer amlosgfa neu addoldy yn dibynnu ar faint a chynllun yr adeilad. Y gofyniad cyfreithiol yw bod pob mesur rhesymol yn cael ei gymryd i sicrhau bod pellter o 2 fetr yn cael ei gadw o dan do rhwng y rhai sy'n mynychu, ac eithrio pobl o'r un aelwyd (heb gynnwys plant o dan 11 oed), neu grwpiau a ganiateir o hyd at unrhyw chwech o bobl.  Yn ymarferol, fodd bynnag, efallai na fydd bob amser yn ymarferol asesu ymlaen llaw faint o bobl o'r un aelwydydd fydd yn eistedd gyda'i gilydd mewn angladd penodol, ond dylid ystyried y camau llacio hyn wrth asesu capasiti er mwyn sicrhau y gall pobl fynychu angladdau os oes modd.

Wrth ystyried y capasiti, dylai'r rhai sy'n gyfrifol am y lleoliad ystyried y bydd adegau pan fydd aelodau o'r un aelwyd am eistedd gyda'i gilydd, ac adegau eraill pan fydd grwpiau o hyd at 6 o bobl hefyd yn dymuno gwneud yr un peth. Felly, dylai'r rhai sy'n gyfrifol am safleoedd fod mewn sefyllfa i ddiwallu'r anghenion gwahanol hyn, gan sicrhau bod y rhai nad ydynt mewn grwpiau a ganiateir yn gallu cadw pellter corfforol oddi wrth eraill hefyd.

Mae gwahanol ystyriaethau yn gymwys i roi camau cadw pellter corfforol ar waith mewn mynwent, neu mewn claddfa neu ardd goffa mewn amlosgfa. Nid yw'n ofynnol cynnal cadw pellter corfforol yn yr awyr agored, oni bai bod yr asesiad risg yn ei nodi fel mesur rhesymol i'w gymryd.  Os felly, rhaid i ofyniad y safle/gweithredwr i gadw pellter corfforol yn yr awyr agored gael ei gyfleu’n glir i’r staff ac i’r cyhoedd. Dylid cadw mewn cof hefyd y bydd rhai unigolion, o bosibl, yn dymuno  parhau i gadw pellter corfforol oddi wrth bobl eraill yn yr awyr agored.

Nid yw’n ofynnol i dir o amgylch amlosgfa gau ychwaith, gan gynnwys unrhyw gladdfeydd neu erddi coffa, a ddylai barhau’n agored i ymwelwyr.

Gofyniad i’r rheini sy’n mynd i’r angladd gael gwahoddiad

Mae’r Rheoliadau ar bob Lefel Rhybudd yn datgan bod mynd i angladd fel galarwr yn gyfyngedig i’r rheini sy’n gyfrifol am drefnu’r angladd, y rheini sy’n cael eu gwahodd yn benodol gan y sawl sy’n trefnu’r angladd, a gofalwr unrhyw un sy’n mynd i’r angladd. Nid yw’r bobl sy’n gweinyddu/gweithio yn y lleoliad wedi’u cynnwys yn y nifer.

Wrth drefnu angladd, rhaid i'r sawl sy'n gyfrifol wahodd yn benodol y rhai y maent yn dymuno iddynt fod yn bresennol, ac er nad yw hyn yn gofyn am unrhyw ffurfioldeb megis anfon gwahoddiad ysgrifenedig, cynghorir yn gryf eu bod yn cadw rhestr o'r rhai a wahoddir at ddibenion trefniadau Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru.

Ni chaniateir i bobl heb wahoddiad fynychu angladdau, ac mae galarwyr heb wahoddiad yn effeithio ar y gallu i gadw pellter corfforol yn effeithiol gan eu bod yn lleihau capasiti’r ystafell. Felly yn ogystal â pheri risg i deulu a ffrindiau'r sawl a fu farw, mae hefyd yn cynyddu lefel y risg, a phryder, i'r rhai sy'n arwain y gwasanaeth, a'r cyhoedd yn ehangach. Hefyd, mae'n bosibl, yn ddiarwybod iddynt, y bydd gan alarwyr heb wahoddiad COVID-19, ac efallai na ellir cysylltu â nhw drwy’r gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu. 

O ystyried y risg y bydd pobl yn mynd i’r angladd heb wahoddiad, dylai’r rheini sy'n trefnu’r angladd gyfyngu ar yr wybodaeth am amser a lleoliad yr angladd a'i gwneud yn glir mai drwy wahoddiad yn unig y mae modd mynd i’r angladd.

Mae’r un cyfyngiadau yn berthnasol i angladdau yn yr awyr agored – mae’r niferoedd sy’n cael mynd iddynt yn seiliedig ar asesiad risg perchennog y lleoliad, a gallu’r galarwyr i gadw pellter cymdeithasol mewn modd diogel, os yw hwn wedi’i nodi yn yr asesiad risg fel mesur rhesymol i’w gymryd.

Gofyniad i’r rheini sy’n mynd i’r angladd wisgo gorchudd wyneb

Mae’n ofynnol i’r rheini sy’n mynd i angladd wisgo gorchudd wyneb o dan do drwy gydol y seremoni ac eithrio unigolion sydd ag esgus rhesymol, er enghraifft:

  • nad ydynt yn gallu gwisgo gorchudd wyneb oherwydd salwch corfforol neu feddyliol, neu oherwydd anabledd neu nam
  • maent yn mynychu’r angladd gyda rhywun sy’n dibynnu ar ddarllen gwefusau pan fyddant angen cyfathrebu, neu yno i’w cynorthwyo

Teithio i ac o angladd

Dylai'r rheini sy'n mynd i’r angladd o'r un aelwyd, neu grŵp a ganiateir o hyd at 6 o bobl (heb gynnwys plant o dan 11 oed neu ofalwr i unrhyw aelod o’r grŵp) deithio gyda'i gilydd ac ni ddylent deithio gydag eraill o aelwydydd gwahanol. Pan ddefnyddir cerbyd i ddarparu gwasanaeth ar gyfer cludo teithwyr, dylid cymryd pob mesur rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws. Mae canllawiau i’r cyhoedd ar deithio’n ddiogel drwy amrywiol ffyrdd.       

Dylech deithio i’r lleoliad mewn car ar eich pen eich hun neu gyda phobl sy’n byw ar eich aelwyd neu grŵp a ganiateir o hyd at 6 o bobl (heb gynnwys plant o dan 11 oed neu ofalwr i unrhyw aelod o’r grŵp), yn enwedig os ydych mewn mwy o berygl o’r coronafeirws neu’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol. Os nad yw hyn yn bosibl, fe’ch cynghorir i wneud y canlynol:

  • rhannu trafnidiaeth gyda’r un bobl bob tro
  • agor ffenestri i awyru’r cerbyd
  • teithio ochr yn ochr neu y tu ôl i bobl eraill, yn hytrach na’u hwynebu, os yw seddau’n caniatáu
  • wynebu i gyfeiriadau gwahanol
  • ystyried trefniadau eistedd i sicrhau’r pellter mwyaf rhwng pobl yn y cerbyd
  • sicrhau bod y car yn cael ei lanhau rhwng teithiau gan ddefnyddio cynnyrch glanhau arferol, yn enwedig handlenni drysau a mannau eraill y bydd pobl yn cyffwrdd â nhw.
  • gwisgo gorchudd wyneb. Mae’r gyfraith yn ei gwneud yn ofynnol ichi wisgo gorchudd wyneb ar drafnidiaeth gyhoeddus, mewn tacsis a cherbydau hurio preifat eraill oni bai eich bod wedi eich eithrio am resymau iechyd, anabledd neu resymau eraill. Mae’n ofynnol i deithwyr nad ydynt wedi’u heithrio i wisgo gorchudd wyneb yng ngherbyd y trefnydd angladdau neu’r hers. Rydym yn cynghori’n gryf y dylai gyrwyr wisgo gorchudd wyneb hefyd.

Pobl sy’n byw yng ngwledydd eraill y DU

Caniateir i chi deithio i Gymru o rannau eraill o’r DU a’r Ardal Deithio Gyffredin ehangach. Fodd bynnag, bydd angen i chi sicrhau eich bod yn dilyn y rheolau mewn perthynas â theithio lle rydych yn byw oherwydd gallai’r rhain atal eich trefniadau teithio, neu osod cyfyngiadau arnynt. Pan fyddwch yn cyrraedd Cymru, bydd rhaid ichi gydymffurfio â chyfraith Cymru, gan gynnwys cyfyngiadau ar ymgynnull sy’n atal pobl rhag aros dros nos gydag aelwydydd eraill ac eithrio aelwydydd estynedig.

Mae'r Rheoliadau'n nodi bod gennych esgus rhesymol dros fynychu angladd yng Nghymru os mai chi sy'n gyfrifol am ei drefnu, os ydych wedi cael eich gwahodd gan y person sy'n trefnu’r angladd neu os ydych yn gofalu am rywun sy’n mynychu’r angladd. Rhaid i bobl yn y categorïau hyn sy'n teithio i Gymru gadw at unrhyw gyfyngiadau sydd ar waith yng Nghymru ar adeg yr angladd. Rhaid i bobl sy’n teithio allan o Gymru i unrhyw un o wledydd eraill y DU i fynychu angladd gadw at unrhyw gyfyngiadau sydd ar waith yn y gwledydd hynny. Bydd trefnwyr angladdau yn gallu rhoi cyngor ar ba reolau fydd yn berthnasol i alarwyr sy'n byw y tu allan i ardal yr angladd.

Mae Llywodraeth y DU wedi cyflwyno canllawiau ar gyfer pobl sy’n byw yn yr ardaloedd lle mae cyfraddau uwch o’r coronafeirws ar led. Mae’r canllawiau’n cynghori pobl i deithio cyn lleied â phosibl ac i gael eu profi’n rheolaidd. Mae rheolau gwahanol yn berthnasol yn yr Alban Gogledd Iwerddon, ac mae’n bosibl fod cyfyngiadau ar deithio i mewn ac allan o wahanol leoedd yno.

Cyfyngiadau teithio rhyngwladol sy’n effeithio ar alarwyr

Mae’n ofynnol i alarwyr sy’n cyrraedd Cymru o wledydd nad ydynt wedi cael eu heithrio o’r gofyniad, i hunanynysu gan ddechrau ar y diwrnod yr oeddynt mewn gwlad nad ydyw wedi cael ei heithrio ddiwethaf. Fodd bynnag, mae Rheoliadau Diogelu Iechyd (Coronafeirws, Teithio Rhyngwladol) (Cymru) 2020 yn darparu eithriad rhag y gofyniad i hunanynysu mewn amgylchiadau cyfyngedig er mwyn mynd i angladd aelod o’r teulu neu ffrind agos.

Dim ond pan fo’n mynd i angladd y gall galarwr adael y lle y mae’n hunanynysu, a disgwylir fel arall iddo hunanynysu am weddill y cyfnod hunanynysu onid oes eithriad arall sy’n gymwys. Noder bod y rhestr o wledydd sydd wedi’u heithrio yn cael ei diweddaru’n rheolaidd. Felly, rhaid i bobl sy’n teithio wirio i weld beth yw’r gofynion o ran hunanynysu ar gyfer y diwrnod y maent yn cyrraedd Cymru.

Cyfyngiadau a gofynion i alarwyr sy’n dymuno mynd i angladd

Pobl â symptomau

Dylai unrhyw un sydd â symptomau COVID-19 (peswch cyson newydd, tymheredd uchel neu wedi colli eu synnwyr blasu neu arogli, neu sylwi ar newid yn y synnwyr hwn), neu sy’n byw gyda rhywun sydd â symptomau, neu os oes gan rywun yn eu grŵp a ganiateir o 6 bobl symptomau, osgoi mynd i angladd os yw’n bosibl. Mae'r gyfraith yn gwneud lwfansau penodol i'r rhai y mae'n ofynnol iddynt hunanynysu gan eu galluogi i fynychu angladdau aelodau o'r teulu neu ffrindiau agos am resymau tosturiol. 

Dylech hunanynysu yn syth, dilyn y canllawiau diweddaraf, a gwneud cais am brawf ar-lein, neu ffonio GIG 119 os nad oes gennych fynediad i’r rhyngrwyd.

Pobl y mae’n ofynnol iddynt hunanynysu

Os yw Gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru wedi rhoi cyfarwyddyd ichi hunanynysu oherwydd eich bod wedi cael prawf COVID-19 positif, neu eich bod wedi bod mewn cysylltiad agos gyda rhywun sydd wedi cael prawf COVID-19 positif, yn gyffredinol ni ddylech fynd i angladd (ond gweler isod ar gyfer presenoldeb mewn angladdau teulu neu ffrindiau agos am resymau tosturiol).

Mae’n drosedd i berson fynd i angladd os yw’n ofynnol iddo hunanynysu, oni bai ei fod yn mynd i angladd aelod o’r teulu neu ffrind agos.

Os yw’n ofynnol yn ôl y gyfraith ichi hunanynysu, cewch adael eich cartref am sawl rheswm, megis rhesymau tosturiol sy’n cynnwys mynd i angladd aelod o’r teulu neu ffrind agos. Fel arall mae’n rhaid ichi barhau i hunanynysu. Y bobl y mae’n ddyletswydd cyfreithiol arnynt i hunanynysu yw:

  • unrhyw un sy’n cael gwybod gan y gwasanaeth Profi Olrhain Diogelu (TTP) eu bod wedi cael prawf COVID-19 positif. Mae’n rhaid iddynt hunanynysu yn ôl cyfarwyddiadau’r gwasanaeth TTP
  • unrhyw un sy’n cael gwybod gan y gwasanaeth TTP bod aelod arall o’u haelwyd neu eu haelwyd estynedig neu eu grŵp a ganiateir o 6 o bobl, wedi cael prawf positif. Mae’n rhaid iddynt hunanynysu yn ôl cyfarwyddiadau’r gwasanaeth TTP
  • unrhyw un sydd wedi cael cyfarwyddyd i hunanynysu gan y gwasanaeth TTP oherwydd eu bod wedi dod i gysylltiad agos yn ddiweddar gyda pherson y tu allan i’w haelwyd neu eu haelwyd estynedig neu eu grŵp a ganiateir o 6 o bobl, sydd wedi cael prawf COVID-19 positif. Rhaid iddynt hunanynysu am y cyfnod a nodwyd gan y gwasanaeth TTP

Os oes gennych COVID-19 ac yn aelod o deulu’r ymadawedig neu’n ffrind agos, rydym yn argymell eich bod yn gwylio’r angladd ar-lein os yw’n bosibl, i leihau’r risg o ledaenu COVID-19 i alarwyr eraill. Fodd bynnag, os ydych yn dewis mynd i’r angladd, ar ôl ystyried y risg sylweddol i eraill yn ofalus, awgrymir yn gryf eich bod yn trafod gyda’r sawl sy’n trefnu’r angladd ac yn cymryd pob un o’r rhagofalon canlynol:

  • eistedd ar wahân i bobl eraill, a chadw pellter cymdeithasol o o leiaf 2 fetr ryngoch chi ac eraill bob amser. Rhaid i alarwyr eraill fod yn ymwybodol o hyn cyn dod i’r angladd:
    • sicrhau hylendid dwylo a hylendid anadlol drwy:
    • wisgo masg wyneb sy’n ffitio’n dda i leihau unrhyw risg o drosglwyddiad i eraill;
    • golchi’ch dwylo yn amlach nag arfer gyda sebon a dŵr am o leiaf 20 eiliad, neu ddefnyddio diheintydd dwylo
    • osgoi cyffwrdd â’ch llygaid, eich trwyn a’ch ceg
    • gorchuddio eich peswch a’ch tisian

Rhaid i drefnwyr angladdau a’r bobl sy’n gyfrifol am fannau addoli ac amlosgfeydd gymryd pob mesur rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws yn y lleoliadau hyn, neu ledaeniad coronafeirws gan y bobl sydd wedi bod yn y lleoliad.  

Os yw gweithredwr y man addoli neu’r amlosgfa yn ymwybodol bod rhywun sy’n gorfod hunanynysu neu rywun sydd â symptomau neu wedi cael prawf COVID positif yn bwriadu dod i angladd, efallai y bydd yn mynnu bod yr unigolyn yn gwisgo cyfarpar diogelu personol o safon briodol ac yn cymryd camau eraill i leihau’r risg i eraill sy’n bresennol. Os yw’r unigolyn yn gwrthod neu’n peidio â chydymffurfio â’r amodau hyn, caiff y gweithredwr wrthod mynediad iddo.

Bydd angen i unrhyw alarwr a ddaw i gysylltiad agos gyda chi yn ystod y seremoni (er enghraifft i’ch cysuro neu i’ch cefnogi) hunanynysu o ganlyniad. Rhaid rhoi gwybod i alarwyr eraill am hyn cyn yr angladd.

Mae canllawiau ar gael i aelwydydd ag achos posibl, neu achos wedi’i gadarnhau, o’r coronafeirws.

Mae'n debygol y gall rhywun sydd mewn mwy o berygl neu sy'n eithriadol o agored i niwed yn glinigol a rhywun sydd i fod yn hunanynysu fod yn bresennol yn yr angladd. Dylai'r trefnwyr a'r lleoliad dybio bod hyn yn debygol iawn a gwneud cynlluniau ymlaen llaw i reoli'r risg gynyddol.

Rhagofalon diogelwch i alarwyr

Dylai’r holl alarwyr roi sylw gofalus i hylendid eu dwylo a’u hylendid anadlol:

  • golchi eu dwylo yn amlach – gyda sebon a dŵr poeth am o leiaf 20 eiliad neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo;
  • osgoi cyffwrdd eu llygaid, eu trwyn a’u ceg;
  • osgoi cyffwrdd arwynebau cyn belled ag y bo modd;
  • gorchuddio eu hwyneb gyda hances bapur wrth besychu neu disian, cael gwared ar yr hances bapur yn ddiogel, ac yna golchi/diheintio eu dwylo, a rhoi eu gorchudd wyneb yn ôl yn syth os oeddent wedi’i dynnu i ddefnyddio’r hances bapur;
  • defnyddio eu cludiant eu hunain a pheidio â rhannu ceir gyda phobl y tu allan i'w haelwyd eu hunain lle bo hynny'n bosibl.

Dylid hwyluso pethau i alarwyr sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol (y rhai hynny a oedd yn eu gwarchod eu hunain cyn hyn) allu mynd i angladd, a dylid rhoi prosesau ar waith i leihau’r risg o drosglwyddo’r haint. Dylent gael eu cynghori i gael cyn lleied o gyswllt â phosibl ag eraill er mwyn eu gwarchod eu hunain, yn enwedig os oes rhywun yn bresennol sydd wedi cael cyfarwyddyd i hunanynysu.

Os oes unigolyn yn bresennol sydd wedi cael cyfarwyddyd i hunanynysu, fe’ch cynghorir i roi gwybod i’r trefnydd a’r trefnwr angladdau/rheolwr y lleoliad fel y gallant gymryd pob cam posibl i sicrhau bod unigolion sydd mewn mwy o berygl o’r coronafeirws neu sy’n eithriadol o agored i niwed yn cael eu cadw mor bell â phosibl oddi wrth y sawl sy’n hunanynysu.

Dylai galarwyr sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol ddilyn y cyngor cyffredinol ynghylch cadw pellter corfforol a chadw pellter o 2 fetr o leiaf oddi wrth eraill.

Dylai’r camau y mae trefnydd yr angladd yn eu cymryd i leihau’r risg o haint i bawb sy’n bresennol gynnwys:

  • cynghori galarwyr sy'n hunanynysu i ystyried yn ofalus eu dymuniad i fynychu'n bersonol o ystyried y risg i alarwyr eraill;
  • cynghori mynychwyr i ystyried diogelwch galarwyr eraill a allai fod mewn mwy o berygl o ganlyniad i coronafeirws neu alarwyr agored i niwed, ac ailadrodd yr angen i osgoi cyswllt agos ar unrhyw adeg;
  • cynghori’r galarwyr i deithio i’r angladd gan ddefnyddio’r dull sy’n dod â nhw i gysylltiad â chyn lleied â phosibl o bobl eraill, a gorau oll os ydynt yn teithio mewn car ar eu pennau eu hunain, neu gyda rhywun sy’n byw ar yr un aelwyd;
  • ystyried y risg ychwanegol sy’n deillio o orfod defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus i fynd i’r angladd;
  • cymryd camau angenrheidiol i annog y rhai nad ydynt yn cael eu gwahodd i'r angladd i beidio ag ymgynnull y tu allan i leoliad yr angladd.

Rhaid i’r camau y mae’r sawl sy’n gyfrifol am leoliad yr angladd yn eu cymryd i leihau’r risg o haint ar gyfer pawb sy’n bresennol gynnwys:

  • rhoi gwybodaeth i bobl sy’n dod i’r lleoliad neu sy’n gweithio yn y lleoliad ynglŷn â sut i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws, gan gynnwys gosod arwyddion a rhoi gwybod am reolaethau sydd ar waith, ac ati.

Cymryd camau eraill ar y safle sy'n cynnwys:

  • darparu gorsafoedd diheintio dwylo wrth y fynedfa
  • newid trefn mangre gan gynnwys lleoliad dodrefn a gweithfannau
  • rheoli’r defnydd o fynedfeydd, tramwyfeydd, grisiau a lifftiau
  • rheoli’r defnydd o gyfleusterau a rennir megis toiledau a cheginau
  • fel arall, rheoli’r defnydd o unrhyw ran arall o’r fangre neu fynediad iddi
  • gosod rhwystrau
  • darparu, neu ei gwneud yn ofynnol defnyddio gorchuddion wyneb
  • awyru'r lleoliad (gweler Atodiad 1 am fanylion pellach)
  • cymryd camau ataliol ychwanegol os yw person â COVID neu â symptomau COVID yn mynychu'r angladd

Dylai pob galarwr dybio y gall fod rhywun yn bresennol sydd mewn mwy o berygl neu'n eithriadol o agored i niwed yn glinigol ac felly dylai pawb gadw at drefnau hylendid dwylo ac anadlol trwyadl bob amser. Yn ogystal, dylai’r rheini sydd mewn mwy o berygl neu sy'n agored i niwed yn glinigol gymryd gofal arbennig tra byddant y tu allan i amgylchedd y cartref. Dylid defnyddio hylif diheintio dwylo neu glytiau diheintio yn rheolaidd y tu allan i’r cartref.

Yn ystod yr angladd

Dylid gwneud trefniadau i sicrhau, wrth gyrraedd amlosgfa, addoldy neu fynwent, y gall y rheini sy'n mynychu gael eu cadw ar wahân ac nad yw'n ofynnol iddynt ymgynnull mewn mannau cyfyng. Mae hyn yn arbennig o bwysig wrth aros i fynd i mewn i amlosgfa neu addoldy.

Dylid dangos i’r rheini sy'n bresennol ble y mae eu seddau yn unol â'r trefniadau a wnaed ymlaen llaw sy'n sicrhau y gall pawb o aelwydydd gwahanol neu grwpiau a ganiateir gadw pellter o 2 fetr. Dylid cymryd gofal arbennig i sicrhau diogelwch y rhai y mae mwy o risg iddynt neu sy'n eithriadol o agored i niwed yn glinigol, yn enwedig os yw rhywun yn gadael eu man hunanynysu i fod yn bresennol.

Dylid cynghori'r rheini sy'n mynd i’r angladd i beidio â chyffwrdd, cusanu neu ddod i gysylltiad â'r arch. Mae hyn yn cynnwys cludwyr a all fynd gyda'r arch ar bellteroedd priodol ond dylent  osgoi cario'r arch ar eu hysgwyddau. Os yw’n bosibl, dylai’r arch gael ei symud gan ddefnyddio elorau ag olwynion a'i chodi yn ôl yr angen gan y trefnwr angladdau.

Dylid rhoi prosesau ar waith i ganiatáu digon o amser i lanhau a diheintio’r man lle y cynhelir y gwasanaeth, a hynny cyn ac ar ôl pob gwasanaeth, gan roi sylw i wrthrychau ac arwynebau y mae pobl yn eu cyffwrdd yn aml, a chan ddefnyddio nwyddau glanhau arferol.  Dylid sicrhau hefyd fod cyfleusterau ar gael i bobl olchi eu dwylo, a bod arwyddion clir i ddangos ble y mae’r cyfleusterau hynny. Dylid symud llyfrau emynau i ffwrdd gan ddefnyddio pamffledi trefn gwasanaeth pwrpasol at bob diben yn lle hynny.

Dylid cymryd camau i drefnu casgliadau ar-lein yn hytrach nag yn yr amlosgfa neu'r addoldy.

Mae hefyd yn bwysig cyfyngu ar y graddau y mae pobl o wahanol aelwydydd yn ymgynnull ar ôl angladd, er nad yw cadw pellter corfforol yn yr awyr agored yn ofynnol oni bai bod asesiad effaith yn nodi hynny fel mesur rhesymol. Gall hynny fod y tu allan i amlosgfa neu addoldy, neu wrth ymyl y bedd. Dylid rhoi trefniadau yn eu lle i sicrhau bod y rheini sy'n mynd yn gallu talu teyrnged i'r ymadawedig gydag urddas, a chyfarch teulu a ffrindiau fel y bo'n briodol, gan sicrhau bod pellter corfforol yn cael ei gynnal lle bo hynny’n briodol.

Canu, llafarganu a defnyddio offerynnau cerddorol

Rydym yn cydnabod pwysigrwydd cerddoriaeth, canu a llafarganu wrth addoli ac mewn seremonïau gwahanol grefyddau a chredoau. Fodd bynnag, gallai risgiau ychwanegol fod yn gysylltiedig â chwarae offerynnau chwyth a chanu a llafarganu.

Mae’r risgiau’n gysylltiedig â lledaenu defnynnau neu aerosol sy’n cynyddu ochr yn ochr â’r sain. Bydd gronynnau anadlol ar ffurf defnynnau ac aerosolau yn bodoli mewn anadl wedi'i ddihysbyddu gan bobl, a bydd gweithgareddau fel siarad yn uchel, canu, disian a phesychu yn arwain at gynhyrchu mwy o aerosol.  Mae rhai astudiaethau'n awgrymu y gallai canu arwain at gynhyrchu 20-30 gwaith yn fwy o ronynnau tra bod siarad yn uchel neu ganu hefyd yn bwysig wrth bennu faint o aerosol sy'n cael ei allyrru.

Mae unigolion heintiedig yn bwrw'r feirws cyn i’r symptomau ddechrau, sy'n golygu nad yw canolbwyntio ar symptomau fel sail ar gyfer atal heintiau yn ddigon i atal trosglwyddo. Mae tystiolaeth gymhellol hefyd nad yw cyfran sylweddol o achosion yn dangos unrhyw symptomau o gwbl. Mae hyn yn golygu bod yn rhaid i strategaethau ar gyfer rheoli'r feirws gynnwys mesurau sy'n lleihau'r tebygolrwydd y bydd unigolion heintiedig nad ydynt yn dangos symptomau yn heintio eraill, sy'n gofyn am ddealltwriaeth o'r risgiau sy'n gysylltiedig â chanu a chwarae offerynnau chwyth.

Yn ystod y pandemig mae nifer o ddigwyddiadau lle y mae llawer wedi’u heintio wedi bod yn gysylltiedig â chynulliadau sydd ag elfen ‘lleisiol’ yn chwarae rhan yn y trosglwyddiad. Mae'r rhain yn cynnwys ymarfer côr a datganiadau, cyngherddau, priodasau ac addoli. Bryd hynny mae’r risgiau o ganu, llafarganu a chwarae offerynnau chwyth yn sylweddol. Fodd bynnag, mae cyngor gwyddonol wedi dod i’r casgliad ei bod yn bosib rheoli’r risgiau yma pan fod y gyfradd  trosglwyddiad o fewn y gymuned yn isel. Am y rheswm hwn gellir canu a chwarae offerynnau fel rhan o addoliad os oes asesiad risg a mesurau lliniaru priodol mewn lle at ddibenion lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a’i ledaenu. Os ystyrir o ganlyniad i asesiad risg nad oes modd rhoi mesurau lliniaru yn rhesymol yn eu lle, yna ni ddylid caniatáu canu. Byddai hyn yn cynnwys o dan do ac yn yr awyr agored, yn ogystal â chanu cynulleidfaol a pherfformiadau. Fodd bynnag, rhaid pwysleisio y dylid bod yn ofalus iawn, yn enwedig mewn perthynas â grwpiau mawr o dan do.

Canllawiau cysylltiedig a allai fod yn berthnasol i angladdau yw'r Canllawiau ar ailagor mannau addoli a gweddïo’n ddiogel yn ystod pandemig y coronafeirws a’r Canllawiau ar ymarfer, perfformio a chymryd rhan yn y celfyddydau perfformio.  Mae'r ddau hyn yn rhoi cyngor ar gynnal asesiadau risg i'r rhai sy'n gyfrifol am safleoedd lle gallai cerddoriaeth fod yn rhan o'r gweithgaredd yn y lleoliad.

Mewn angladd, ni ddylid chwarae cerddoriaeth ar lefel sy’n ei gwneud yn anodd cynnal sgwrs arferol, oherwydd mae codi llais neu weiddi yn cynyddu’r risg o drosglwyddo’r coronafeirws yn sylweddol drwy ddefnynnau ac aerosol, a hyd yn oed yn fwy felly o gofio’r risg uwch o drosglwyddo sydd ynghlwm wrth amrywiolion newydd. Pan fo band neu gerddoriaeth wedi’i recordio yn chwarae mewn lleoliad, y cyngor yw y dylid pwysleisio wrth y rheini sy’n bresennol mor bwysig yw osgoi canu. Dylai trefnwyr hefyd ystyried effaith y sain a hyd y gerddoriaeth ar y tebygolrwydd y bydd pobl yn siarad yn uwch.

Caniateir canu clychau, neu weithgaredd cyffelyb. Dylai’r asesiad risg ystyried nifer y bobl sy’n mynychu i ganu’r clychau; sut byddant yn mynd i mewn ac yn gadael yr adeilad, yr ystafell neu’r clochdy; sut byddant yn cynnal 2 fetr o bellter wrth ei gilydd ac os nad yw hyn yn bosibl pa fesurau lliniaru eraill y bydd yn cael eu rhoi yn eu lle; y protocolau o ran hylendid dwylo wrth ganu’r clychau a sut byddant yn cadw pellter corfforol rhwng aelodau eraill o’r gynulleidfa.

Darlledu, cydymdeimlo ar lein a choffáu ar ddyddiad diweddarach

Gall y cyfyngiadau a osodir ar angladdau beri gofid i'r rheini sy'n agos at yr ymadawedig ar adeg drist ac anodd iawn. Mae mynd i angladdau, mewn niferoedd mawr yn aml, yn rhan bwysig o ddiwylliant Cymru. Mae'n gysur i’r rheini sydd agosaf at yr ymadawedig bod ffrindiau a theulu yn mynd i angladd eu hanwyliad. Ni fydd hyn yn bosibl yn ystod argyfwng iechyd y cyhoedd, ond gellir cael cysur mewn ffyrdd eraill.

Mae’n bosibl i angladdau gael eu darlledu ar-lein (os oes angen cael technegydd neu rywun i reoli’r ffilmio ar gyfer darlledu, dylai’r nifer gael ei gadw i’r isafswm posibl a dylid eu hystyried wrth gyfrifo faint o bobl all fynd i’r angladd), a dylai'r rheini sy'n dymuno gwneud hynny gael eu helpu i wneud hynny. Yn yr un modd, dylid annog y rheini sy'n trefnu angladd i agor llyfrau cydymdeimlo a chasgliadau ar-lein, neu i hwyluso talu teyrngedau drwy gyfathrebu electronig neu ar y cyfryngau cymdeithasol. Fel arall, neu yn ogystal, gellid eu hannog hefyd i drefnu gwasanaeth coffa neu ddathliad o fywyd ar gyfer yr ymadawedig ar ôl i’r argyfwng iechyd y cyhoedd ddod i ben.

Dathlu bywyd yr ymadawedig neu de angladd

Er mwyn lleihau'r risg i'r cyhoedd, mae dathlu bywyd person sydd wedi marw drwy gynnal te angladd neu dderbyniad yn dibynnu ar yr amodau iechyd y cyhoedd yng Nghymru mewn perthynas â COVID-19.

Mae uchafswm nifer y bobl a gaiff fod yn bresennol yn dibynnu, felly, ar y Lefel Rhybudd ac ar y lleoliad y cynhelir y te angladd neu’r derbyniad ynddo.

O 18 Mehefin ymlaen, caniateir i bobl ddathlu bywyd person sydd wedi marw neu gynnal te angladd naill ai o dan do neu yn yr awyr agored drwy’r ffyrdd a ganlyn:

Te angladd sy’n cael ei drefnu gan fusnes neu glwb

Mae hyn yn golygu bod y derbyniad neu’r te angladd yn cael ei drefnu gan fath penodedig o gorff, gan gynnwys busnes yn hytrach na dim ond cael ei gynnal ar safle busnes (gweler isod am fanylion ynghylch hyn). Rhaid i’r corff/busnes sy’n trefnu gynnal asesiad risg ac yn sgil hynny gymryd mesurau rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a’i ledaenu. Bydd y niferoedd y caniateir iddynt fod yn bresennol o dan do ac yn yr awyr agored yn cael eu pennu gan yr asesiad risg, gan ystyried maint y lleoliad a’r mesurau rhesymol, sy’n cynnwys cadw pellter corfforol.

Te angladd nad yw’n cael ei drefnu gan fusnes neu glwb

Mae’r bosibl mai unigolion fydd yn ei drefnu (ee ffrindiau, y teulu):

  1. mewn safle busnes, megis safle lletygarwch; neu
  2. ar dir preifat, megis mewn gardd annedd breifat.

Te angladd nad yw’n cael ei drefnu gan fusnes ond a gynhelir mewn safle busnes

Rhaid i’r person sy’n gyfrifol (cyfeirir ato yn y Rheoliadau fel y “person cyfrifol”) am y safle busnes gynnal asesiad risg o’r safle a’r gweithgareddau a gynhelir ynddo, ac yn sgil hynny gymryd mesurau rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a’i ledaenu.  Bydd y niferoedd y caniateir iddynt fod yn bresennol o dan do ac yn yr awyr agored yn cael eu pennu gan yr asesiad risg, gan ystyried maint y lleoliad a’r mesurau rhesymol, sy’n cynnwys cadw pellter corfforol.

Te angladd nad yw’n cael ei drefnu gan fusnes ond a gynhelir ar dir preifat

Os cynhelir te angladd mewn annedd breifat:

  1. o dan do – caiff unrhyw chwech o bobl (heb gynnwys plant o dan 11 oed neu ofalwr i unrhyw un o’r mynychwyr) neu aelodau’r aelwyd neu aelwyd estynedig ymgynnull; neu
  2. yn yr awyr agored – nid oes cyfyngiad ar y nifer o bobl a gaiff fynychu’r digwyddiad.  

Caiff pabell fawr yn yr awyr agored sydd heb fwy na 50% o ochrau agored ei hystyried yn lleoliad o dan do yn ôl y gyfraith. Os yw mwy na 50% ohoni yn agored, caiff ei hystyried yn lleoliad awyr agored.

Er nad yw’n ofynnol cadw pellter corfforol yn yr awyr agored, argymhellir y dylech gadw pellter corfforol oddi wrth unrhyw un nad ydych yn byw gydag ef neu nad yw’n rhan o’ch aelwyd estynedig. Dylech osgoi rhannu neu ddefnyddio’r un eitemau â phobl y tu allan i’ch aelwyd neu aelwyd estynedig, er enghraifft platiau, cwpanau, pecynnau bwyd, tywelion, blancedi etc. Bydd pasio unrhyw eitem rhwng pobl o wahanol aelwydydd yn cynyddu’r risg o ledaenu’r feirws. Os yw lleoliad wedi nodi yn ei asesiad risg bod cadw pellter cymdeithasol yn fesur rhesymol i’w gymryd, dylech ddilyn eu cyfarwyddiadau.

Os caiff y digwyddiad ei gynnal yn yr awyr agored mewn annedd breifat, gan gynnwys mewn gardd, caniateir i bobl fynd i’r tŷ er mwyn defnyddio’r toiled, ond dylid treulio cyn lleied o amser â phosibl o dan do. Dim ond un person ar y tro ddylai gael mynd i’r tŷ at y diben hwn (gyda darparwr gofal, os oes angen cymorth oherwydd oedran neu allu). Dylai deiliaid tai gadw ffenestr y toiled/ystafell ymolchi ar agor a glanhau cyfleusterau toiled ac ystafell ymolchi yn drylwyr ac yn rheolaidd, yn ddelfrydol ar ôl pob defnydd. Ni ddylid rhannu tywelion os yw hynny'n bosibl o gwbl a dylid eu newid yn rheolaidd.  Dylid helpu'r plant i ddefnyddio'r toiled a golchi eu dwylo'n drylwyr (yn ôl eu hoedran a'u galluoedd), a dylai pob oedolyn olchi eu dwylo'n drylwyr cyn ac ar ôl cynorthwyo plant. Dylid atgoffa plant bach a phlant hŷn yn rheolaidd o bwysigrwydd golchi eu dwylo'n drylwyr ac yn aml a pheidio â chyffwrdd â'u hwyneb.

Waeth beth fo’r Lefel Rhybudd bresennol, ni chaniateir ichi fynd i ddathlu bywyd yr ymadawedig mewn te angladd neu dderbyniad os ydych wedi cael cyfarwyddyd i hunanynysu gan Wasanaeth Profi Olrhain Diogelu GIG Cymru, neu os oes gennych symptomau coronafeirws, os ydych yn byw gyda rhywun sydd â symptomau neu sydd wedi profi’n bositif, os ydych mewn grŵp a ganiateir gyda rhywun sydd â symptomau neu sydd wedi profi’n bositif, neu os ydych mewn cwarantin ar ôl teithio rhyngwladol.

Rhaid i’r dathliad o fywyd yr ymadawedig neu’r te angladd fod yn uniongyrchol gysylltiedig ag angladd a gynhaliwyd ar 26 Mawrth 2020, sef dyddiad dechrau’r cyfyngiadau symud gwreiddiol, neu ar ôl y dyddiad hwnnw. Mae p'un a ganiateir y cynulliadau hyn neu beidio yn dibynnu ar y Lefel Rhybudd a'r cyfyngiadau cysylltiedig, a rhaid iddynt ddigwydd yn unol â'r dyletswyddau ar drefnwyr a bennwyd yn y Rheoliadau

Lluniwyd canllawiau, mewn partneriaeth â’r diwydiant lletygarwch, sy’n ymwneud â llawer o’r gweithgareddau a allai ffurfio rhan o ddigwyddiad o’r fath pan caniateir ei gynnal. Gellir gweld y canllawiau hyn yma:

Mae'n ofynnol i'r rhai sy'n gyfrifol am drefnu digwyddiadau wedi’u rheoleiddio neu sy'n gyfrifol am safleoedd wedi’u rheoleiddio gynnal asesiadau risg. Felly, mae’n hanfodol bod protocolau yn cael eu rhoi ar waith i helpu’r rheini sy’n mynd i’r digwyddiad i gadw’n ddiogel. Bydd y protocolau hyn yn dibynnu ar natur y lleoliad ei hun ond dylent gynnwys:

  • dim gwasanaeth bwffe. Dylid darparu bwyd a diod drwy wasanaeth i’r bwrdd yn unig
  • dylid osgoi synau uchel, a fydd yn ei gwneud yn ofynnol i bobl godi eu lleisiau neu weiddi ac felly cynyddu lledaeniad aerosol, lle y bo'n bosibl
  • i'r perwyl hwnnw, dylai busnesau sicrhau bod darllediadau teledu a cherddoriaeth wedi'u recordio yn cael eu cadw ar lefel cefndir
  • gellir cynnal perfformiadau byw ar yr amod bod busnesau'n cynnal asesiad risg llawn ar gyfer pob lleoliad yn unol â'r holl ganllawiau sydd ar waith ar gyfer lleoliadau lletygarwch a'n canllawiau ar gyfer dychwelyd yn raddol o ran Ymarfer, perfformio a chymryd rhan yn y celfyddydau perfformio
  • mae angen i fusnesau fod yn ymwybodol o unrhyw niwsans sŵn o'r safle bob amser
  • gellir caniatáu areithiau, ond ni ddylid rhannu microffonau. Dylid cadw lefelau sain ar lefel resymol er mwyn sicrhau nad oes raid i westeion godi eu lleisiau

Ni chaniateir dathlu bywyd person sydd wedi marw na chynnal derbyniad neu de angladd mewn cartrefi preifat ar hyn o bryd, ac eithio ar gyfer aelodau o'r un aelwyd neu aelwyd estynedig neu fel arall ar gyfer hyd at chwech o bobl, heb gynnwys plant o dan 11 oed.

Gweld rhagor o fanylion am y lefelau rhybudd.

Atodiad

Canllawiau i aelodau’r cyhoedd ar effaith cyfyngiadau coronafeirws ar angladdau  

Gall angladdau fod yn brofiad gofidus, ac mae effaith coronafeirws yn ei gwneud yn anoddach fyth i wneud trefniadau ymarferol. Mae'r canllawiau hyn wedi'u paratoi i helpu pobl yn ystod y cyfnod hynod anodd hwn.

Mae Llywodraeth Cymru wedi rhoi cyfyngiadau ar waith i reoli lledaeniad y coronafeirws yng Nghymru ac i ddiogelu iechyd pobl. Mae hyn yn cynnwys cyfyngiadau dros dro ar gynulliadau gan bobl yng Nghymru. Mae'r hyn a ganiateir ar unrhyw adeg yn dibynnu ar y Lefel Rhybudd ac unrhyw addasiadau dros dro ychwanegol sydd ar waith. Gellir gweld gwybodaeth am y pedair Lefel Rhybudd yma, ynghyd â chanllawiau ar yr hyn a ganiateir ar bob lefel ac unrhyw drefniadau pontio

Mae'r rhain yn cael effaith ar y ffordd y caiff angladdau eu trefnu ond maent yn galluogi i angladdau barhau i gael eu cynnal gan ein bod yn cydnabod ei bod yn bwysig i bobl gael ffarwelio ag anwyliaid. Mae trefnwyr angladdau wedi cael cyngor penodol ar sut i drefnu angladdau yn ystod y pandemig. Byddant yn gallu eich tywys drwy'r broses a'ch helpu i wneud trefniadau, gan sicrhau eich bod yn cael y cyngor a'r cymorth y mae eu hangen arnoch.   

Bydd yr wybodaeth ganlynol yn eich helpu i ddeall rhai o'r prif gyfyngiadau sydd ar waith:

Cewch fynd i angladd:

  • os chi yw’r person sy’n trefnu’r angladd;
  • os ydych wedi cael gwahoddiad i’r angladd gan y person sy’n gyfrifol am drefnu’r angladd;
  • os ydych yn ofalwr person sy’n mynd i’r angladd (naill ai am mai ef sy’n trefnu’r angladd neu am ei fod wedi cael gwahoddiad).

Dylai pawb sy’n mynd i angladd – boed mewn amlosgfa, addoldy neu fynwent – gymryd pob mesur rhesymol i gadw 2 fetr i ffwrdd oddi wrth rywun nad yw’n byw gydag ef neu nad yw'n gofalu amdano neu o fewn ei grŵp a ganiateir. Bydd hyn yn helpu i leihau lledaeniad y coronafeirws. Bydd y rheini sy’n gyfrifol am gynnal yr amlosgfa, yr addoldy neu’r fynwent yn gwneud trefniadau i sicrhau y cedwir y pellter hwn rhwng pobl ac y cymerir unrhyw ragofal rhesymol arall y teimlant sy’n angenrheidiol i leihau’r risg y bydd pobl yn dal y coronafeirws.

Bydd hyn yn golygu bod cyfyngiadau ar uchafswm nifer y bobl a fydd yn gallu mynd yn gorfforol i’r angladd, gan ddibynnu ar faint y lleoliad a’r gallu i gydymffurfio â’r gofynion i gadw pellter corfforol. Byddwch yn cael gwybodaeth glir am hyn cyn i’r angladd gael ei gynnal. Er mwyn diogelu rhag lledaeniad y coronafeirws, rhaid trefnu angladdau drwy wahoddiad yn unig.

Mae colli unrhyw un sy’n agos atoch yn beth anodd a thrist iawn. Ond ar yr adeg hon, gofynnwn ichi beidio â mynd i unrhyw angladd ac eithrio angladdau eich teulu a’ch ffrindiau agosaf, a dim ond os ydych wedi cael gwahoddiad gan y person sy’n gyfrifol am drefnu’r angladd.

Os oes gennych symptomau coronafeirws – tymheredd uchel, peswch parhaus, newydd, neu os ydych wedi colli’ch synnwyr blasu neu arogli – ni ddylech fynd i angladd, ond dylech hunanynysu a gwneud cais am brawf. Os ydych yn hunanynysu oherwydd bod achos posibl o’r coronafeirws ar eich aelwyd, neu am fod tîm Profi Olrhain Diogelu GIG Cymru wedi eich cynghori i wneud hynny, ni ddylech fynd i angladd, oni bai bod yr ymadawedig yn aelod o’ch teulu neu’n ffrind agos a’ch bod yn bresennol oherwydd rhesymau tosturiol. Os yw hyn yn wir a'ch bod yn penderfynu bod yn bresennol, dylech ddweud wrth y trefnydd, y trefnwr angladdau a/neu weithredwr y lleoliad. Mae gan y bobl hyn gyfrifoldebau cyfreithiol mewn perthynas â sicrhau trefniadau diogel o ran COVID-19 a bydd angen iddynt sicrhau mesurau priodol i hwyluso eich presenoldeb tra'n rheoli'r risg i eraill.

Dylech hefyd roi gwybod i’r trefnwr angladdau a rheolwr y lleoliad ymlaen llaw eich bod yn hunanynysu gan y bydd angen rhoi trefniadau diogelu ychwanegol ar waith i hwyluso eich presenoldeb yn yr angladd.

Caiff galarwyr sy’n dod i Gymru ac sydd wedi teithio i Gymru o wledydd nad ydynt wedi cael eu heithrio o’r gofyniad i hunanynysu adael y lle y maent yn hunanynysu mewn amgylchiadau cyfyngedig, gan gynnwys ar sail dosturiol. Mae hyn yn cynnwys mynd i angladd ond mae disgwyl iddynt hunanynysu ar gyfer gweddill y cyfnod penodedig o 10 o ddiwrnodau onid oes eithriad arall sy’n gymwys. Rhaid i unrhyw un sy'n teithio i Gymru ar gyfer angladd ddilyn rheoliadau Cymru. Cewch hefyd deithio i wledydd eraill y DU os ydych wedi cael eich gwahodd i angladd, a rhaid i chi ddilyn y cyfyngiadau sydd ar waith yn y wlad yr ewch iddi. Gall trefnwyr yr angladd roi cyngor ar ba gyfyngiadau sydd ar waith yn yr ardal.

Gall angladdau gael eu darlledu ar-lein a’u ffrydio’n fyw fel y gall pobl nad ydynt yn gallu bod yn bresennol yn gorfforol fynychu’r angladd o bell. Yn ogystal, gellir agor llyfrau cydymdeimlad ar-lein a thalu teyrngedau eraill drwy gyfathrebu electronig neu’r cyfryngau cymdeithasol.

Er mwyn lleihau'r risg i'r cyhoedd, mae dathlu bywyd person sydd wedi marw, cynnal te angladd neu dderbyniad yn dibynnu ar yr amodau iechyd y cyhoedd wrth i Gymru geisio symud drwy'r Lefelau Rhybudd.

Mae uchafswm y bobl a gaiff fod yn bresennol yn dibynnu, felly, ar y Lefel Rhybudd ac ar y lleoliad y cynhelir y te angladd neu’r derbyniad.

O 18 Mehefin ymlaen, caniateir i bobl ddathlu bywyd person sydd wedi marw neu gynnal te angladd naill ai o dan do neu yn yr awyr agored drwy’r ffyrdd a ganlyn:

Te angladd sy’n cael ei drefnu gan fusnes neu glwb

Mae hyn yn golygu bod y derbyniad neu’r te angladd yn cael ei drefnu gan fath penodedig o gorff, gan gynnwys busnes yn hytrach na dim ond cael ei gynnal ar safle busnes (gweler isod am fanylion ynghylch hyn). Rhaid i’r corff/busnes sy’n trefnu gynnal asesiad risg ac yn sgil hynny gymryd mesurau rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a’i ledaenu. Bydd y niferoedd y caniateir iddynt fod yn bresennol o dan do ac yn yr awyr agored yn cael eu pennu gan yr asesiad risg, gan ystyried maint y lleoliad a’r mesurau rhesymol, sy’n cynnwys cadw pellter corfforol.

Te angladd nad yw’n cael ei drefnu gan fusnes neu glwb

Mae’r bosibl mai unigolion fydd yn ei drefnu (ee ffrindiau, y teulu):

  1. mewn safle busnes, megis safle lletygarwch; neu
  2. ar dir preifat, megis mewn gardd annedd breifat.

Te angladd nad yw’n cael ei drefnu gan fusnes ond a gynhelir mewn safle busnes

Rhaid i’r person sy’n gyfrifol (cyfeirir ato yn y Rheoliadau fel y “person cyfrifol”) am y safle busnes gynnal asesiad risg o’r safle a’r gweithgareddau a gynhelir ynddo, ac yn sgil hynny gymryd mesurau rhesymol i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a’i ledaenu. Bydd y niferoedd y caniateir iddynt fod yn bresennol o dan do ac yn yr awyr agored yn cael eu pennu gan yr asesiad risg, gan ystyried maint y lleoliad a’r mesurau rhesymol, sy’n cynnwys cadw pellter corfforol.

Te angladd nad yw’n cael ei drefnu gan fusnes ond a gynhelir ar dir preifat

Os cynhelir te angladd mewn annedd breifat:

  1. o dan do – caiff unrhyw chwech o bobl (heb gynnwys plant o dan 11 oed neu ofalwr i unrhyw un o’r mynychwyr) neu aelodau’r aelwyd neu aelwyd estynedig ymgynnull; neu
  2. yn yr awyr agored – nid oes cyfyngiad ar y nifer o bobl a gaiff fynychu’r digwyddiad.  

Caiff pabell fawr yn yr awyr agored sydd heb fwy na 50% o ochrau agored ei hystyried yn lleoliad o dan do yn ôl y gyfraith. Os yw mwy na 50% ohoni yn agored, caiff ei hystyried yn lleoliad awyr agored.

Dylech geisio cadw pellter corfforol o dan do oddi wrth unrhyw un nad ydych yn byw gydag ef neu nad yw’n rhan o’ch aelwyd estynedig neu eich grŵp a ganiateir o 6 o bobl, a dylech osgoi rhannu neu ddefnyddio’r un eitemau â phobl y tu allan i’ch aelwyd neu aelwyd estynedig, er enghraifft platiau, cwpanau, pecynnau bwyd, tywelion, blancedi etc. Bydd pasio unrhyw eitem rhwng pobl o wahanol aelwydydd yn cynyddu’r risg o ledaenu’r feirws.

Os caiff y digwyddiad ei gynnal yn yr awyr agored mewn annedd breifat, gan gynnwys mewn gardd, caniateir i bobl fynd i’r tŷ er mwyn defnyddio’r toiled, ond dylid treulio cyn lleied o amser â phosibl o dan do. Dim ond un person ar y tro ddylai gael mynd i’r tŷ at y diben hwn (gyda darparwr gofal, os oes angen cymorth oherwydd oedran neu allu).

Dylai deiliaid tai gadw ffenestr y toiled/ystafell ymolchi ar agor a glanhau cyfleusterau toiled ac ystafell ymolchi yn drylwyr ac yn rheolaidd, yn ddelfrydol ar ôl pob defnydd. Ni ddylid rhannu tywelion os yw hynny'n bosibl o gwbl a dylid eu newid yn rheolaidd.  Dylid helpu'r plant i ddefnyddio'r toiled a golchi eu dwylo'n drylwyr (yn ôl eu hoedran a'u galluoedd), a dylai pob oedolyn olchi eu dwylo'n drylwyr cyn ac ar ôl cynorthwyo plant. Dylid atgoffa plant bach a phlant hŷn yn rheolaidd o bwysigrwydd golchi eu dwylo'n drylwyr ac yn aml a pheidio â chyffwrdd â'u hwyneb.

Waeth beth fo’r Lefel Rhybudd presennol, ni chaniateir ichi fynd i ddathlu bywyd yr ymadawedig, mewn te angladd neu dderbyniad os ydych wedi cael cyfarwyddyd i hunanynysu gan Wasanaeth Profi Olrhain Diogelu GIG Cymru, neu os oes gennych symptomau coronafeirws, neu os ydych yn byw gyda rhywun sydd â symptomau neu wedi profi’n bositif neu os ydych mewn grŵp a ganiateir o 6 o bobl gyda rhywun sydd â symptomau neu sydd wedi profi’n bositif. Dim ond i fynd i’r angladd ei hun y gallwch adael eich man hunanynysu.

Ni chaniateir dathlu bywyd person sydd wedi marw, cynnal te angladd neu dderbyniad o dan do mewn cartrefi preifat ar hyn o bryd. Caniateir dathliad a drefnwyd yn breifat ar gyfer hyd at 30 o bobl (heb gynnwys plant dan 11 oed neu ofalwr rhywun sy’n mynychu) yn yr awyr agored, gan gynnwys mewn gerddi preifat.

Mae’n bwysig peidio â gohirio angladd eich anwyliad. Rydym yn deall pa mor anodd y bydd hyn i’w teuluoedd a’u ffrindiau, ond bydd y canllawiau hyn ar waith hyd y gellir rhagweld er diogelwch y cyhoedd ac er mwyn sicrhau y gall trefnwyr angladdau, amlosgfeydd a chladdfeydd barhau i gynnig gwasanaeth sydd mor normal â phosibl.

Isod ceir math o eiriad y gellir ei anfon (gan y sawl sy’n trefnu’r angladd, a'r Trefnwr Angladdau) at bawb a wahoddir i angladd er mwyn rhoi gwybod iddynt am y risg o ddod i gysylltiad ag un neu fwy o bobl a allai fod â COVID-19 neu a allai fod wedi dod i gysylltiad â rhywun â COVID-19.

Darllenwch y canlynol cyn mynd i'r angladd

Tra bod COVID-19 ar led mae posibilrwydd bob amser y bydd y feirws ar un neu fwy o bobl sy'n bresennol yn yr angladd, ac y gallent fod yn heintus.

Dilynwch gyngor y person sy'n trefnu'r angladd a'r Trefnwr Angladdau a chadwch at y mesurau lliniaru sydd ar waith er mwyn diogelu pawb sy'n mynd i'r angladd.

Caniateir i bobl sy'n hunanynysu oherwydd bod ganddynt symptomau, oherwydd eu bod wedi cael prawf positif, neu oherwydd eu bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd wedi cael prawf positif roi’r gorau i hunanynysu i fynd i angladd ffrind agos neu aelod o'r teulu ar sail dosturiol. Nid oes rhaid iddynt ddatgelu i neb eu bod yn hunanynysu.

Os ydych yn hunanynysu oherwydd COVID-19 a'ch bod yn bwriadu mynd i'r angladd yn ystod eich cyfnod hunanynysu, cynghorir yn gryf eich bod yn rhoi gwybod i’r person sy'n trefnu'r angladd a'r Trefnwr Angladdau eich bod yn rhoi’r gorau i hunanynysu i fod yn bresennol. Rhaid ichi deithio'n syth i'r angladd a dychwelyd i hunanynysu yn syth wedyn. Dylech geisio teithio yn y ffordd fwyaf diogel posibl, gan osgoi defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus neu wasanaethau tacsi, os oes modd.

Os ydych wedi cael gwybod eich bod yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol neu wedi bod ar y rhestr gwarchod cleifion o'r blaen, ystyriwch eich bwriad i fynd i’r angladd yn ofalus iawn gan nad yw'n bosibl gwybod pwy allai beri risg i chi tra byddwch yno.  Er y gallwch ddewis peidio â datgelu eich bod yn eithriadol o agored i niwed yn glinigol, byddai’n ddoeth iawn ichi drafod eich penderfyniad i fod yn bresennol gyda'r person sy'n trefnu'r angladd a/neu'r Trefnwr Angladdau cyn gwneud eich penderfyniad.

Atodiad 1

Mae gan y rheini sy’n rheoli safleoedd ddyletswydd gyfreithiol i sicrhau awyru effeithiol.

Mae'r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch wedi diweddaru ei gyngor, ac ychwanegu ato, er mwyn helpu cyflogwyr i ddarparu awyru digonol yn eu gweithleoedd a'u hadeiladau yn ystod y pandemig. Mae'r canllawiau'n eich helpu i adnabod mannau sydd wedi'u hawyru'n wael ac yn rhoi cyngor am yr hyn y dylech ei wneud ynglŷn â hynny. Mae hefyd yn rhoi arweiniad ar ffactorau eraill i'w hystyried wrth asesu'r risg o drosglwyddo’r feirws drwy aerosol, ac wrth benderfynu a oes digon o awyru'n cael ei ddarparu i leihau'r risg honno.

Dylech sicrhau bod cymaint o awyr iach â phosibl mewn lle, a gallwch wneud hynny drwy:

  • awyru naturiol
  • awyru mecanyddol
  • cyfuniad o awyru naturiol a mecanyddol, er enghraifft, pan mae awyru mecanyddol yn dibynnu ar awyru naturiol i sicrhau cymaint o awyr iach â phosibl

Darllenwch y canllawiau wedi'u diweddaru ar aerdymheru ac awyru a dysgwch sut y gallwch ddarparu awyru digonol yn eich gweithle, gan helpu i ddiogelu gweithwyr a phobl eraill rhag y coronafeirws.

Mae cyngor hefyd ar gael i wasanaethau adeiladu, yn benodol ar awyru adeiladau pan fyddant yn cael eu defnyddio ac wrth ddychwelyd i adeiladau sydd wedi bod ar gau:

Os oedd adeiladau wedi cael eu cau neu os oedd llai wedi bod yn eu defnyddio, mae dŵr yn gallu sefyll oherwydd diffyg defnydd, sy’n cynyddu’r perygl o glefyd y llengfilwyr. Mae canllawiau'r HSE sy'n ymwneud â rheoli dŵr a legionella ar gael yma. (Os yw’r dŵr o’r prif gyflenwad wedi cael ei ddiffodd ers cau’r safle adeg y cyfyngiadau symud, bydd angen ei redeg am gyfnod ar ôl ei ailgysylltu i gael gwared ar unrhyw weddillion microfiolegol neu gemegol a oedd wedi casglu pan oedd y cyflenwad dŵr wedi’i ddatgysylltu).

Camau y bydd angen eu cymryd fel rheol:

Gwirio unrhyw gyflenwadau dŵr – bydd angen rhedeg y dŵr am gyfnod o’r prif gyflenwad sy’n cael ei ailgysylltu (am eu bod wedi cael eu diffodd pan gaewyd yr adeilad) i gael gwared ar unrhyw weddillion microbiolegol neu gemegol a allai fod wedi casglu tra roedd y cyflenwad dŵr wedi’i ddatgysylltu.

  • Mae'r Arolygiaeth Dŵr Yfed, sef y Rheoleiddwyr a’r arbenigwyr technegol yng Nghymru a Lloegr, wedi paratoi'r  cyngor hwn ar gynnal ansawdd dŵr yfed wrth adfer cyflenwadau dŵr ar ôl cau dros dro oherwydd COVID-19.
  • Gwirio a oes angen i chi wasanaethu neu addasu systemau awyru, er enghraifft, er mwyn sicrhau nad yw’r lefelau awyru yn gostwng yn awtomatig gan fod nifer y bobl sy’n bresennol yn is na’r arfer.
  • Nid oes angen addasu'r rhan fwyaf o systemau aerdymheru, ond pan mae systemau'n gwasanaethu nifer o adeiladau neu os nad ydych yn siŵr, gallwch ofyn i’ch peirianwyr neu’ch cynghorwyr awyru ac aerdymheru (HVAC) am gyngor.
  • Tynnu unrhyw ffaniau o weithfannau, er enghraifft, er mwyn osgoi ailgylchu aer.
  • Agor ffenestri a drysau yn aml i annog awyr iach, lle bo’n bosibl, ac os yw’n ddiogel gwneud hynny.

Awyru a'r amrywiolion newydd (manylion technegol ar gyfer y rheini sydd â systemau mecanyddol)

Mae awyru yn fesur lliniaru allweddol er mwyn helpu i atal COVID-19 rhag cael ei drosglwyddo dros bellter hir (mwy na 2m) gan aerosolau rhwng pobl sy'n rhannu'r un lle dan do. Nid yw awyru'n debygol o gael effaith sylweddol ar drosglwyddo’r feirws dros bellter agos (o fewn 1-2m) drwy ddiferion ac aerosolau nac ar ei drosglwyddo drwy gysylltiad ag arwynebau (hyder uchel).

Gallai llwyth feirysol uwch sy'n gysylltiedig â phobl sydd ag amrywiolyn newydd fod â goblygiadau sylweddol o ran ei drosglwyddo drwy'r awyr, gan fod gwaith modelu gwyddonol blaenorol yn awgrymu bod llwyth feirysol yn ffactor pwysig sy'n dylanwadu ar risgiau trosglwyddo drwy’r awyr.  Cyn i amrywiolion newydd ddod i’r amlwg, dywedodd SAGE fod awyru digonol ar gyfer y rhan fwyaf o weithleoedd ac amgylcheddau cyhoeddus yn cyfateb i gyfradd llif o 8-10 l/s/person yn seiliedig ar nifer y bobl y dyluniwyd yr adeilad ar eu cyfer, er bod y canllawiau ar gyfer rhai amgylcheddau yn caniatáu cyfraddau llif is o 5 l/s/person. Ers i'r amrywiolyn newydd ddod i’r amlwg, mae SAGE wedi argymell y dylid, os oes modd, gynyddu’r cyfraddau llif a grybwyllir uchod ar gyfer awyru o ffactor o 1.7 (70%) er mwyn ystyried y ffaith ei fod yn fwy trosglwyddadwy.

Yn achos rhai adeiladau sy’n bodoli eisoes ac adeiladau hŷn, efallai nad yw’r systemau awyru’n bodloni'r safonau presennol ac efallai y bydd angen mesurau lliniaru ychwanegol. Er mwyn bod yn rhagofalus, argymhellir bod awyru'n cael ei gynnwys yn rhan o unrhyw asesiad risg er mwyn gweld a yw gweithle neu amgylchedd dan do cyhoeddus yn ddiogel rhag COVID, a bod y mesurau lliniaru angenrheidiol yn cael eu mabwysiadu.

Yn y rhan fwyaf o adeiladau, mae cynnal tymereddau cyfforddus a lleithder cymharol dros 40-60% yn debygol o fod yn fuddiol o ran lleihau gallu'r feirws i oroesi. Fodd bynnag, mae hyn yn debygol o fod yn llai pwysig na'r gyfradd awyru a grybwyllir uchod).

Lawrlwytho'r dudalen hon fel PDF . Maint Ffeil 212 KB.

Maint Ffeil 212 KB. Efallai na fydd y ffeil hon yn gyfan gwbl hygyrch.