Neidio i'r prif gynnwy

Diben y canllawiau

Mae'r canllawiau hyn wedi cael eu hysgrifennu'n benodol ar gyfer mannau addoli a cynulliadau grwpiau ffydd a chred yn Lefel Rhybudd 4. Maent yn yn gyffredinol eu natur a dylid eu hystyried ar y cyd â chanllawiau penodol eraill er mwyn sicrhau y gall mannau addoli gynnig amgylcheddau diogel mewn perthynas â COVID-19.  Eu nod yw darparu gwybodaeth ddefnyddiol, dolenni a chyngor ymarferol er mwyn cefnogi'r rhai sy'n gyfrifol am fannau addoli i agor mannau addoli (os byddant yn dymuno) ar gyfer cydaddoli a seremonïau crefyddol  yn unol a newidiadau i Reoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) 2020 sy’n galluogi mannau addoli i ail-agor wedi’r gofyniad iddynt gau yn ystod y cyfnod clo byr ddaeth i ben ar 8 Tachwedd 2020. 

Os bydd unrhyw amheuaeth yn codi rhwng darpariaethau yn y canllawiau hyn a'r canllawiau statudol a gyhoeddwyd gan Weinidogion Cymru y canllawiau statudol fydd drechaf. Yn ogystal nid yw’r canllawiau hyn yn ffurfio cyngor cyfreithiol, a dylai rheini sy’n gyfrifol am fannau addoli fynnu cyngor cyfreithiol annibynnol fel bo’r angen.

Dylai pob man addoli unigol ystyried y canllawiau hyn yn unol â'i amgylchiadau penodol ei hun, gan ystyried maint yr adeilad, sut y caiff ei drefnu, ei weithredu, ei reoli a'i reoleiddio. Nid yw'r canllawiau hyn yn gosod dyletswydd na gofyniad ar fannau addoli i agor. Bydd gan y personau sy'n gyfrifol am y man addoli ryddid i benderfynu pryd, yn eu barn nhw, y bydd yn ddiogel i agor. Dylent barhau i fod ar gau os na fyddant yn fodlon y gallant roi mesurau rhesymol yn eu lle i osgoi y risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws, yn unol â rheoliad15.

Efallai y bydd rhai mannau addoli yn dewis peidio ag agor am beth amser, cymryd mwy o amser i agor a/neu barhau i ddefnyddio technoleg ar-lein i gynnal gweithgareddau ffydd a bugeiliol. Wrth reoli risg y cwestiwn cyntaf bob tro yw a oes modd i mi osgoi’r gweithgaredd peryglus. Lle bo’n ymarferol ac yn rhesymol, dylid osgoi cyfarfodydd wyneb yn wyneb er mwyn lleihau’r risg o drosglwyddo’r feirws. Yr opsiwn mwyaf diogel yw aros gartref a pheidio cymysgu’n gymdeithasol gyda phobl nad ydynt yn byw gyda nhw. Dylai’r rhai sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol fod yn arbennig o lym wrth ddilyn mesurau cadw pellter corfforol a lleihau eu cyswllt a phobl arall.

Mae Llywodraeth Cymru yn ddiolchgar i Fforwm Cymunedau Ffydd Cymru ac i’r Grŵp Gorchwyl a Gorffen Ailagor Mannau Addoli am eu cyngor a’u cefnogaeth wrth baratoi'r canllawiau hyn. Bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i weithio gyda Fforwm Cymunedau Ffydd Cymru a grwpiau cred i ddatblygu cynllun ar gyfer ailagor mannau addoli yn raddol ac yn ddiogel a threfniadau cynulliadau yn yr awyr agored. Caiff y canllawiau hyn eu hadolygu a'u diwygio wrth i'r sefyllfa a'r cyngor gwyddonol ynghylch risgiau trosglwyddo newid ac wrth i newidiadau pellach gael eu gwneud i’r Rheoliadau.    

Cyflwyniad

Mae gan fannau addoli rôl bwysig i'w chwarae wrth roi arweiniad ysbrydol i lawer o unigolion, a dod â chymunedau at ei gilydd. Fodd bynnag, mae eu natur gymunedol hefyd yn golygu eu bod yn fannau sy'n arbennig o agored i'r risg o ledaenu’r coronafeirws (COVID-19).

Mae Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) 2020 yn gosod cyfyngiadau ar gynulliadau a symudiadau gan bobl i fewn ac allan o Gymru. Mae’r Rheoliadau yn sefydlu y  cyfyngiadau sy’n weithredol ar y pedwar Lefel Rhybudd gwahanol, Lefel Rhybudd 4 sy’n weithredol yn y sefyllfa mwyaf difrifol.  Gwnaed hyn er mwyn rheoli lledaeniad y coronafeirws yng Nghymru ac er mwyn helpu i ddiogelu'r cyhoedd rhag lledaeniad coronafeirws syndrom anadlol acíwt difrifol 2 (SARS-CoV-2).

Rhoddwyd Cymru gyfan yn Lefel Rhybudd 4 o 6pm ar 19 Rhagfyr, roedd hyn mewn ymateb i’r cyngor iechyd oedd yn tynnu sylw at y risg difrifol ddaw o'r math newydd, mwy ffyrnig o’r coronafeirws. Mae risg bod yr amrywiolyn newydd yn lledaenu’n gyflymach ac mae’n arbennig o bwysig bod mannau addoli yn cymryd camau priodol i osgoi unrhyw risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws neu i ledaenu’r feirws. Yr opsiwn mwyaf diogel yw aros gartref a pheidio cymysgu’n gymdeithasol gyda phobl nad ydynt yn byw gyda nhw. Dylai bobl sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol fod yn arbennig o lym wrth ddilyn mesurau cadw pellter corfforol a lleihau eu cyswllt a phobl arall.

Bydd i unrhyw un sy’n gyfrifol am fan addoli sy’n agor yn ddarostyngedig i’r dyletswyddau i:

  • gymryd pob mesur rhesymol i sicrhau pellter o 2 fetr rhwng bobl ar y safle, neu sy’n aros i fynd i mewn (heblaw aelodau o’r un aelwyd, neu berson sy’n darparu gofal i berson o fewn yr aelwyd)
  • cymryd mesurau rhesymol eraill i gadw’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws mor isel â phosibl (megis mesurau i gyfyngu ar ryngweithio wyneb yn wyneb neu i lanhau, golchi dwylo a chadw hylendid anadlol)
  • darparu gwybodaeth berthnasol i’r rheini sy’n dod i mewn i’r safle, neu sy’n gweithio yn y safle, ar sut i gadw’r risg honno mor isel â phosibl.

Diffiniadau

Ni chaiff y term "man addoli" ei ddiffinio yn y Rheoliadau.  At ddibenion y canllawiau hyn, mae'r term yn cynnwys man cyfyng neu gaeedig, mewn adeiladau neu yn yr awyr agored, a gaiff ei ddefnyddio ar gyfer seremonïau crefyddol neu gred, cydweddïo a chydaddoli neu gynulliadau tebyg, megis eglwys, gurdwara, mosg, teml, synagog, ystafelloedd gweddïo, tai cyfarfod, neuaddau a festrïoedd lle gellid cynnal addoliad. Gall hyn gynnwys adeiladau neu ystafelloedd sydd yn cael eu defnyddio at ddefnydd arall nid yn unig fel man addoli. Er enghraifft canolfannau cymunedol, neuaddau neu leoliadau sy’n cael ei llogi gan gorff crefyddol neu gred ar gyfer y pwrpas yna.

Yn y canllawiau yma mae’r term yw “corff crefyddol neu gred” yn cyfeirio at grŵp cyfundrefnol o bobl sy'n cyfarfod yn rheolaidd ar gyfer addoli crefyddol neu i gynnal a hybu credoau athronyddol, a bydd yn cyfarfod yn rheolaidd at y diben hwnnw.

At ddibenion y canllawiau hyn, caiff y term “addolwyr” ei ddefnyddio i ddisgrifio unigolion, neu aelodau aelwydydd sy'n cymryd rhan mewn gweithgaredd a ganiateir. Mae’r un diffiniad yn gymwys i gyfranogwyr sy’n ymgysylltu fel rhan o’u strwythur cred anghrefyddol.

Mae seremonïau crefyddol a chred yn cynnwys angladdau, gweinyddu priodasau, ffurfio partneriaethau sifil, bedyddiadau (gweler cyngor pellach isod) a seremonïau eraill sy'n dathlu defodau newid byd. Gall y rhain fod yn rhan o wasanaethau cymunedol neu'n ddigwyddiad yn eu rhinwedd eu hunain.

Lefelau rhybudd

Ym mis Rhagfyr 2020 cyhoeddwyd Cynllun Rheoli’r Coronafeirws: Lefelau Rhybudd yng Nghymru sy’n sefydlu'r cyfyngiadau fydd yn cael eu rhoi ar waith ym mhob un o’r pedwar lefel ddisgrifir yn y ddogfen.

Mae mannau addoli yn medru agor ym mhob un o’r pedwar lefel rhybudd. Tra ein bod yn cydnabod pwysigrwydd addoli cynulleidfaol, y cyngor, yn enwedig yn lefel rhybudd 4 yw i bobl beidio ymgynnull os yn bosib. Yr opsiwn mwyaf diogel yw aros gartref a pheidio cymysgu’n gymdeithasol gyda phobl nad ydynt yn byw gyda nhw. Dylai’r rhai sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol fod yn arbennig o lym wrth ddilyn mesurau cadw pellter corfforol a lleihau eu cyswllt a phobl arall.

Lefel rhybudd 4 yw’r un mwyaf difrifol felly dylai’r rhai sy’n gyfrifol am fannau addoli ystyried os oes yna ffyrdd amgen i gynnal gwasanaeth a chynnig cefnogaeth i’w gilydd tra yn y lefel rhybudd yma. Er enghraifft gall arweinwyr ffydd ddewis darlledu eu gwasanaethau heb gynulleidfa.

Yn yr un modd dylid ystyried os medru’r gohirio seremoni yn gysylltiedig â digwyddiad bywyd nes bod y lefel rhybudd wedi gostwng neu os yw’n bosib cyfyngu'r nifer fyddai’n arfer mynychu ac os yw’n bosib rhoi rhagofalon ychwanegol mewn lle er mwyn lleihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws. Bydd y nifer a fydd yn gallu mynychu ar unrhyw adeg yn dibynnu ar faint yr adeilad a sicrhau y cedwir pellter o 2 fetr rhwng y rheini sy'n mynychu.

Gellir cynnal priodasau, partneriaethau sifil, seremonïau priodas arall ac angladdau ym mhob lefel rhybudd ac mae’r nifer sy’n medru mynychu yn ddibynnol ar faint a chynllun yr adeilad.

Gellir cynnal seremoni yn gysylltiedig â digwyddiad bywyd (bedydd bar mitzvah) ym mhob lefel rhybudd ac mae’r nifer sy’n medru mynychu yn ddibynnol ar faint a chynllun yr adeilad.

Dylai’r seremonïau barhau i fod yn rhai drwy wahoddiad yn unig. 

Yn lefel rhybudd 4 nid yw’n bosib cynnal gweithgareddau o dan oruchwyliaeth i blant megis ysgol Sul neu madrassas. Ond mae’n bosib i ddarparwyr gofal plant barhau i ddefnyddio mannau addoli i ddarparu eu gwasanaeth arferol.

Defnydd a ganiateir: Cydaddoli a seremonïau crefyddol gan gynnwys gweddïau, defosiynau neu fyfyrdodau dan arweiniad Gweinidog Crefydd neu berson lleyg

Gall mannau addoli agor ar gyfer cydaddoli, gan gynnwys gweddïau, defosiynau neu fyfyrdodau dan arweiniad Gweinidog Crefydd neu berson lleyg.

Gellir cynnal seremonïau crefyddol fel rhan o gydaddoli neu fel digwyddiad yn eu rhinwedd eu hunain megis angladd neu briodas.dylai seremonïau or fath nad ydynt yn rhan o gydaddoli barhau i fod yn rhai drwy wahoddiad yn unig fel y disgrifir yn y canllawiau ar gyfer angladdau a phriodasau.

Ni ellir cynnal addoli a  seremonïau cred yn yr awyr agored yn Lefel Rhybudd 4.

Dylai mannau addoli a chymunedau ffydd a chred addasu gwasanaethau crefyddol neu gred, yn enwedig lle byddai seremonïau wedi cael eu cynnal dros nifer o oriau neu ddyddiau fel arall, er mwyn sicrhau diogelwch y rhai sy'n bresennol a lleihau lledaeniad yr haint.

Ar ôl cwblhau'r seremoni neu'r gwasanaeth, dylid dweud wrth y cyfranogwyr i adael y fangre'n brydlon a chadw 2 fetr rhwng aelodau o aelwydydd eraill, er mwyn lleihau'r risg o ddod i gysylltiad a lledaenu'r haint. Mae’r rheolau ymgynnull yn caniatáu mynychu man addoli fel esgus rhesymol ond ni all  hynny fod am bwrpas cymdeithasol ac mae’n bwysig fod bobl ddim yn ymgynnull wrth fynedfa’r man addoli cyn neu ar ôl y gwasanaeth. Os yw'n briodol, dylech ad-drefnu mannau fel bod y rhai sy’n bresennol yn gallu eistedd yn hytrach na sefyll sy'n lleihau'r risg o ddod i gysylltiad.

Lle y bo'n bosibl, argymhellir bod mannau addoli yn parhau i ddarlledu digwyddiadau addoli neu ddigwyddiadau eraill er mwyn osgoi casgliadau mawr o bobl a pharhau i gyrraedd yr unigolion hynny sy'n hunanynysu neu'n agored i COVID-19.
 

Canu, llafarganu a defnyddio offerynnau cerddorol

Rydym yn cydnabod pwysigrwydd cerddoriaeth a chanu wrth addoli ac mewn seremonïau crefyddol. Fodd bynnag,  mae risg sylweddol yn gysylltiedig â chwarae offerynnau gwynt a chanu neu lafarganu yn uchel (hynny yw sain uchel).  Mae’r risgiau yn gysylltiedig â’r cynnydd yn lledaeniad defnynnau ac aerosol sy’n cynyddu ochr yn ochr a’r cynnydd mewn sain. Am y rheswm hyn dylid osgoi gweithgareddau megis canu cynulleidfaol, llafarganu neu weiddi ar bob gyfri.

Mae’r amrywiolyn newydd yma o’r feirws yn lledaenu’n gyflymach ac mae’n arbennig o bwysig bod mannau addoli yn cymryd camau priodol i osgoi unrhyw risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws neu i ledaenu’r feirws. Yn Lefel Rhybudd 4 yr opsiwn mwyaf diogel yw aros gartref a pheidio cymysgu’n gymdeithasol gyda phobl nad ydych yn byw gyda nhw. Dylai bobl sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol fod yn arbennig o lym wrth ddilyn mesurau cadw pellter corfforol a lleihau eu cyswllt a phobl arall.

Mae’n bosib trefnu grŵp neu grwpiau o gerddorion neu gantorion i gymryd rhan yn y gwasanaeth ond dylid gwneud asesiad risg benodol a dylid rhoi mesurau lliniaru mewn lle er mwyn creu amgylchedd COVID-19 ddiogel. Dylai canu neu chwarae mewn grwpiau gael ei gyfyngu yn ôl maint y lle sydd ar gael wedi cymryd cadw pellter corfforol i ystyriaeth.   

Dylid gwneud yn glir na ddylai unrhyw un nad yw yn rhan o’r grŵp o gerddorion neu gantorion sy wedi drefnu ymuno yn y canu neu'r gerddoriaeth. Gellir hwyluso canu wedi drefnu drwy sefydlu grwpiau sefydlog hyd at chwech person  sy’n medru ymarfer a pherfformio gyda’i gilydd. Dylai’r grwpiau yma baratoi ar gyfer cymryd rhan mewn addoliad drwy sicrhau eu bod yn deall pwysigrwydd cadw’r sain yn isel. Dim ond os yw cadw pellter corfforol a’r mesurau lliniaru eraill yn caniatáu  gall grŵp sefydlog o chwech berfformio gyda grwpiau sefydlog eraill i greu grŵp mwy ond rhaid cymryd camau i greu rhwystrau i ledaeniad rhwng y grwpiau sefydlog. Mae’r dull yma yn cydnabod bod rhaid i grŵp sy wedi drefnu ymwneud a’i gilydd tu hwnt i gyd-destun yr addoliad ( er enghraifft i ymarfer) a bydd timau sefydlog o chwech yn galluogi’r grŵp cyfan i hunanynysu os bydd prawf positif COVID-19 yn gwneud hyn yn angenrheidiol. Yn y modd hyn, bydd y mesurau lliniaru angenrheidiol ar gyfer lleihau’r cyfle o drosglwyddiad i’r gynulleidfa yn fwy effeithiol. Os nad yw’n bosib sicrhau bod cadw pellter corfforol a mesurau lliniaru eraill yn ei lle ni ddylid creu grwpiau mwy. Dylai’r holl berfformwyr cael cyfarwyddid sut i roi’r mesurau lliniaru ar waith a’u hatgoffa o rôl lefel y sain yng nghynyddu y risg o drosglwyddiad iddyn nhw ei hunau ac yng nghreu risg o’r gynulleidfa yn ymuno gyda’r perfformiad drwy ganu, lafarganu neu weiddi.

Nid oes cyfyngiad o fewn y gyfraith ar nifer y plant o dan 11 oed sy'n cael ymgynnull tu allan i’r cartref. Fodd bynnag, oherwydd bod plant ifanc yn gallu trosglwyddo'r feirws, dylid eu hannog ddilyn  mesurau hylendid dwylo da a  lleihau cysylltiad agos lle bynnag y bo modd. Hyd yn oed gyda phlant mae'n fwy diogel cwrdd mewn niferoedd llai, a chwrdd â'r un bobl yn rheolaidd yn hytrach nag amrywiaeth o wahanol bobl. Felly dylid cadw’r nifer o blant o dan 11 oed mewn grwpiau wedi’u trefnu cyn ised a phosib.

Mewn rhai amgylchiadau gall y gynulleidfa fod yn fach ac felly yn medru creu un grŵp wedi’i drefnu. Gellir caniatáu hyn tra bod yr un anghenion paratoi i gadw sain y canu yn isel a bod mesurau lliniaru yn cynnwys bod y grŵp yn peidio perfformio os oes un aelod yn derbyn canlyniad positif i brawf COVID. Os yw’r holl gyfranogwyr yn yr addoliad yn rhan o grŵp canu wedi’i drefnu ni ddylai’r nifer fod yn fwy na chwech. Ni ddylai cynulleidfaoedd mwy ddefnyddio’r gallu i greu grwpiau sefydlog fel dull o osgoi y cyfyngiad ar ymgynnull. Mae’n bwysig bod mannau addoli yn sicrhau eu bod yn creu rhwystr i ledaeniad y feirws drwy wneud yn siŵr bod y cantorion wedi ei paratoi i ganu’n ddiogel. Ni ddylai unrhyw gynulliad o’r grwpiau o chwech fod yn fwy na 15 o dan do a 30 yn yr awyr agored heblaw am berfformwyr proffesiynol. Dylai pob ymarfer a pherfformiad gael ei gynnal ar sail asesiad risg. Nid oes hawl ymgynnull yn yr awyr agored ar gyfer y gweithgareddau yma.

Dylau asesiad risg penodol ar gyfer grwpiau wedi ei trefnu sy’n canu neu’n chwarae offerynnau cerddorol ystyried

  • A yw’r gweithgaredd yn angenrheidiol 
  • Cadw pellter corfforol rhwng unigolion
  • Cadw pellter corfforol rhwng grwpiau
  • Cadw pellter corfforol rhwng y perfformwyr a’r gynulleidfa
  • Maint a chynllun yr adeilad ar gofod
  • Yr awyru er mwyn osgoi i’r aerosol grynhoi
  • Defnyddio sgriniau neu rwystrau arall rhwng unigolion a grwpiau sefydlog
  • Gosodiad cantorion ac offerynwyr gan ffafrio ei bod wrth ochr ei gilydd neu gefn wrth gefn  a lleihau perfformio wyneb yn wyneb
  • Dylid cyfeirio at ganllawiau y celfyddydau perfformio sy’n delio gyda perfformiadau diogel i cantorion, cerddorion a pherfformwyr arall.

Ni ddylid chware offerynnau gwynt dan do. Dylai’r penderfyniad i ganu organau lle mae angen gwthio aer drwy'r system i'w gweithredu gael ei wneud ar sail asesiad risg a chydymffurfio â canllawiau hylendid dwylo glanhau a chadw pellter corfforol, er enghraifft oddi wrth gweddill y gynulleidfa, a pheidio cael cynorthwyydd wrth yr organ. Cynghorir eich bod yn defnyddio offerynnau amgen megis piano, offerynnau electronig neu recordiadau.

Mae’r canllawiau yma ar gyfer cerddorion sy’n chwarae fel rhan o addoliad. Mewn amgylchiadau arall megis cyngherddau cyhoeddus dylid dilyn y canllawiau ar gyfer perfformiadau celf sydd ar gael yma.

Ni ddylid chwarae cerddoriaeth ar lefelau sy'n ei gwneud hi'n anodd cynnal sgyrsiau arferol. Mae hyn yn arbennig o bwysig ar ddechrau ac ar ddiwedd y gwasanaeth pan mae’n bosib y bydd bobl am ofyn cwestiwn i’r staff neu'r rhai sy’n helpu yn y man addoli. Mae  hynny am fod lleisiau uchel neu weiddi yn cynyddu'r risg o drosglwyddo'r feirws drwy erosol a defnynnau yn sylweddol ac mae hynny hyd yn oed yn fwy perthnasol i’r amrywiolyn newydd. Os bydd band neu gerddoriaeth wedi'i recordio'n chwarae, byddai'n ddoeth atgoffa'r addolwyr pa mor bwysig yw peidio â chanu a dylai'r trefnwyr ystyried effaith lefel sain neu hyd y darn o gerddoriaeth ar y tebygolrwydd y bydd pobl yn sgwrsio â lleisiau uchel. 

Ni ddylid caniatáu canu cynulleidfaol o dan do. Os yw’n addas gall addolwyr ddarllen emynau, caneuon, gweddïau neu destun mewn lleisiau tawel. Dylai ymateb ar lafar gael ei wneud yn dawel.

Gall clychau, neu’r hyn sy’n debyg iddynt, gael eu canu. Dylai’r asesiad risg ystyried y nifer o bobl sy’n mynychu er mwyn canu’r clychau; sut y byddant yn mynd i mewn ac allan o’r adeilad, ystafell neu dwr; sut y byddant yn cynnal pellter o 2 fetr rhwng unigolyn ac os nag yw hyn yn bosib pa fesurau lliniaru fydd yn cael ei rhoi ar waith; y protocol ar gyfer hylendid dwylo tra’n canu’r clychau a sut y byddant yn cadw pellter corfforol rhyngddynt ac aelodau arall o’r gynulleidfa.

Awyru

Tra bod cadw pellter corfforol yn rhan bwysig o rwystro trosglwyddo Coronafirws nid yw’n ddigon ar ben ei hyn i rwystro pob math o drosglwyddiad drwy’r awyr. Mae’r feirws yn cael ei drosglwyddo dryw aerosol sef niwl man (yn hytrach na defnynnau mwy) sy’n cynnwys gronynnau heintus mae person heintus yn ei anadlu allan. Heb awyru gall yr aerosol gasglu mewn mannau o dan do. Mae dau ffactor yn allweddol i ddwysedd y casglu, y naill yw’r gyfradd mae’r aerosol yn cael ei anadlu allan a’r llall yw pa mor hir yw’r digwyddiad. Mae’r allyriadau yn cael eu heffeithio gan ba mor uchel mae rhywun sydd wedi ei heintio yn siarad neu ganu. Mae tystiolaeth yn awgrymu ein bod yn allyrru 50 gwaith yn fwy o ronynnau heintus pan rydym yn siarad yn uchel i’w gymharu a pheidio siarad o gwbl.

Mae’r allyriadau yma yn parhau yn yr awyr mewn aerosol ac yn dwysau dros amser. Mae gorchuddion wyneb yn lleihau ond nid yw yn dileu allyrru  aerosol heintus felly yr hwyaf yr amser yr ydym yn dreulio yng nghwmni person heintus mewn lleoliad sy wedi awyru’n wael y mwy yw’r risg o drosglwyddiad.

Felly mae cynllunio awyru da yn rhan bwysig o asesiad risg. Mae lleihau hyd y digwyddiad yn ogystal ag awyru mecanyddol a defnyddio awyru naturiol megis cadw drysau a ffenestri ar agor i gyd yn ddulliau i liniaru’r risg mae aerosol yn ei gynnig mewn mannau addoli. Mae’n cael ei gydnabod bod tywydd yn medru gwneud awyru naturiol yn anghyfforddus ac hyd yn oed yn y gaeaf  mae’r angen am awyru da yn parhau’n strategaeth bwysig ar gyfer lleihau y cyfleoedd i ddod i gysylltiad â’r feirws. Mi fydd yn bwysig i ganiatáu cyn gymaint o gylchrediad aer a phosibl drwy ddefnyddio fentiau, ffenestri a drysau tra’n parau i gynnal awyrgylch cyfforddus. Gellid agor ffenestri a drysau am bum munud cyn i’r addolwyr gyrraedd ac ar ôl iddyn nhw adael, ac eto rhwng gwasanaethau os oes mwy nag un wedi ei drefnu er mwy i’r aer gylchredeg. Os yn bosib agorwch y drysau ar ffenestri am rai munudau yn ystod y dydd er mwyn gadael i awyr iach ddod i mewn. 

Ond, mae’n bosib er mwyn medru rheoli trosglwyddiad y feirws ei bod hi’n addas gofyn i’r gynulleidfa i wisgo’n addas er mwyn medru cadw ffenestri a drysau ar agor yn ystod y gwasanaeth er mwyn hyrwyddo’r llif awyr . Os nad yw’n bosib manteisio ar awyru naturiol dylai mannau addoli ystyried byrhau hyd digwyddiadau.

Dylid awyru’n naturiol drwy ddefnyddio ffenestri, drysau neu fentiau cymaint ag y bo modd. Os defnyddir system awyru fecanyddol ganolog, dylid addasu’r systemau ailgylchredeg i awyr iach llawn, os nad yw hyn yn bosibl dylid gweithredu’r systemau’n ôl yr arfer er dylid cefnogi hyn gyda awyru naturiol er mwyn osgoi ailgylchu aer wedi heintio. Pan fydd hidlyddion mewn unedau awyru, gwnewch yn siŵr bod rhagor o ragofalon yn cael eu cymryd wrth newid yr hidlyddion.

Mae canllawiau pellach ar asesiad risg awyru a’r defnydd o awyru mecanyddol i'w gael yma. Ceir rhagor o ganllawiau yma.

Bwyd a diod

Dylid osgoi dosbarthu bwyd neu ddiod (nwyddau traul) ac eithrio lle byddant yn rhan annatod o'r addoli neu'r seremoni grefyddol neu gred.

Os bydd angen ymdrin â nwyddau traul yn ystod seremoni, yna dylai'r rheini sy'n rhoi ac yn derbyn yr eitem olchi eu dwylo cyn ac ar ôl cyfnewid yr eitem a dylid osgoi cyswllt. Lle y bo'n bosibl, dylid cadw pellter o 2 fetr. Ni ddylid rhannu offer rhwng bobl.

Mewn amgylchiadau lle nad yw'n bosibl cadw pellter o 2 fetr, dylai'r unigolyn sy'n dosbarthu'r nwyddau traul eu rhoi yn y llaw yn unig, mewn ffordd sy'n osgoi unrhyw gyswllt rhyngddo ef a'r rhai sy'n derbyn yr eitem. Os bydd unigolion yn dod i gysylltiad ar ddamwain, dylent lanhau eu dwylo ar unwaith.

Dylid ystyried mesurau lliniaru eraill hefyd, er enghraifft, dylai bwydydd gael eu lapio ymlaen llaw a dylid rhoi system ar waith er mwyn atal unigolion rhag dod i gysylltiad â nwyddau traul ac unrhyw lestri a/neu gytleri ac eithrio'u rhai eu hunain (er enghraifft, ni ddylid rhannu powlenni na chwpanau). Dim ond ag aelodau o'r un aelwyd y dylid rhannu nwyddau traul. Lle bynnag y bo'n bosibl, ni ddylid bwyta nac yfed nwyddau traul sy'n rhan o'r seremoni ar y pryd, ond dylid gwneud hynny oddi ar y safle'n ddiweddarach.

Ni ddylid siarad, canu na llafarganu dros nwyddau traul nad ydynt wedi'u gorchuddio (heblaw am nwyddau traul a gaiff eu defnyddio gan y gweinydd yn unig). Yn hytrach, dylid gorchuddio nwyddau traul yn ddiogel a dylid glanhau'r arwynebedd cyn agor cynhwysydd rhaid golchi dwylo neu wisgo menig.

Gellir paratoi bwydydd ar y safle ond, lle gwneir hyn, dylid dilyn canllawiau perthnasol a mesurau cadw pellter cymdeithasol.

Golchi dwylo a defnyddio dŵr

Mae ymarfer hylendid dwylo da yn bwysig. Os yn bosib  dylai pawb olchi eu dwylo am 20 eiliad gan ddefnyddio dŵr a sebon pan fyddant yn cyrraedd ac yn gadael yr adeilad, ac ar ôl pesychu, tisian neu chwythu eu trwyn.

Ni ddylid rhannu'r dŵr a dylid defnyddio sebon hylif. Dylai pobl eraill sy'n bresennol symud oddi wrth yr unigolyn sy'n golchi ei ddwylo er mwyn osgoi cael eu sblasio. Ni ddylid rhannu tywelion.  Os defnyddir tywelion papur, dylent fod mewn peiriant cyflenwi oherwydd gallai rhannu pecyn ledaenu haint. Dylid eu gwaredu'n ofalus hefyd.

Os nad yw'n ymarferol golchi dwylo â dŵr a sebon, dylid defnyddio hylif diheintio dwylo.

Ni ddylid ymgymryd ag unrhyw arferion golchi/ymolchi gofynnol yn y man addoli, ond yn hytrach, dylid ymgymryd â'r arferion hynny cyn cyrraedd.

Mewn amgylchiadau prin lle bydd hyn yn angenrheidiol, dylid defnyddio cyfleusterau golchi yn y lleoliad yn unol â chanllawiau cadw pellter cymdeithasol a chan ddefnyddio mesurau hylendid.

Ni ddylai pobl olchi rhannau o gyrff pobl eraill.

Lle bo angen rhoi dŵr ar y corff fel rhan o ddefod neu seremoni, gellir ysgeintio cyfeintiau bach ar y corff. Lle y bo'n ymarferol, dylai pobl eraill sy'n bresennol symud oddi wrth yr unigolion dan sylw er mwyn osgoi cael eu sblasio.

Pan fo baban yn rhan o'r seremoni, dylai rhiant/gwarcheidwad y baban neu aelod arall o'i aelwyd arferol ei ddal. Dylai pob unigolyn sy'n rhan o'r seremoni olchi ei ddwylo'n drwyadl cyn y digwyddiad ac ar ei ôl a sicrhau arferion hylendid da.

Dylid ddilyn yr un canllawiau a phyllau nofio os am ddefnyddio bedyddfan. Gellir dod o hyd i ganllawiau Llywodraeth Cymru yma (chwaraeon a hamdden: canllawiau ar gyfer dychwelyd yn raddol) ac mae UK Active a Chwaraeon Cymru wedi paratoi canllawiau hefyd. Dim ond un bedydd ddylid ei gynnal ym mhob sesiwn. Er mwyn cydymffurfio gyda canllawiau cadw pellter corfforol, ni ddylai unrhyw un gael bedydd trochi gan berson heblaw aelod o’i aelwyd ei hun. Dylai un rhywun arall sy’n bresennol symud oddi wrth y fedyddfan er mwyn osgoi cael eu sblasio. Yn dilyn canllawiau cadw pellter corfforol gall bedydd trochi gael ei chynnal  mewn man wedi ddynodi ar gyfer nofio megis traeth sy’n cael ei batrolio gan achubwr bywydau neu bwll nofio awyr agored. Unwaith eto ni ddylai unigolyn gael ei fedyddio gan berson heblaw aelod o’i aelwyd ei hun.

Toiledau

Gellir agor toiledau ar yr amod y caiff mesurau cadw pellter cymdeithasol a chanllawiau hylendid dwylo eu dilyn. Gellir dod o hyd i ganllawiau yma: darparu toiledau mwy diogel i’r cyhoedd.

Darlledu

Gall mannau addoli barhau i ddarlledu eu gwasanaethau a'u seremonïau crefyddol. Dylid cynorthwyo'r rhai sy'n dymuno gwneud hyn lle y bo'n rhesymol ymarferol. Gellir gwneud recordiadau hefyd gyda chydsyniad y rhai sy'n cymryd rhan.

Os bydd angen pobl ychwanegol i wneud hyn er mwyn gosod a gweithredu'r cyfarpar, dylid defnyddio cyn lleied o bobl â phosibl a dylid eu cynnwys wrth gyfrifo faint o bobl sy'n gallu defnyddio'r adeilad ar unrhyw adeg. Dylent hefyd ddilyn cyngor mewn perthynas â chadw pellter cymdeithasol, hylendid dwylo, glanhau cyfarpar, canu a chwarae offerynnau cerdd (ar GOV.UK).

Gofal bugeiliol

Dylai arweinwyr ffydd osgoi mynd ar aelwydydd eraill i ddarparu gofal bugeiliol os nad yw resymol angenrheidiol a dylid ystyried ffyrdd amgen o gynnig y gefnogaeth megis ar y ffȏn, gwrdd yn rhithiol, cwrdd yn yr awyr agored neu mewn lleoliad diogel o ran COVID-19.

Ond os yw unigolyn angen cefnogaeth bugeiliol  mae’n rhesymol i arweinydd ffydd ymweld â’r unigolyn o dan do am resymau tosturiol.  Gall yn fod oherwydd bod y person hwnnw yn gweld pethau’n anodd yn gyffredinol yn ystod y cyfyngiadau, neu os yw’n dioddef salwch corfforol neu feddyliol, wedi cael profedigaeth neu os ydych chi’n bryderus am ei les yn gyffredinol.

Asesiad risg

Mae llawer o fannau addoli hefyd yn weithleoedd ac felly dylid ystyried canllawiau Llywodraeth Cymru i gyflogwyr fel rhan o'r penderfyniad i ailagor eu man addoli ai peidio. Er mwyn helpu i benderfynu pa gamau i’w cymryd er mwyn sicrhau y caiff y mannau addoli eu hagor yn ddiogel, dylai pob man addoli gwblhau asesiad risg COVID-19. Gellir dod o hyd i adnodd asesu risg a chanllawiau yma. Dylai'r rhai sy'n gyfrifol am fannau agored sy'n perthyn i enwad neu grŵp ar lefel ranbarthol neu genedlaethol gysylltu â'u corff cynrychioliadol i gael rhagor o arweiniad.  

Dylid cynnal yr asesiad risg hwn yn ogystal ag unrhyw asesiadau risg neu asesiadau iechyd a diogelwch sydd eisoes ar waith. Dylid cwblhau'r asesiad risg mewn ymgynghoriad ag undebau neu weithwyr (gan gynnwys gwirfoddolwyr a chontractwyr) os yn berthnasol. Efallai y bydd hefyd o fudd cynnwys addolwyr neu randdeiliaid eraill yn y broses hon.

Wrth i’r nifer a’r amrywiaeth o ddigwyddiadau gynyddu mewn man addoli, dylid paratoi asesiad risg annibynnol ar gyfer y gwahanol ddefnydd. Dylid ystyried yn fanwl a yw’n ymarferol i ganiatáu cynnal  gwahanol ddigwyddiadau ar yr un pryd, ac i sicrhau nad yw’r trefniadau a roddwyd yn ei lle ar gyfer un digwyddiad yn tanseilio’r amgylchedd diogel o ran COVID-19 a grëwyd gan drefniadau eraill.

Dylech ystyried defnyddio'r Adnodd Asesu Risg COVID-19 sydd ar gael yma gyda'r holl staff a'r gwirfoddolwyr er mwyn sicrhau bod risg bersonol i’r personél yma wedi ei liniaru.

Paratoi i agor yr adeilad

Cyn agor mae hi’n bwysig cynnal yr holl archwiliadau arferol sy’n cael eu gwneud i’r adeiladau er mwyn sicrhau bod yr adeilad yn ddiogel. Os yw’r adeiladau wedi cael eu cau neu os oedd llai wedi bod yn eu defnyddio yn ystod COVID-19, mae dŵr yn gallu sefyll oherwydd diffyg defnydd, sy’n cynyddu’r perygl o glefyd y llengfilwyr. Mae canllawiau’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch ar reoli dŵr a chlefyd y llengfilwyr ar gael yma.  

Mae’n bosibl y byddai’n ddefnyddiol darllen canllawiau’r Arolygiaeth Dŵr Yfed ar ddefnyddio adeiladau unwaith eto ar ôl iddynt fod yn segur am gyfnod. Mae’r canllawiau’n rhoi sylw i nifer o faterion ansawdd y dylid eu hystyried. Mae'r canllawiau ar gael ar dudalen we gyffredinol yr Arolygiaeth Dŵr Yfed.

Er mwyn sicrhau bod y rhai sy’n mynychu man addoli yn gallu cadw at arferion da, gan gynnwys hylendid dwylo ac anadlol, efallai y bydd yr unigolion sy'n rheoli'r adeilad am ystyried cyflwyno rhai, neu bob un, o'r mesurau canlynol lle y bo'n briodol:

  • y camau angenrheidiol i liniaru unrhyw risgiau a nodwyd yn unrhyw asesiad risg (dylid gwneud hyn)
  • rhoi gwybod i'ch addolwyr am y newidiadau a gyflwynwyd a phryd y bydd yr adeilad ar gael
  • defnyddio prosesau hysbysu neu drefnu i reoli presenoldeb yn y man addoli ac mewn mannau addoli awyr agored, megis gofyn i bobl roi gwybod ichi eu bod yn bwriadu mynychu. Bydd hyn yn help i reoli llif bobl yn yr adeilad, i gadw cofnod or rhaid sy’n mynychu ac i sicrhau na fydd yr uchafswm sy’n medru bod yn yr adeilad ar unrhyw adeg yn cael ei dorri. 
  • gweithio gyda mannau addoli eraill er mwyn agor ar amseroedd gwahanol er mwyn lleihau pwysau ar un adeilad
  • penderfynu a fydd angen pobl arnoch i reoli'r mynedfeydd, allanfeydd a phrif gorff yr adeilad pan fydd ar agor
  • cymryd camau i atal pobl rhag ymgynnull mewn mannau cyfyngedig drwy nodi mynedfa ac allanfa a system unffordd yn yr adeilad a systemau i reoli’r bobl sy’n aros i fynd i mewn i’r adeilad megis system giwio sy’n sicrhau cadw pellter corfforol o 2 fetr
  • sicrhau bod unrhyw newidiadau yn ystyried addasiadau rhesymol er mwyn darparu ar gyfer y rheini sydd eu hangen, megis addolwyr anabl
  • sicrhau nad yw mynediad i'r adeilad gael ei bennu na'i flaenoriaethu ar sail rhyw
  • cau ardaloedd nad ydynt yn cael eu defnyddio, cael gwared ar yr holl ddodrefn, arddangosiadau, cyfarpar chwarae, llenyddiaeth ac ati, nad ydynt yn hanfodol, o'r ardaloedd sy'n agored i addolwyr
  • osgoi rhannu cyfarpar megis matiau gweddïo, llyfrau emynau a thestunau crefyddol ac annog unigolion i ddod â rhai eu hunain lle bo’n berthnasol. Dylai’r unigolyn fynd â nhw allan o'r man addoli a pheidio â’u gadael yno. Os yn bosib dylai trefn gwasanaethau fod ar gael ar lein neu drwy god QR
  • defnyddio rhwystrau neu sgriniau neu ystafelloedd eraill i gadw addolwyr ar wahân
  • gosod arwyddion a marciau ar y llawr i dywys addolwyr ac os yn bosib cyflwyno system un ffordd. Arddangos posteri i ddatblygu ymwybyddiaeth o gadw pellter cymdeithasol a hylendid dwylo da
  • dylai mannau addoli sy'n perthyn i enwad neu grŵp ar lefel ranbarthol neu genedlaethol gysylltu â'u corff cynrychioliadol i gael rhagor o arweiniad ar sut i ailagor yn ddiogel.

Cyfathrebu

Dylai'r rheini sy'n gyfrifol am redeg man addoli sicrhau eu bod yn ymgysylltu â'u haddolwyr a'r gymuned ehangach er mwyn esbonio pa weithgareddau a ganiateir a pha rai sydd wedi'u gwahardd o hyd. Dylid cyfathrebu yr ymarfer a’r dulliau sydd wedi ei rhoi ar waith i reoli addoli a pharhau i chwilio am ffyrdd amgen i gael mynediad at addoli neu gefnogi fel bod y rhai ddylai hunanynysu neu sydd yn agored i niwed yn gallu lleihau ei cysylltiad â’r feirws.

Dylai arweinwyr ffydd roi sicrwydd i unrhyw aelod sy'n poeni am siomi ei gymuned ffydd drwy beidio â dychwelyd. Dim ond bobl heb symptomau ddylai fynychu.

Defnyddio'r adeilad

  • Dylid atal unigolion rhag cyffwrdd neu gusanu gwrthrychau defosiynol neu wrthrychau eraill a gaiff eu trafod yn gymunol. Dylai rhwystrau a/neu arwyddion clir gael eu gosod lle y bo angen
  • Dylid glanhau rheiliau llaw yn aml
  • Lle y bo'n ymarferol, dylid cadw drysau nad ydynt yn ddrysau tân ar agor er mwyn atal pobl rhag cyffwrdd â dolenni drysau
  • Dylai unigolion osgoi cyffwrdd ag eiddo eraill, megis esgidiau. Os caiff esgidiau eu tynnu, dylai'r perchennog eu gosod a'u casglu gan gadw at egwyddorion cadw pellter cymdeithasol
  • Ni ddylid defnyddio llyfrau, adnoddau aml-ddefnydd a chymunol e.e. matiau gweddïo, taflenni gwasanaeth, platiau neu gwpanau
  • Ni ddylid darparu bwyd na diod oni bai eu bod yn rhan hanfodol o'r addoli neu'r seremoni
  • Dylai arweinwyr ffydd annog pobl i beidio â rhoi arian parod a pharhau i roi ar-lein a defnyddio adnoddau ar-lein lle y bo'n bosibl gan leihau cyswllt o ran trafodion. Dylid cynnal trefniadau glanhau (ar GOV.UK) a hylendid, a dylid gwisgo menyg i drin rhoddion arian parod lle bydd rhoi yn y ffordd hon yn parhau

Cymryd pob mesur rhesymol i gadw pellter o 2 fetr

Ceir canllawiau ar gadw pellter cymdeithasol yma. Yn ogystal, ceir canllawiau ar wahân sy’n nodi, er bod y rheolau ynghylch cadw pellter corfforol ar gyfer plant o dan 11 oed wedi’u llacio, rhaid i’r grŵp oedran hwnnw gydymffurfio â’r cyfyngiadau cymdeithasol sy’n ymwneud â chyfarfod ag unigolion eraill nad ydynt yn rhan o’u haelwyd o dan do. Dylai pawb ymarfer hylendid dwylo ac anadlol da.

Bydd y nifer a fydd yn gallu addoli ar unrhyw adeg yn dibynnu ar faint a chynllun yr adeilad. Y gofyniad cyfreithiol yw bod pob mesur rhesymol yn cael ei roi ar waith er mwyn sicrhau y cedwir pellter o 2 fetr rhwng y rheini sy'n mynychu. Caniateir  pellter o lai na 2 fedr gyda camau diogeli ychwanegol, ceir canllawiau yma. At ddibenion y canllawiau yma dylai’r sawl sy’n mynychu gadw pellter of 2 fetr heblaw pan mae arfer arferol yn golygu na fedrir cadw pellter o 2 fetr ac nid yw’n rhesymol bosib addasu’r arfer. Mae hyn yn golygu pellter o 2 fetr rhwng aelodau o aelwydydd gwahanol, nid o reidrwydd rhwng pob person unigol (gan y gall aelodau o'r un aelwyd eistedd gyda'i gilydd yn ddiogel, byddai hyn yn cynnwys gofalwr a'r person a gynorthwyir gan y gofalwr). Wrth ddiffinio nifer y bobl a all fynychu'n rhesymol gan barhau i gadw pellter o 2 fetr rhyngddynt, dylid ystyried cyfanswm arwynebedd y llawr yn ogystal â phwyntiau cyfyng ac ardaloedd prysur (e.e. mynedfeydd, allanfeydd, coridorau, eiliau) er mwyn cyfrifo capasiti pob man addoli. Dylid cymryd pob cam posibl i osgoi ciwiau a sicrhau nad yw'r rheini sy'n aros i fynd i mewn i fan addoli yn ymgynnull yn anfwriadol.

Bydd cadw mwy o bellter rhwng y rhai sy’n mynychu yn helpu lleihau'r risg o drosglwyddo’r feirws.  Bydd lleihau'r nifer sy’n mynychu yn gwneud hi’n haws i reoli llif bobl yn enwedig wrth fynd i mewn ac allan o’r adeilad ac mewn coridorau.

Os bydd y nifer sy’n dymuno mynd i mewn i’r adeilad yn fwy na’r nifer all fynychu ar unrhyw adeg (y capasiti ar ôl cymryd i ystyriaeth yr angen i gadw 2 fedr o bellter) dylai’r rhai sy’n gyfrifol am yr adeilad fod yn barod i wrthod mynediad a sicrhau bod mesurau yn ei lle i wahardd pobl rhag ymgynnull tu allan i’r adeilad.

Dylid dilyn elfennau eraill y canllawiau cadw pellter cymdeithasol, megis golchi dwylo ac arferion hylendid anadlol hefyd.

Glanhau

Rhwng pobl sydd mewn cysylltiad agos â'i gilydd a thrwy ddefnynnau a gynhyrchir pan fydd person sydd wedi'i heintio yn peswch neu'n tisian y caiff COVID-19 ei drosglwyddo'n bennaf. Gellir ei ledaenu hefyd drwy ddod i gysylltiad ag arwyneb neu wrthrych sydd â'r feirws arno.

Gwisgwch fenyg golchi llestri a ffedogau wrth lanhau’r mangre, a defnyddiwch gadachau untro a nwyddau glanhau tŷ arferol. Golchwch eich dwylo am 20 eiliad ar ôl tynnu menyg, ffedogau a chyfarpar diogelwch arall a ddefnyddiwyd wrth lanhau.

Dylech waredu unrhyw eitemau a ddefnyddiwyd i lanhau yn ofalus, dylid eu rhoi mewn dau fag ac yna eu taflu i ffwrdd gyda sbwriel arferol ar ôl gorffen glanhau.

Yn gyntaf, dylech lanhau arwynebau caled â dŵr cynnes a sebon, yna dylech ddiheintio'r arwynebau hyn gan ddefnyddio'r nwyddau glanhau y byddwch yn eu defnyddio fel arfer. Rhowch sylw arbennig i fannau ac arwynebau y bydd pobl yn cyffwrdd â nhw yn aml, megis toiledau, canllawiau cydio mewn coridorau ac wrth risiau a dolenni drysau.

Bydd angen caniatáu digon o amser i lanhau, yn enwedig cyn agor y lleoliad ac ar ôl ei ddefnyddio. Dylid gwneud penderfyniad yn lleol o ran pa mor aml y dylid glanhau yn seiliedig ar asesiad risg a’r defnydd a wneir o'r adeilad.

Os byddwch yn credu bod rhywun sydd ag achos posibl o'r coronafeirws neu beidio wedi defnyddio ardal, dylech ddilyn y canllawiau hyn.

Mae Historic England hefyd wedi llunio canllawiau ar lanhau arwynebau hanesyddol sydd ar gael.

Pwy all fynychu

Yn Lefel Rhybudd 4 y cyngor cyffredinol yw i bobl aros gartref ac eithrio at ddibenion cyfyngedig a pheidio cymysgu’n gymdeithasol gyda phobl nad ydynt yn byw gyda nhw. Dylai bobl sy’n eithriadol o agored i niwed yn glinigol fod yn arbennig o lym wrth ddilyn mesurau cadw pellter corfforol a lleihau eu cyswllt a phobl arall.

Ni ddylai'r rheini sydd ag unrhyw rai o'r symptomau coronafeirws a restrir isod fynychu man addoli.

  • peswch newydd a chyson
  • tymheredd uchel
  • colli eich synnwyr arogli neu eich synnwyr blasu arferol, neu newid i’r synhwyrau hynny (anosmia)

Mae’n ofynnol yn y Rheoliadau i unrhyw berson sy wedi cael canlyniad positif i brawf Coronafirws neu sydd wedi cael ei hysbysu gan swyddog olrhain cysylltiadau i hunanynysu. Ni ddylai unrhyw un sy’n hunanynysu fynychu man addoliad. Ni ddylai unrhyw un sydd a symptomau ond sydd heb gael prawf, sydd yn aros am ganlyniad neu sy’n rhan o aelwyd rhywun sydd a symptomau neu wedi deryn canlyniad positif i brawf  fynychu man addoli. Gellir dod o hyd i gyngor ar hunanynysu yma.

Y cyngor i unigolion sydd yn  eithriadol o agored i niwed  yw i barhau i leihau eu cyswllt ag eraill a bod yn arbennig o lym wrth ddilyn mesurau cadw pellter cymdeithasol a chorfforol er mwyn eu diogelwch eu hunain. 

Ni ddylai unrhyw un deimlo bod yn rhaid iddynt ddychwelyd i fan addoli, hyd yn oed os oes ganddynt rôl wirfoddoli y byddent fel arfer yn ei chyflawni. 

Dylai'r rheini sydd am fynychu man addoli ystyried pa mor bell y mae angen iddynt deithio a sut y byddant yn teithio i'r adeilad ac oddi yno yn ddiogel. Gall aelodau o'r un aelwyd neu aelwyd estynedig deithio gyda'i gilydd. Gellir dod o hyd i gyngor Llywodraeth Cymru ar deithio'n ddiogel yma.

Os bydd unrhyw un, gan gynnwys arweinwyr crefyddol a gwirfoddolwyr, yn mynd yn sâl gyda symptomau COVID-19 mewn man addoli, dylid ei anfon gartref a'i gynghori i ddilyn y canllawiau hunanynysu a gwneud cais i gael prawf coronafeirws.

Os bydd angen cyngor clinigol ar yr unigolyn, dylai fynd ar-lein i GIG 111 Cymru (neu ffonio 111 os nad oes ganddo fynediad i'r rhyngrwyd). Mewn argyfwng, ffoniwch 999 os yw'n ddifrifol wael neu wedi'i anafu neu os yw ei fywyd mewn perygl. Ni ddylai ymweld â'r meddyg teulu, fferyllydd, canolfan gofal brys nac ysbyty.

Dylai pobl eraill a all fod wedi dod i gysylltiad â'r person sydd wedi mynd yn sâl olchi eu dwylo'n drylwyr ar ôl ymwneud ag ef, ond nid oes angen iddynt gymryd unrhyw gamau penodol eraill oni bai eu bod yn datblygu symptomau eu hunain. Os byddant yn datblygu symptomau, dylent ddilyn y canllawiau hunanynysu a gwneud cais i gael prawf coronafeirws.

Dylai'r ardaloedd a ddefnyddiwyd gan yr unigolion hyn gael eu glanhau'n drylwyr, yn unol â'r canllawiau a nodwyd uchod.

Profi, Olrhain, Diogelu

Mae strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu Llywodraeth Cymru yn pennu'r dull o fynd i'r afael â'r coronafeirws, profi pobl yn y gymuned sydd â symptomau, olrhain y rheini sydd wedi dod i gysylltiad agos â phobl sydd wedi cael canlyniad prawf positif ar gyfer y coronafeirws a diogelu teulu, ffrindiau a'n cymuned drwy hunanynysu.

Mae Reoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) 2020 rhaid rhoi mesurau rhesymol yn eu lle i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws mewn lleoliadau sy’n agored i’r cyhoedd a lleoliadau gwaith yn ogystal a lleihau lledaeniad coronafeirws gan y sawl sydd wedi bod yn y fangre.

Un o’r mesurau rhesymol yw:

Casglu gwybodaeth gyswllt oddi wrth bob person yn y fangre neu, mewn perthynas â phersonau o’r un aelwyd, oddi wrth un ohonynt, a’i chadw am 21 o ddiwrnodau at ddiben ei darparu i unrhyw un o’r canlynol ar ei gais

  • Gweinidogion Cymru
  • swyddog olrhain cysylltiadau 

a chymryd mesurau rhesymol i sicrhau bod y wybodaeth gyswllt yn gywir. Dylid rheoli hyn mewn modd sy’n osgo’r posibilrwydd o bobl yn dod yn agos i’w gilydd wrth fynd i mewn i’r man addoli ac wrth aros i lenwi ffurflen. Argymhelli’r archebu ymlaen llaw er mwyn lleihau’r risgiau a sicrhau y gellir rheoli niferoedd a nag yw uchafswm capasiti’r adeilad yn cael ei dorri.

'Contact information', in relation to a person at the premises, means the person’s name and information sufficient to enable the person to be contacted, to inform them that

Ystyr 'gwybodaeth gyswllt', mewn perthynas â pherson yn y fangre, yw enw’r person a digon o wybodaeth (gan gynnwys rhif ffôn a’r dydddiad a’r amser pan oedd y person yn y fangre) i allu cysylltu â'r person i'w hysbysu y gallai fod wedi dod i gysylltiad â’r coronafeirws yn y fangre.  

Mae’r cwestiwn ynghylch a yw’r mesur hwn yn un "rhesymol", ac  felly’n un y mae'n rhaid ei gymryd, yn dibynnu i ba raddau y mae modd i bobl nad ydynt yn adnabod ei gilydd ryngweithio yn y fangre ac a oes risg o ryngweithio agos. Ceir mwy o wybodaeth yma.

Drwy gydymffurfio â’r Rheoliadau hyn drwy gymryd camau rhesymol i gadw cofnodion ynghylch staff, cwsmeriaid ac ymwelwyr, a rhannu'r rhain â gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru pan ofynnir amdanynt, byddwch yn helpu i ddod o hyd i bobl a allai fod wedi dod i gysylltiad â'r feirws ac sy'n asymptomatig (hynny yw, ddim yn dangos symptomau eto). Mae’n hanfodol fod brigiadau o achosion yn cael eu cyfyngu er mwyn cyfyngu ar ledaeniad y feirws, diogelu’r GIG yng Nghymru ac achub bywydau. Bydd hyn yn helpu’r wlad i ddychwelyd at ffordd fwy arferol o fyw a sicrhau bod hynny’n parhau.

Gorchuddion wyneb

Mae’n rhaid i bawb dros 11 oed sy’n mynychu man addoli wisgo gorchudd wyneb oherwydd ei fod yn leoliad o dan do. Mae rhai eithriadau cyfyngedig. Nid yw gwisgo feisor yn diwallu’r angen yma. Mae’r Rheoliadau yn gofyn am orchydd gwyneb sy’n gorchuddio’r trwyn a’r geg. Nid oes rhaid i’r sawl sy’n arwain yr addoliad wisgo gorchudd wyneb os yw’n anymarferol i wneud hynny. Fodd bynnag dylid ystyried mesurau lliniaru arall i sicrhau ei bod yn creu rhwystr i ledaeniad megis cadw pellter, sgriniau, feisor a mesurau hylendid ychwanegol. Gellir dod o hyd i wybodaeth am ddefnyddio gorchuddion wyneb yma:Gorchuddion wyneb – canllawiau i'r cyhoedd.

Dylai y rhai sy’n gyfrifol am fannau addoli gyfeirio at ganllawiau gorchuddion wyneb i gyflogwyr a rheolwyr mangreoedd sy’n cynnwys gwybodaeth ar gyfer lleoliadau sy’n agored i’r cyhoedd.

Darparu gwasanaethau eraill

Mae gwaharddiad ar bobl o wahanol aelwyd i ymgynnull o dan do (hynny yw bod yn yr un lle i wneud rhywbeth gyda’i gilydd) heb esgus rhesymol yn parhau. Mae mynychu man addoli yn un o’r rhesymau yna.  Caiff dogfen ‘cwestiynau cyffredin’ Llywodraeth Cymru am reoliadau’r Coronafeirws ei diweddaru’n rheolaidd i roi cyngor am yr hyn y gall ac na all pobl a busnesau ei wneud yn ystod yr argyfwng.

Ni chaiff mannau addoli ddarparu gweithgareddau o dan oruchwyliaeth i blant megis ysgol Sul, a madrassas yn Lefel Rhybudd 4.

Darllenwch gellir dod o hyd i ganllawiau pellach am ddarparu gofal plant.

Yn Lefel Rhybudd 4 mae mannau addoli yn medru agor i ddarparu gwasanaethau gwirfoddol angenrheidiol a gwasanaethau cyhoeddus ar gais yr awdurdod lleol neu Weinidogion Cymru. Ceir mwy o wybodaeth yma.

Wrth i’r nifer a’r amrywiaeth o ddigwyddiadau gynyddu mewn man addoli, dylid ystyried yn ofalus a yw’n ymarferol i ganiatáu cynnal  gwahanol ddigwyddiadau ar yr un pryd. Dylid paratoi asesiad risg annibynnol ar gyfer y gwahanol ddefnydd, a sicrhau nad yw’r trefniadau ar gyfer un digwyddiad yn tanseilio’r amgylchedd ddiogel o ran COVID-19 grëwyd ar gyfer y digwyddiad arall. Gallai hyn gynnwys cau'r adeilad cyfan, neu ran ohono, yn ystod digwyddiadau unigol gan gynnwys mynedfeydd, allanfeydd a thoiledau.

Lawrlwytho'r dudalen hon fel PDF . Maint Ffeil 168 KB.

Maint Ffeil 168 KB. Efallai na fydd y ffeil hon yn gyfan gwbl hygyrch.