Neidio i'r prif gynnwy

Diben y canllawiau

Ysgrifennwyd y canllawiau hyn yn benodol gydag addoldai a chynulliadau o grwpiau ffydd a chred mewn golwg. Mae o natur gyffredinol a dylid ei ystyried ochr yn ochr â chanllawiau penodol eraill i sicrhau y gall addoldai gynnig amgylcheddau diogel COVID-19.  Ei nod yw darparu gwybodaeth, dolenni a chyngor ymarferol defnyddiol i gefnogi'r rhai sy'n gyfrifol am agor addoldai (os dymunant) ar gyfer addoli cymunedol a seremonïau crefyddol yn unol â Reoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) 2020, sydd wedi caniatáu i addoldai ailagor, yn dilyn y gofyniad iddynt gau yn ystod y cyfnod tân a ddaeth i ben ddiwedd y dydd ar 8 Tachwedd 2020.

Os bydd unrhyw amheuaeth yn codi rhwng darpariaethau yn y canllawiau hyn, a'r canllawiau statudol a gyhoeddir gan Weinidogion Cymru, bydd y canllawiau statudol yn parhau.  Yn ogystal, nid yw'r canllawiau hyn yn gyfystyr â chyngor cyfreithiol, dylai'r rhai sy'n gyfrifol am addoldai ofyn am eu cyngor cyfreithiol annibynnol eu hunain lle bo angen.

Dylai pob man addoli unigol ystyried y canllawiau hyn yng nghyd-destun ei amgylchiadau penodol ei hun, gan gynnwys ystyried maint yr adeilad, sut y caiff ei drefnu, ei weithredu, ei reoli a'i reoleiddio. Nid yw'r canllawiau hyn yn gosod dyletswydd na gofyniad ar addoldai i agor. Bydd gan y personau sy'n gyfrifol am y man addoli y rhyddid i benderfynu pryd y maent o'r farn ei bod yn ddiogel agor. Dylent aros ar gau os nad ydynt yn fodlon eu bod yn gallu cymryd camau rhesymol i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws, neu ledaenu coronafeirws, fel sy'n ofynnol o dan reoliad 15.

Gall rhai addoldai ddewis peidio ag ailagor tan ddyddiad diweddarach, agor yn arafach a/neu barhau i ddefnyddio technoleg ar-lein i gyflawni gweithgareddau ffydd a bugeiliol. Wrth reoli risg, dylai'r cwestiwn cyntaf fod bob amser a allaf osgoi'r gweithgarwch peryglus. Lle bynnag y bo'n ymarferol ac yn rhesymol, dylid defnyddio dewisiadau amgen i gyfarfod wyneb yn wyneb er mwyn lleihau'r risg o drosglwyddo.  Dylai'r rhai sy'n glinigol ddiamddiffyn gymryd rhagofalon ychwanegol i leihau eu cysylltiad ag eraill

Mae Llywodraeth Cymru yn ddiolchgar i Fforwm Cymunedau Ffydd Cymru a'r grŵp Gorchwyl a Gorffen Ail-agor Mannau Addoli am eu cyngor a'u cefnogaeth wrth baratoi'r canllawiau hyn. Bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i weithio gyda Fforwm Cymunedau Ffydd Cymru a grwpiau cred i ddatblygu a chynllunio ar gyfer ailagor addoldai fesul cam ac yn ddiogel a threfnu digwyddiadau awyr agored. Caiff y canllawiau hyn eu hadolygu a'u diwygio wrth i'r sefyllfa a'r cyngor gwyddonol ynghylch risgiau trosglwyddo newid a diwygiadau pellach i'r Rheoliadau.    

Cyflwyniad

Mae addoldai yn chwarae rhan bwysig wrth ddarparu arweinyddiaeth ysbrydol i lawer o unigolion, ac wrth ddod â chymunedau at ei gilydd. Fodd bynnag, mae eu natur gymunedol hefyd yn eu gwneud yn lleoedd sy'n arbennig o agored i'r risg o ledaenu coronafeirws (COVID-19).

Mae Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) 2020 yn gosod cyfyngiadau ar gynulliadau pobl, mae'r Rheoliadau'n nodi cyfyngiadau sy'n berthnasol mewn gwahanol lefelau rhybudd. Gwnaed hyn i reoli lledaeniad coronafeirws yng Nghymru ac i helpu i ddiogelu'r cyhoedd rhag lledaeniad syndrom anadlol acíwt difrifol coronafeirws 2 (SARS-CoV-2). 

Mae'r amrywiolyn newydd hwn o coronafeirws yn peri llawer mwy o risg o drosglwyddo ac mae'n arbennig o bwysig bod addoldai yn cymryd yr holl gamau y gallant i osgoi unrhyw risgiau y bydd pobl yn cael eu hamlygu i'r feirws neu'n lledaenu'r feirws.

Mae'r Grŵp Cynghori Technegol wedi cyhoeddi adroddiad ar y dystiolaeth sy'n gysylltiedig â throsglwyddo a risgiau posibl sy'n gysylltiedig â gweithgareddau crefyddol ac addoldai

Bydd i unrhyw un sy’n gyfrifol am fan addoli sy’n agor yn ddarostyngedig i’r dyletswyddau i:

  • gymryd pob mesur rhesymol i sicrhau pellter o 2 fetr rhwng bobl ar y safle, neu sy’n aros i fynd i mewn (heblaw aelodau o’r un aelwyd, neu berson sy’n darparu gofal i berson o fewn yr aelwyd)
  • cymryd mesurau rhesymol eraill i gadw’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws mor isel â phosibl (megis mesurau i gyfyngu ar ryngweithio wyneb yn wyneb neu i lanhau, golchi dwylo a chadw hylendid anadlol)
  • cymryd camau rhesymol eraill gan gynnwys casglu gwybodaeth gyswllt
  • darparu gwybodaeth berthnasol i’r rheini sy’n dod i mewn i’r safle, neu sy’n gweithio yn y safle, ar sut i gadw’r risg honno mor isel â phosibl.

Diffiniadau

Nid yw'r term "man addoli" wedi'i ddiffinio yn y Rheoliadau.  At ddibenion y canllawiau hyn, mae'r term yn cynnwys gofod cyfyngedig neu gaeëdig, o fewn adeiladau neu yn yr awyr agored, a ddefnyddir ar gyfer seremonïau crefyddol neu gred, gweddi ac addoli ar y cyd neu gynulliadau tebyg, megis eglwys, gurdwara, mosg, teml, synagog, ystafelloedd gweddi, tai cyfarfod, festriau a neuaddau lle gellir addoli. Gall hyn gynnwys adeiladau neu ystafelloedd nad ydynt yn cael eu defnyddio fel man addoli yn unig. Er enghraifft, canolfannau cymunedol, neuaddau neu leoliadau a hurir gan gorff crefyddol neu gred at y diben hwnnw. 

Yn y canllawiau hyn, mae'r term "corff crefyddol neu gred" yn cyfeirio at grŵp trefnedig o bobl sy'n cyfarfod yn rheolaidd ar gyfer addoli crefyddol neu i gynnal a hyrwyddo credoau athronyddol a chyfarfod yn rheolaidd at y diben hwnnw.

At ddibenion y canllawiau hyn, defnyddir y term "addolwyr" i ddisgrifio unigolion neu aelodau o aelwydydd unigol sy'n cymryd rhan mewn gweithgaredd a ganiateir. Mae'r un diffiniad hefyd yn berthnasol i gyfranogwyr sy'n ymgysylltu fel rhan o'u strwythur cred anghrefyddol. 

At ddibenion y canllawiau hyn, mae addoliad yn cynnwys cynulliadau ar gyfer seremonïau crefyddol a chred gan gynnwys bedyddiadau (gweler y cyngor pellach isod) a seremonïau eraill sy'n dathlu defodau tramwy. Gall y rhain fod yn rhan o wasanaethau cymunedol neu ddigwyddiad ohonynt eu hunain.

Lefelau rhybudd

Mae Cynllun Rheoli'r Coronafeirws yn nodi'r cyfyngiadau a fydd yn cael eu cyflwyno ym mhob un o'r lefelau rhybudd a ddisgrifir yn y ddogfen.

Gall addoldai agor ar gyfer addoli cymunedol ym mhob lefel rhybudd.  Er ein bod yn cydnabod pwysigrwydd addoli cymunedol, erys y cyngor, i bobl beidio ag ymgynnull pryd bynnag y bo modd.

Dylai'r rhai sy'n gyfrifol am addoldai ystyried a oes ffyrdd eraill o gynnal gwasanaethau addoli a darparu cefnogaeth i'w gilydd tra byddant dan gyfyngiadau. Er enghraifft, gall arweinwyr ffydd ddewis darlledu gwasanaethau heb gynulleidfa.

Yn yr un modd, o ran seremonïau digwyddiadau bywyd dylid ystyried a ellir gohirio'r digwyddiadau hyn nes bod y lefel rhybudd wedi'i ostwng neu y gellir lleihau'r niferoedd a fyddai fel arfer yn mynychu ac os gellir cymryd unrhyw ragofalon ychwanegol eraill i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â coronafeirws.  Dylid cyfrifo'r nifer sy'n gallu bod yn bresennol yn ôl maint yr adeilad, gan ganiatáu ar gyfer cadw pellter corfforol o 2m rhwng pob person (ac eithrio aelodau o'r un aelwyd).

Priodasau ac angladdau

Caniateir priodasau ac angladdau ar bob Lefel. Mae maint a chynllun yr adeilad yn parhau i ddylanwadu ar y nifer sy'n gallu bod yn bresennol. 

Digwyddiadau bywyd eraill

Caniateir digwyddiadau bywyd eraill sy'n gofyn am bresenoldeb mewn man addoli. Unwaith eto, mae'r nifer sy'n gallu bod yn bresennol yn cael ei ddylanwadu gan faint yr adeilad.

I sicrhau bod y niferoedd yn cael eu cadw ato, dylai presenoldeb yn yr holl ddigwyddiadau hyn fod drwy wahoddiad yn unig.

Defnydd a ganiateir: Cydaddoli a seremonïau crefyddol gan gynnwys gweddïau, defosiynau neu fyfyrdodau dan arweiniad Gweinidog Crefydd neu berson lleyg

Gall mannau addoli agor ar gyfer cydaddoli, gan gynnwys gweddïau, defosiynau neu fyfyrdodau dan arweiniad Gweinidog Crefydd neu berson lleyg.

Gellir cynnal seremonïau crefyddol fel rhan o addoliad cymunedol neu fel digwyddiad ohono ei hun, megis angladd neu briodas, dylai seremonïau o'r fath nad ydynt yn rhan o addoli cymunedol barhau i fod drwy wahoddiad yn unig.  O dan y Rheoliadau, ar gyfer priodasau ac angladdau mae'r rhai sy'n gallu mynychu yn benodol yn cynnwys pobl sydd wedi cael gwahoddiad.  Ceir rhagor o wybodaeth yn y canllawiau ar gyfer angladdau a phriodasau.

Dylai addoldai a chymunedau ffydd a chred addasu eu gwasanaethau a'u seremonïau, yn enwedig lle y byddent wedi digwydd fel arall dros nifer o oriau neu ddyddiau, er mwyn sicrhau diogelwch y rhai sy'n bresennol a lleihau lledaeniad yr haint.

Unwaith y bydd gwasanaethau a seremonïau wedi'u cwblhau, dylid dweud wrth gyfranogwyr am adael y safle'n brydlon a chynnal pellter o 2 fetr oddi wrth aelodau o aelwydydd eraill, er mwyn lleihau'r risg o gyswllt a lledaeniad heintiau.  Mae'r rheolau ar gasglu yn caniatáu mynychu man addoli fel esgus rhesymol dros gasglu, fodd bynnag, rhaid i hynny beidio â bod at ddiben cymdeithasol ac mae'n bwysig sicrhau nad yw pobl yn ymgasglu wrth fynedfa man addoli cyn neu ar ôl y gwasanaeth. Os yw'n briodol, dylech ad-drefnu mannau i alluogi'r rhai sy'n bresennol i eistedd yn hytrach na sefyll sy'n lleihau'r risg o gyswllt.

Argymhellir, lle y bo'n bosibl, bod addoldai yn parhau i ddarlledu addoliad neu ddigwyddiadau eraill er mwyn osgoi cynulliadau mawr a pharhau i gyrraedd yr unigolion hynny sy'n hunanynysu neu'n agored i COVID-19.

Canu, llafarganu a defnyddio offerynnau cerddorol

Rydym yn cydnabod pwysigrwydd cerddoriaeth, canu a siantio mewn seremonïau addoli, crefyddol a chredo. Fodd bynnag, mae risgiau sylweddol yn gysylltiedig â chwarae offerynnau gwynt a chanu neu siantio ar lefel uwch. Mae'r risgiau'n gysylltiedig â lledaeniad cynyddol diferion neu aerosol sy'n codi ochr yn ochr â sŵn. Am y rheswm hwn dylid osgoi gweithgareddau fel canu cynulleidfaol, siantio, neu weiddi dan do.

Mae amrywiolyn newydd y feirws yn peri llawer mwy o risg o drosglwyddo ac mae'n arbennig o bwysig bod addoldai yn cymryd yr holl gamau y gallant i osgoi unrhyw risg y bydd pobl yn agored i'r feirws neu'n lledaenu'r feirws.

Mae'n bosibl i grŵp neu grwpiau trefnedig o gerddorion neu gantorion chwarae rhan mewn addoliad, ond dylid rhoi asesiad risg a chamau lliniaru penodol ar waith i sicrhau bod yr amgylchedd mor ddiogel â phosibl er mwyn lleihau'r risg o drosglwyddo coronafeirws . Dylai canu neu chwarae mewn grwpiau fod yn gyfyngedig yn unol â chapasiti'r gofod o ystyried gofynion cadw pellter corfforol priodol.

Os yw canu neu chwarae cerddoriaeth i ddigwydd, dylid cynnwys negeseuon clir na ddylai'r rhai nad ydynt mewn grŵp trefnedig o gerddorion neu gantorion ymuno. Gellir hwyluso canu wedi'i drefnu drwy sefydlu grwpiau sefydlog o hyd at chwech o bobl sy'n gallu aros yn gyson ac ymarfer a pherfformio gyda'i gilydd, tra'n cynnal pellter corfforol ymhlith ei gilydd yn gyffredinol.  Dylai'r grwpiau hyn baratoi ar gyfer cymryd rhan mewn addoliad drwy sicrhau eu bod yn deall pwysigrwydd cadw lefel isel o sŵn.  Dim ond pan fydd ymbellhau corfforol a mesurau lliniaru eraill yn caniatáu, gall tîm sefydlog o chwech berfformio gyda thimau sefydlog eraill i greu grŵp mwy ond dylid cymryd camau i greu rhwystrau i drosglwyddo rhwng y timau sefydlog. Mae'r dull hwn yn cydnabod y bydd angen rhyngweithio ar gyfer grwpiau trefnedig y tu allan i gyd-destun y weithred addoli (er enghraifft mewn ymarfer) a bydd timau cyson o chwech yn caniatáu i'r tîm cyfan ynysu eu hunain pe bai prawf Covid-19 cadarnhaol yn golygu bod angen hyn. Fel hyn, bydd y mesurau lliniaru a fydd yn dal i fod yn angenrheidiol i leihau'r siawns o drosglwyddo wrth ymgynnull yn fwy effeithiol. Os na ellir cadw pellter corfforol a mesurau lliniaru eraill yn yr amgylchiadau hyn, ni ddylid ffurfio grŵp mwy o'r math hwn.  Dylid cyfarwyddo pob perfformiwr i ddefnyddio camau lliniaru cynlluniedig a'u hatgoffa o rôl sŵn o ran cynyddu'r risg trosglwyddo iddynt eu hunain a chreu risg y bydd cynulleidfaoedd yn canu, gweiddi neu siantio ar lefel uchel ochr yn ochr â'r perfformiad.  

Nid yw nifer y plant o dan 11 oed sy'n gallu ymgynnull y tu allan i'r cartref yn gyfyngedig yn ôl y gyfraith. Fodd bynnag, gan y gall plant ifanc drosglwyddo'r feirws o hyd, dylid eu hannog i ddilyn mesurau hylendid dwylo a chadw cysylltiad agos â phosibl lle bynnag y bo modd. Hyd yn oed gyda plant mae'n fwy diogel cwrdd mewn niferoedd llai, a chwrdd â'r un bobl yn rheolaidd yn hytrach nag amrywiaeth o wahanol bobl. Felly dylid cadw nifer y plant o dan 11 oed mewn grwpiau wedi'u trefnu mor isel â phosibl.

Mewn rhai achosion gallai cynulleidfaoedd fod yn fach a gellid eu cynnwys fel un grŵp trefnus. Caniateir hyn ond yr un gofynion ar gyfer paratoi i ganu ar lefel isel a chamau lliniaru, gan gynnwys gwahardd ar y cyd rhag perfformio os ceir prawf cadarnhaol yn y grŵp. Lle mae'r holl gyfranogwyr mewn addoliad yn rhan o grŵp canu wedi'i drefnu, ni ddylai'r nifer fod yn fwy na chwech fel arfer. Ni fyddai'n briodol i gynulleidfaoedd mwy ddefnyddio'r gallu i ychwanegu grwpiau sefydlog at ei gilydd i osgoi'r cyfyngiadau ar gynulliadau.  Mae'n bwysig bod y rhai sy'n gyfrifol am addoldai yn sicrhau eu bod yn creu rhwystr i drosglwyddo drwy sicrhau bod cantorion yn barod iawn i ganu'n ddiogel. Ni ddylai unrhyw ymgasglu o'r grwpiau hyn o chwech fod yn fwy na 15 dan do ac eithrio pan fo'r perfformwyr i gyd yn broffesiynol. Dylai'r holl ymarfer a pherfformiad fod yn seiliedig ar asesiad risg.   

Dylai asesiadau risg penodol ar gyfer grwpiau wedi'u trefnu sy'n canu neu'n chwarae offerynnau cerdd ystyried;

  • A yw'r weithgaredd yn hanfodol
  • Ymbellhau corfforol rhwng unigolion
  • Ymbellhau corfforol rhwng grwpiau sefydlog
  • Ymbellhau corfforol rhwng perfformwyr a chynulleidfaoedd
  • Maint a chynllun y gofod
  • Yr awyru sydd ar gael i atal aerosol rhag cronni.
  • Defnyddio sgriniau neu rwystrau eraill rhwng unigolion a grwpiau sefydlog
  • Lleoli cantorion ac offerynwyr i ffafrio sefyll gefn yn gefn neu ochr yn ochr a lleihau perfformiad wyneb yn wyneb.
  • Dylid cyfeirio at y canllawiau ar y celfyddydau perfformio, sy'n ymdrin â pherfformiad diogel i gantorion, cerddorion a pherfformwyr eraill.

Ni ddylid chwarae offerynnau gwynt dan do. Dylai'r penderfyniad i chwarae organ sy'n ei gwneud yn ofynnol i aer gael ei wthio drwy'r mecanwaith fod yn seiliedig ar asesiad risg penodol a glynu wrth ganllawiau hylendid a glanhau dwylo a chadw pellter corfforol, er enghraifft o weddill y gynulleidfa ac osgoi defnyddio cofrestrydd. Cynghorir eich bod yn defnyddio offerynnau amgen fel piano, offerynnau electronig neu recordiadau.

Mae'r canllawiau hyn yn ymwneud â cherddorion yn chwarae fel rhan o addoliad. Dylai amgylchiadau eraill, megis cyngherddau a roddir i'r cyhoedd, ddilyn y canllawiau sydd ar gael i'r sector celfyddydau perfformio.

Ni ddylid chwarae cerddoriaeth ar lefelau sy'n gwneud sgyrsiau arferol yn anodd. Mae hyn yn arbennig o bwysig cyn dechrau neu ar ddiwedd unrhyw wasanaeth, lle gallai fod angen i bobl ofyn cwestiynau i aelodau staff neu eraill sy'n helpu yn y man addoli.  Y rheswm am hyn yw bod lleisiau a godwyd neu weiddi yn cynyddu'n sylweddol y risg o drosglwyddo drwy aerosol a diferion, a hyd yn oed yn fwy felly gyda'r risgiau cynyddol o drosglwyddo drwy'r amrywiolyn newydd.  Os yw band neu gerddoriaeth wedi'i recordio yn chwarae, byddai'n ddoeth pwysleisio i'r rhai sy'n bresennol bwysigrwydd osgoi canu a dylai trefnwyr ystyried effaith cyfaint neu hyd parhaus cerddoriaeth ar y tebygolrwydd y bydd pobl yn sgwrsio â lleisiau uchel. 

Ni ddylai canu cynulleidfaol ddigwydd dan do. Os gall addolwyr priodol ddarllen emynau, caneuon, gweddïau neu destunau eraill mewn llais is.  Dylid gwneud ymatebion llafar yn dawel hefyd. 

Gall canu clychau, neu debyg, ddigwydd. Dylai'r asesiad risg ystyried nifer y bobl sy'n mynychu i ganu y clychau; sut y byddant yn mynd i mewn ac yn gadael yr adeilad, yr ystafell neu'r tŵr cloch; sut y byddant yn cynnal pellter o 2 fetr rhwng y rhai sy’n canu clychau unigol ac os nad yw hyn yn bosibl, pa fesurau lliniaru eraill a gaiff eu rhoi ar waith; y protocolau ar gyfer hylendid dwylo wrth ganu y clychau a sut y byddant yn cadw pellter corfforol rhwng aelodau eraill o'r gynulleidfa.

Awyriad

Mae awyru yn fesur lliniaru allweddol i reoli'r trosglwyddiad pellgyrhaeddol (>2m) o SARSCoV-2 gan aerosolau rhwng pobl sy'n rhannu'r un lle dan do. Nid yw awyru'n debygol o gael effaith sylweddol ar drosglwyddo ystod agos gan ddiferion ac aerosolau (o fewn 1-2m) neu drosglwyddo drwy gysylltiad ag arwynebau (hyder uchel).

Gallai llwyth feirysol uwch sy'n gysylltiedig â phobl sydd â'r amrywiolyn newydd fod â goblygiadau sylweddol i'w trosglwyddo drwy'r awyr, gan fod modelu gwyddonol blaenorol yn awgrymu bod llwyth feirysol yn ffactor pwysig sy'n dylanwadu ar risgiau trosglwyddo a gludir yn yr aer. Dywedodd SAGE cyn cyflwyno'r amrywiolyn newydd; ar gyfer y rhan fwyaf o weithleoedd ac amgylcheddau cyhoeddus, mae awyru digonol yn cyfateb i gyfradd llif o 8-10 l/s/person yn seiliedig ar ddyluniad adeilad, er bod canllawiau ar gyfer rhai amgylcheddau yn caniatáu cyfraddau llif is o 5 l/s/person. Ers cyflwyno'r amrywiolyn newydd, mae SAGE wedi argymell lle y bo'n bosibl, gynyddu cyfraddau llif awyru a grybwyllir uchod o ffactor 1.7 (70%) i gyfrif am y cynnydd mewn trosglwyddadwyedd.

Ar gyfer rhai adeiladau presennol a hŷn, efallai nad yw systemau awyru wedi'u cynllunio i fodloni'r safonau presennol ac efallai y bydd angen mesurau lliniaru ychwanegol. Fel mesur rhagofalus argymhellir bod awyru'n cael ei gynnwys fel rhan o unrhyw asesiad risg diogel COVID yn y gweithle neu'r amgylchedd dan do cyhoeddus, a bod y mesurau lliniaru angenrheidiol yn cael eu mabwysiadu.

Yn y rhan fwyaf o adeiladau, mae cynnal tymereddau cyfforddus a lleithder dros 40-60% o leithyn cymharol yn debygol o fod o fudd i leihau gallu'r feirws i fod yn goroesi. Fodd bynnag, mae hyn yn debygol o fod yn llai pwysig na'r gyfradd awyru a grybwyllir uchod (hyder canolig).

Er bod cadw pellter corfforol yn rhan bwysig o atal trosglwyddo Coronafeirws, nid yw'n ddigon ar ei ben ei hun i atal pob math o drosglwyddo a gludir yn yr aer. Mae'r firws yn cael ei ledaenu gan aerosol, sef y niwl mân (yn hytrach na diferion mwy) sy'n cynnwys gronynnau heintus y mae person heintiedig yn eu hanadlu allan. Heb awyru, gall yr aerosol hwn gasglu mewn ardaloedd dan do. Mae dau ffactor yn allweddol i'r crynodiad hwn, un yw'r gyfradd y mae aerosol yn cael ei gollwng a'r llall yw'r amser y mae'r gweithgaredd yn digwydd drosto. Effeithir yn sylweddol ar allyriadau gan y lefel y mae person heintiedig yn ei ddefnyddio wrth ganu neu siarad. Mae tystiolaeth yn awgrymu ein bod yn gollwng 50 gwaith yn fwy o ronynnau'r feirws pan fyddwn yn siarad mewn llais uchel na phan nad ydym yn siarad o gwbl.

Bydd yr allyriadau hyn yn parhau i fod ar ffurf aerosol ac yn casglu dros amser. Bydd gorchuddion wyneb yn lleihau ond nid yn dileu allyriadau aerosol heintiedig felly yr hiraf yw'r cyfnod y byddwn yn ei dreulio gyda person heintiedig mewn man sydd wedi'i awyru'n wael, y mwyaf yw'r risg o gynnydd mewn trosglwyddo. 

Felly, dylai cynllunio ar gyfer awyru da fod yn rhan o asesiad risg effeithiol. Mae lleihau'r amser y mae gweithgaredd yn digwydd yn ogystal ag awyru mecanyddol a defnyddio awyru naturiol fel cadw drysau a ffenestri ar agor i gyd yn fesurau lliniaru i reoli'r risg a achosir gan aerosol mewn addoldai. Cydnabyddir y gall y tywydd wneud awyru naturiol yn anghyfforddus, ond hyd yn oed pan fydd yn oer mae'r angen am awyru yn parhau i fod yn strategaeth bwysig ar gyfer lleihau ein risg o ddod i gysylltiad â'r feirws.  Bydd yn bwysig gwneud y mwyaf o lif aer drwy ddefnyddio fentiau, ffenestri a drysau tra'n cynnal amgylchedd cyfforddus dan do.  Bydd agor ffenestri/drysau am o leiaf bum munud cyn i addolwyr gyrraedd a phan fydd pawb wedi mynd adref, ac eto rhwng gwasanaethau os oes mwy nag un wedi'i drefnu yn caniatáu i aer gylchredeg.  Os yw'n bosibl o gwbl, dylech agor pob ffenestr/drws am ychydig funudau y dydd i ganiatáu croes-awyru – hynny yw, i hen aer lifo allan ac awyr iach i ddod i mewn.

Fodd bynnag, wrth reoli trosglwyddo'r feirws yn ystod y pandemig efallai y byddai'n briodol gofyn i addolwyr wisgo yn gynnes fel y gellir cadw ffenestri a drysau ar agor yn ystod y gwasanaeth er mwyn gwneud y mwyaf o'r llif aer. Lle nad yw'n bosibl gwneud y mwyaf o awyru naturiol dylai addoldai ystyried byrhau gweithgareddau.

Felly, dylid defnyddio awyru naturiol drwy ffenestri, drysau neu fentiau cyn belled ag y bo modd. Lle mae awyru canolog neu fecanyddol yn bresennol, dylid addasu systemau ail-gylchredol i aer ffres llawn, os nad yw hyn yn bosibl, gellir gweithredu systemau fel arfer, ond dylid eu hategu gan awyru naturiol er mwyn osgoi ailgylchu aer heintiedig. Lle mae gan unedau awyru hidlyddion sy'n bresennol, sicrhewch fod rhagofalon gwell yn cael eu cymryd wrth newid hidlyddion.

Ceir canllawiau pellach ar asesu risg awyru a defnyddio awyru mecanyddol yma. Mae canllawiau eraill i'w gweld yma.

Bwyd a diod

Dylid osgoi dosbarthu bwyd neu ddiod (defnyddiau traul) ac eithrio pan fyddant yn rhan annatod o'r addoliad neu'r seremoni grefyddol neu gred.

Os oes angen ymdrin â defnyddiau traul yn ystod seremoni yna dylai'r rhai sy'n rhoi ac yn derbyn yr eitem olchi eu dwylo cyn ac ar ôl cyfnewid ac osgoi cyswllt. Lle y bo'n bosibl, dylid cynnal pellter o 2 fetr.  Ni ddylid rhannu offer rhwng pobl.

Mewn amgylchiadau pan nad yw'n bosibl cynnal pellter o 2 fetr dylai'r person sy'n dosbarthu'r defnydd traul ei ryddhau i'r llaw yn unig, mewn modd sy'n osgoi unrhyw gyswllt rhyngddynt hwy a'r rhai sy'n ei dderbyn. Os bydd cyswllt damweiniol yn digwydd, dylai'r ddau berson lanhau eu dwylo ar unwaith.

Dylid ystyried mesurau lliniaru eraill hefyd, er enghraifft, dylid gorchuddio bwydydd ymlaen llaw, a dylai system fod ar waith i atal unigolion rhag dod i gysylltiad â defnyddiau traul ac unrhyw brydau a/neu ffyrc heblaw rhai eu hunain (er enghraifft ni ddylid rhannu powlenni neu gwpanau). Dim ond o fewn grwpiau cartrefi y dylid rhannu nwyddau traul. Lle bynnag y bo modd, ni ddylid defnyddio defnyddiau traul seremonïol ond mynd â hwy i ffwrdd yn nes ymlaen.

Ni ddylai siarad, canu a siantio ddigwydd ar draws defnyddiau traul heb eu gorchuddio (ac eithrio defnyddiau traul i'w defnyddio gan yr unigolyn yn unig). Yn hytrach, dylid gorchuddio defnyddiau traul yn ddiogel, a chyn agor y dirwasgiad, dylid glanhau arwynebau, rhaid golchi dwylo neu wisgo menig.

Gall bwydydd gael eu paratoi ar y safle, ond lle y mae'n gwneud hynny, dylid cadw at ganllawiau perthnasol a mesurau cadw pellter cymdeithasol.

Golchi dwylo a defnyddio dŵr

Mae ymarfer hylendid dwylo da yn bwysig.  Lle bynnag y bo modd, dylai pawb olchi eu dwylo am 20 eiliad gan ddefnyddio sebon a dŵr wrth iddynt fynd i mewn a gadael yr adeilad ac ar ôl pesychu, disian neu chwythu eu trwyn

Ni ddylid rhannu'r dŵr a dylid defnyddio sebon hylif. Dylai eraill sy'n bresennol symud allan o ystod o unrhyw sblasio posibl. Ni ddylid defnyddio tyweli cymunedol.  Os defnyddir tyweli papur dylent fod mewn peiriant dosbarthu gan y gallai rhannu pecyn ledaenu haint. Dylid eu gwaredu'n ofalus hefyd.

Os nad yw golchi dwylo gyda sebon a dŵr yn ymarferol, dylid defnyddio hylif diheintio dwylo.

Ni ddylid gwneud unrhyw ddefodau golchi/a bwyd rhagofynol yn y man addoli ond eu cynnal cyn cyrraedd.

Mewn amgylchiadau prin lle bo angen, dylid defnyddio cyfleusterau ymolchi yn y man addoli yn unol â chanllawiau ymbellhau cymdeithasol a mesurau golchi dwylo a hylendid anadlol.

Ni ddylai pobl olchi rhannau o gyrff pobl eraill.

Pan fo defodau neu seremonïau yn mynnu bod dŵr yn cael ei ddefnyddio i'r corff, gellir sblasio ychydig o ddŵr ar y corff. Lle bo'n ymarferol, dylai eraill sy'n bresennol symud oddi wrth unrhyw sblasio posibl.

Os yw baban yn cymryd rhan, dylai gael ei ddal gan aelod o'r teulu. Dylai'r holl unigolion dan sylw olchi eu dwylo'n drylwyr cyn ac ar ôl hynny a sicrhau golchi dwylo da a hylendid anadlol.

Dylid draenio'r dŵr a dylid glanhau'r ffont neu'r llestr rhwng pob bedydd.

Os oes angen trochi llawn fel rhan o ddefod dylid cynllunio hyn yn ofalus.  Lle y bo'n bosibl, dylai'r person hunan-drochi neu gael cymorth aelod o'i aelwyd ei hun.  Os nad yw hyn yn bosibl, dylent gael cymorth gan un swyddog.  Dylai'r gynulleidfa gadw i ffwrdd o unrhyw sblasio bob amser.

Dim ond un person ddylai gael ei drochi ar unrhyw un adeg. Os defnyddir dŵr heb glorin yn y bedydd, rhaid ei ddraenio a'i lanhau rhwng pob bedydd .  Rhaid dod o hyd i bwll nofio yn dilyn canllawiau Llywodraeth Cymru ac mae canllawiau hefyd wedi'u paratoi gan UK Active a Nofio Cymru.

Gall y swyddog roi ei ddwylo ar ben y person sy'n cael ei drochi ond ni ddylent wasgu'r person na'i gyffwrdd mewn unrhyw ffordd arall.  Dylid cadw cyn lleied o eiriau y mae'n rhaid eu siarad dros y person neu'n agos ato. Dylai'r swyddog olchi ei ddwylo rhwng pob unigolyn yn cael ei fedyddio a chynnal pellter o 2 fetr ac eithrio wrth drochi.

Dylai'r swyddog wisgo gorchudd wyneb pan fyddant yn agosach na 2 fetr at yr unigolyn sy’n cael ei fedyddio, Ni fydd fisor wyneb yn ddigonol. Dylai'r unigolyn sy'n cael ei fedyddio dynnu ei orchudd wyneb ar gyfer y trochi.

Arferion sy'n benodol i ffydd

Rhaid i arweinwyr ffydd a'r rhai sy'n gyfrifol am addoldai gymryd camau i addasu defodau a defodau ffydd-benodol yn unol â'r canllawiau hyn er mwyn sicrhau diogelwch y rhai sy'n bresennol.

Rhaid cadw pellter corfforol o 2 fetr i gyfyngu ar ryngweithio wyneb yn wyneb agos a mesurau diogelu hylendid llym mewn addoldai. Lle bo hynny'n gwbl angenrheidiol ar gyfer gofyniad sy'n benodol i ffydd, gellir rhyngweithio o fewn pellter o 2 fetr ar yr amod eu bod yn fyr, yn cael eu cadw i isafswm a bod rhyngweithio wyneb yn wyneb yn cael ei osgoi. Dim ond pan fydd yn gwbl hanfodol y dylid cynnal y rhyngweithiadau hyn a byddai'n afresymol cadw pellter corfforol o dan yr amgylchiadau (er enghraifft, gosod dwylo wrth ordeinio gweinidogion newydd). Ar gyfer unrhyw ryngweithio o'r fath, rhaid gwisgo gorchuddion wyneb, gan gynnwys gan yr unigolyn sy'n arwain y weithred o addoli. Nid yw feisorau wyneb yn cynnig digon o amddiffyniad pan fydd unigolion o fewn 2 fetr i'w gilydd.

Toiledau

Gellir agor toiledau ar yr amod bod canllawiau ymbellhau cymdeithasol a hylendid dwylo yn cael eu dilyn. Gellir dod o hyd i ganllawiau yma: darparu toiledau mwy diogel i’r cyhoedd.

Darlledu

Gall addoldai barhau i ddarlledu eu gwasanaethau a seremonïau crefyddol. Dylid helpu'r rhai sy'n dymuno gwneud hyn i wneud hynny lle bo hynny'n rhesymol

Os bydd angen pobl ychwanegol i wneud hyn er mwyn gosod a gweithredu'r cyfarpar, dylid defnyddio cyn lleied o bobl â phosibl a dylid eu cynnwys wrth gyfrifo faint o bobl sy'n gallu defnyddio'r adeilad ar unrhyw adeg. Dylent hefyd gadw at y cyngor ar ymbellhau cymdeithasol, hylendid dwylo, glanhau offer, canu a chwarae offerynnau cerdd.

Addoliad a seremonïau yn yr awyr agored

Mae tystiolaeth yn awgrymu bod gweithgareddau yn yr awyr agored yn llai peryglus o gymharu â'r tu mewn ar yr amod bod pobl yn cadw at bellter cymdeithasol o ddau fetr a mesurau lliniaru eraill. Fodd bynnag, mae hyn yn dibynnu ar nifer o ffactorau gan gynnwys amlder crynoadau mwy, nifer y mynychwyr, y tebygolrwydd o bresenoldeb gan gyfranogwyr heintus, p'un a yw cyfranogwyr yn canu ac yn gweiddi ac agosrwydd pobl.

Gellir cynnal digwyddiadau awyr agored wedi'u trefnu o 26 Ebrill sy'n cynnwys addoli cymunedol a seremonïau ar gyfer uchafswm o 30 o bobl nad ydynt yn cynnwys plant dan 11 oed neu ofalwr person sy'n mynychu.

Pan fyddwn yn symud i lefel rhybudd 2, fydd ddim yn digwydd cyn 17 Mai ac yn amodol ar y sefyllfa iechyd cyhoeddus sy'n parhau'n ffafriol, bydd y nifer sy'n gallu ymgynnull yn yr awyr agored yn cynyddu i uchafswm o 50 o bobl, heb gynnwys plant dan 11 oed a neu ofalwr person sy'n mynychu.

  • Bydd angen i'r trefnydd (person cyfrifol) baratoi asesiad risg ar gyfer y gweithgaredd awyr agored a fydd yn pennu faint o bobl sy'n gallu mynychu a pha fesurau lliniaru y mae angen eu rhoi ar waith.  Mae'r trefnydd hefyd yn gyfrifol am sicrhau nad eir dros y capasiti a bod yn barod i droi pobl i ffwrdd i gynnal hyn. Dylai'r asesiad risg ystyried; Os yw'r gweithgaredd yn hanfodol neu a oes ffordd fwy diogel o gynnal y digwyddiad e.e. yn rhithiol 
  • Sut i reoli symudiad pobl er mwyn osgoi cymysgu aelwydydd wrth iddynt gyrraedd, ar y safle ac wrth iddynt adael.
  • Sut i gadw pellter corfforol rhwng aelwydydd yn ystod y gwasanaeth neu'r seremoni
  • Ymbellhau corfforol rhwng y rhai sy'n cymryd rhan yn y gwasanaeth neu ddigwyddiad a'r cynulleidfaoedd
  • Maint a chynllun y gofod a faint o bobl sy'n gallu mynychu
  • Sut i gasglu manylion cyswllt
  • Sut i sicrhau hylendid dwylo ac anadlol da
  • Nodi arwynebau sy'n cael eu cyffwrdd yn aml fel rheiliau llaw a meinciau y bydd angen eu glanhau
  • A oes angen i aelwydydd archebu ymlaen llaw er mwyn osgoi gormod o bobl sy'n mynychu
  • Sut y byddant yn cyfathrebu â'r rhai sy'n mynychu am yr ymddygiadau disgwyliedig pan fyddant yn cyrraedd y digwyddiad, yn ystod y digwyddiad ac wrth iddynt adael.

Dylai'r trefnydd allu rheoli'r gofod awyr agored er mwyn sicrhau bod mesurau rhesymol yn cael eu cymryd sy'n golygu y dylai trefnwyr gael defnydd unigryw o'r lle drwy gydol y digwyddiad. Gall ffensys, arwyddion a'r defnydd o gynrychiolwyr y corff crefyddol neu gred reoli mynediad i'r safle fod yn ddulliau priodol i sefydlu rheolaeth dros y gofod.

Dim ond ar safleoedd rheoleiddiedig y gellir cynnal digwyddiadau, gellir sefydlu rheolaeth dros y safle drwy berchnogaeth neu gyda chaniatâd tirfeddiannwr. Dylai trefnwyr fod yn wyliadwrus o amgylchiadau a fyddai'n tanseilio eu rheolaeth fel hawliau tramwy cyhoeddus ar draws y safle. Ni ellir cynnal digwyddiadau mewn gerddi preifat.

Byddai'n ddoeth i'r trefnydd roi gwybod i'r awdurdod lleol a'r Heddlu am unrhyw ddigwyddiadau y maent yn bwriadu eu cynnal yn yr awyr agored.

Efallai y bydd angen cysylltu ag Awdurdodau Lleol ac awdurdodau eraill fel yr Heddlu pan fydd tir sydd fel arfer yn agored i'r cyhoedd yn cael ei ddefnyddio. Dylai'r trefnydd sicrhau eu bod yn cyfleu dealltwriaeth glir o'r ymddygiadau a ddisgwylir gan y rhai sy'n mynychu. Lle mae ymddygiadau'n torri'r protocolau ac yn peryglu diogelwch COVID-19 - y digwyddiad, dylai trefnwyr ystyried terfynu'r digwyddiad neu ofyn i bartïon adael. Mae'r trefnwyr yn gyfrifol am reoli'r risgiau iechyd cyhoeddus sy'n gysylltiedig â'r digwyddiad.

Ni chaniateir defnyddio mannau caeedig neu fannau sydd wedi'u hamgáu'n sylweddol, fel y'u diffinnir yn Rheoliadau Mangreoedd a Cherbydau Di-fwg (Cymru) 2020.   Mae'r rhain yn cynyddu'r cyfleoedd i'r feirws ledaenu. Mae'n bosibl defnyddio awning neu babell sydd ar agor ar o leiaf 50% o arwynebedd y wal neu 'gazebo' sydd ar agor ar bob ochr i ddiogelu rhag y tywydd. Fodd bynnag, ni ddylai hyn danseilio diogelwch COVID-19 y safle a chaniatáu cynnal pellter cymdeithasol rhwng aelwydydd.

Gofal bugeiliol

Os oes angen cymorth bugeiliol ar unigolyn, arweinydd ffydd i gyfarfod â'r unigolyn hwnnw dan do fel rhan o'i waith neu mewn swydd wirfoddoli neu elusennol.

Asesiad risg

Mae llawer o addoldai hefyd yn weithleoedd ac felly dylent ystyried canllawiau Llywodraeth Cymru i gyflogwyr fel rhan o'u penderfyniad i ailagor eu man addoli. Er mwyn helpu i benderfynu pa gamau i'w cymryd i sicrhau agoriad diogel, dylai asesiad risg COVID-19 gael ei gwblhau gan bob man addoli. Gellir dod o hyd i offeryn ac arweiniad asesu risg yma. Dylai'r rhai sy'n gyfrifol am addoldai sy'n perthyn i enwad neu grŵp ar lefel ranbarthol neu genedlaethol gysylltu â'u corff cynrychioliadol am arweiniad pellach.

Dylid cynnal yr asesiad risg hwn yn ogystal ag unrhyw asesiadau risg neu iechyd a diogelwch sydd eisoes ar waith. Dylid cynnal yr asesiad risg mewn ymgynghoriad ag undebau neu weithwyr (gan gynnwys gwirfoddolwyr a chontractwyr) fel y bo'n berthnasol. Gall hefyd fod yn fuddiol cynnwys addolwyr neu randdeiliaid eraill yn y broses hon.

Wrth i nifer ac amrywiaeth y gweithgareddau yn y man addoli gynyddu, dylid paratoi asesiad risg annibynnol ar gyfer y gwahanol ddefnyddiau. Dylid ystyried yn ofalus a yw'n ymarferol caniatáu i wahanol ddefnyddiau ddigwydd ar yr un pryd a sicrhau nad yw'r trefniadau a roddir ar waith at un defnydd yn tanseilio amgylchedd diogel COVID-19 sy'n cael ei greu gan y trefniadau eraill.

Dylech ystyried defnyddio Offeryn Asesu Risg Gweithlu COVID-19 gyda'r holl staff a gwirfoddolwyr i sicrhau bod risg bersonol i'r personél hyn yn cael ei lliniaru.

Paratoi'r adeilad ar gyfer agor

Mae'n bwysig, cyn agor, bod yr holl wiriadau arferol yn cael eu cynnal i sicrhau bod yr adeilad yn ddiogel. Os yw adeiladau wedi'u cau neu wedi lleihau defnydd yn ystod yr achosion o COVID-19, gall y system ddŵr gynnwys dŵr sydd wedi sefyll oherwydd diffyg defnydd, gan gynyddu risgiau clefyd y Llengfilwyr. Mae canllawiau'r HSE sy'n ymwneud â rheoli dŵr a legionella ar gael.

Gallai canllawiau'r Arolygiaeth Dŵr Yfed ar ddod ag adeiladau yn ôl i ddefnydd ar ôl cyfnod o beidio eu defnyddio fod o gymorth. Mae'r canllawiau'n ymdrin ag amrywiaeth o faterion ansawdd y dylid eu hystyried.  Mae'r canllawiau ar gael ar dudalen we gyffredinol DWIs.

Er mwyn sicrhau bod y rhai sy'n mynychu yn cadw at arfer da, gan gynnwys hylendid dwylo ac anadlol, dylai'r rhai sy'n rheoli'r adeilad ystyried cyflwyno rhai neu'r cyfan o'r mesurau canlynol fel y bo'n briodol:

  • cymryd y camau angenrheidiol i liniaru unrhyw risgiau a nodwyd mewn unrhyw asesiad risg (mae hyn yn rhywbeth y dylid ei wneud);
  • rhoi gwybod i'ch addolwyr am y newidiadau a gyflwynwyd a phryd y bydd yr adeilad ar gael;
  • bydd defnyddio hysbysiad neu broses drefnus i reoli presenoldeb yn y man addoli megis gofyn i bobl roi gwybod i chi am eu bwriad i fynychu yn helpu i reoli llif y bobl yn yr adeilad, gyda chadw cofnodion o bwy sydd wedi mynychu a sicrhau nad yw uchafswm capasiti'r adeilad yn cael ei dorri;
  • gweithio gyda mannau addoli eraill i amseroedd agor fesul cam i leihau'r pwysau ar un adeilad;
  • penderfynu a fydd angen pobl arnoch i reoli'r mynedfeydd, yr allanfeydd a phrif gorff yr adeilad pan fydd ar agor;
  • cymryd camau i atal pobl rhag ymgasglu mewn mannau cyfyngedig, megis cyflwyno system un ffordd o fewn yr adeilad gan nodi mannau mynediad ac ymadael a systemau ar wahân i reoli pobl sy'n aros i fynd i mewn i'r adeilad megis system ciwio 2 fetr o bellter corfforol;
  • sicrhau bod unrhyw newidiadau yn ystyried addasiadau rhesymol i ddarparu ar gyfer y rhai sydd eu hangen, megis addolwyr anabl;
  • sicrhau nad yw mynediad i'r adeilad yn cael ei bennu na'i flaenoriaethu yn ôl rhyw;
  • cau ardaloedd nas defnyddiwyd, cael gwared ar ddodrefn nad ydynt yn hanfodol, arddangosfeydd, offer chwarae, llenyddiaeth ac ati o'r ardaloedd sy'n agored i addoliad;
  • dylid annog osgoi rhannu erthyglau fel matiau gweddi, llyfrau emynau a thestunau crefyddol ac unigolion i ddod â'u rhai eu hunain lle bo hynny'n berthnasol. Dylai'r rhain gael eu tynnu gan yr unigolyn a heb eu gadael yn y man addoli. Lle bynnag y bo modd, dylai archebion gwasanaeth fod ar gael ar-lein neu drwy godau QR;
  • defnyddio rhwystrau neu sgriniau neu ystafelloedd eraill i addoli ar wahân a gwahanol weithgareddau;
  • cyflwyno arwyddion a marciau llawr i arwain addolwyr, a lle bo'n bosibl cyflwyno systemau un ffordd. Arddangos posteri i feithrin ymwybyddiaeth o ymbellhau cymdeithasol a hylendid dwylo da;
  • dylai addoldai sy'n perthyn i enwad neu grŵp ar lefel ranbarthol neu genedlaethol gysylltu â'u corff cynrychioliadol i gael arweiniad pellach ar sut i ailagor yn ddiogel

Cyfathrebu

Dylai'r rhai sy'n gyfrifol am redeg man addoli sicrhau eu bod yn ymgysylltu â'u haddolwyr a chyda'r gymuned ehangach i egluro pa weithgarwch a ganiateir a'r hyn sy'n dal i gael ei wahardd. Dylent gyfleu'r arferion a'r gweithdrefnau sydd wedi'u rhoi ar waith i reoli addoliad, a dylent geisio cynnal ffyrdd amgen o gael gafael ar addoliad neu gymorth fel y gall y rhai a ddylai fod yn hunanynysu neu sy'n agored i niwed gyfyngu ar amlygiad i'r feirws.

Dylai arweinwyr ffydd roi sicrwydd i unrhyw aelod sy'n poeni am siomi ei gymuned ffydd drwy beidio â dychwelyd.  Dim ond os ydynt yn dda ac nad oes ganddynt unrhyw symptomau y dylai pobl fod yn bresennol.

Defnyddio'r adeilad

  • Dylid atal unigolion rhag cyffwrdd neu roi'r gorau i gusanu gwrthrychau eraill sy'n cael eu trin yn gymunedol. Dylid rhoi rhwystrau a/neu arwyddion clir ar waith lle bo angen.
  • Lle bo'n ymarferol, dylid cadw drysau nad ydynt yn ddrysau tân ar agor i atal pobl rhag cyffwrdd â dolenni
  • Dylid glanhau rheiliau llaw yn rheolaidd
  • Dylai unigolion osgoi cyffwrdd ag eiddo sy'n perthyn i eraill fel esgidiau, a ddylai, os cânt eu symud, gael eu gosod a'u casglu gan eu perchennog tra'n glynu wrth egwyddorion ymbellhau cymdeithasol.
  • Dylid peidio defnyddio llyfrau, adnoddau y gellir eu defnyddio ac adnoddau cymunedol e.e. matiau gweddi, taflenni gwasanaeth, cwpanau neu blatiau.
  • Ni ddylai unrhyw fwyd na diod fod ar gael ac eithrio os ydynt yn rhan hanfodol o'r addoliad neu'r seremoni.
  • Dylai arweinwyr ffydd annog pobl i beidio â rhoi arian parod a pharhau i ddefnyddio adnoddau ar-lein lle y bo'n bosibl lleihau'r cyswllt ynghylch trafodion. Dylid glanhau yn rheolaidd a sicrhau hylendid dwylo, a gwisgo menig i ymdrin ag arian parod lle mae rhoi fel hyn yn parhau.

Cymryd pob mesur rhesymol i gadw pellter o 2 fetr

Gellir dod o hyd i ganllawiau argadw pellter cymdeithasol yma. Yn ogystal, mae canllawiau ar wahân yn nodi, er bod y rheolau ar blant o dan 11 oed sy'n gorfod cadw pellter corfforol wedi'u llacio, bod yn rhaid i'r grŵp oedran hwn barhau i gadw at y cyfyngiadau cymdeithasol ar gwrdd ag eraill dan do nad ydynt yn rhan o'u cartref. Dylai pawb ymarfer hylendid dwylo ac anadlol da.

Bydd y nifer sy'n gallu bod yn bresennol ar un adeg yn dibynnu ar faint a chynllun yr adeilad. Y gofyniad cyfreithiol yw bod pob mesur rhesymol yn cael ei gymryd i sicrhau bod pellter o 2 fetr yn cael ei gadw rhwng y rhai sy'n mynychu. At ddibenion y canllawiau hyn dylai mynychwyr gadw pellter o 2 fetr ac eithrio pan fo angen llai na 2 fetr ar bractisau arferol ac ni ellir addasu arferion yn rhesymol. Mae hyn yn golygu pellter o 2 fetr rhwng aelodau o wahanol aelwydydd, nid o reidrwydd rhwng pob person unigol (gan y gall aelodau o'r un aelwyd eistedd gyda'i gilydd yn ddiogel, byddai hyn yn cynnwys gofalwr a'r person a gynorthwyir gan y gofalwr). Wrth ddiffinio nifer y bobl sy'n gallu bod yn rhesymol bresennol tra'n parhau i gadw pellter o 2 fetr, dylid ystyried cyfanswm arwynebedd y llawr yn ogystal â mannau cyfyng tebygol ac ardaloedd prysur (e.e. mynedfeydd, allanfeydd, coridorau, eiliau) i gyfrifo capasiti ym mhob man addoli. Dylid cymryd pob cam posibl i osgoi ciwiau ac i sicrhau nad yw'r rhai sy'n aros i fynd i mewn neu adael man addoli yn casglu'n anfwriadol. 

Bydd y mwyaf o le y gellir ei gadw rhwng y rhai sy'n mynychu yn helpu i leihau'r risg o drosglwyddo'r feirws. Bydd y lleiaf o bobl sy'n mynychu hefyd yn ei gwneud yn haws rheoli llif y bobl, yn enwedig wrth fynd i mewn i'r adeilad a'i adael ac mewn coridorau.

Os yw nifer y bobl sy'n dymuno mynd i mewn i'r adeilad yn fwy na'r nifer sy'n gallu mynychu ar un adeg (y capasiti ar ôl ystyried yr angen i gadw pellter o 2m) dylai'r rhai sy'n gyfrifol am yr adeilad fod yn barod i droi pobl i ffwrdd a chymryd camau i osgoi pobl sy'n ymgynnull y tu allan i'r adeilad.

Dylid dilyn elfennau eraill y canllawiau ymbellhau cymdeithasol megis golchi dwylo ac arferion hylendid anadlol hefyd.

Glanhau

Mae COVID-19 wedi'i ledaenu'n bennaf rhwng pobl sydd mewn cysylltiad agos â'i gilydd a thrwy ddiferion neu aerosol a gynhyrchir pan fydd person heintiedig yn anadlu allan, yn peswch neu disian.  Gall hefyd ledaenu drwy gysylltiad ag arwyneb neu wrthrych sydd â'r feirws arno

Gwisgwch fenig golchi llestri a ffedogau ar gyfer glanhau safleoedd, defnyddiwch glytiau tafladwy a chynhyrchion glanhau cartrefi cyffredin. Golchwch eich dwylo am 20 eiliad ar ôl cael gwared ar fenig, ffedogau a diogelwch arall a ddefnyddir wrth lanhau.

Gwaredwch unrhyw eitemau a ddefnyddir i lanhau'n ofalus, dylid eu bagio ddwywaith, yna eu taflu i ffwrdd yn y sbwriel rheolaidd ar ôl i'r glanhau ddod i ben.

Glanhewch arwynebau caled yn gyntaf gyda dŵr sebon cynnes, yna diheintiwch yr arwynebau hyn gyda'r cynhyrchion glanhau rydych chi'n eu defnyddio fel arfer. Roddwch sylw arbennig i ardaloedd ac arwynebau a gyffyrddir â hwy yn aml, megis toiledau, rheiliau mewn coridorau a grisiau a dolenni drysau.

Mae angen caniatáu digon o amser i'r glanhau hwn ddigwydd, yn enwedig cyn agor a rhwng defnydd. Dylid gwneud penderfyniad yn lleol ynghylch pa mor aml y dylid glanhau yn seiliedig ar asesiad o risg a defnydd o'r adeilad.

Os ydych chi'n credu bod ardal wedi cael ei defnyddio gan rywun, waeth a ydych chi'n amau y gallai'r unigolyn fod â’r coronafeirws, dylech ddilyn y canllawiau hyn ynghylch glanhau lleoliadau nad ydynt yn rhai gofal iechyd.

Mae Historic England hefyd wedi cynhyrchu canllawiau ar lanhau arwynebau hanesyddo, yma.

Pwy all fynychu

Dylai'r rhai sy'n glinigol ddiamddiffyn gymryd rhagofalon ychwanegol i leihau eu cysylltiad ag eraill

Ni ddylai'r rheini sydd ag unrhyw rai o'r symptomau coronafeirws a restrir isod fynychu man addoli.

  • peswch newydd a chyson
  • tymheredd uchel
  • colli eich synnwyr arogli neu eich synnwyr blasu arferol, neu newid i’r synhwyrau hynny (anosmia)

Mae'r Rheoliadau'n ei gwneud yn ofynnol i unrhyw berson sydd wedi profi'n bositif am coronafeirws, neu sydd wedi cael ei hysbysu gan olrheiniwr cyswllt i hunanynysu.  Rhaid i unrhyw berson sy'n hunanynysu beidio â mynychu man addoli.  Dylai unrhyw un sydd â symptomau ond sydd heb gael prawf eto, sy'n aros am ganlyniad prawf , sy'n rhan o aelwyd o rywun sydd â symptomau neu sydd wedi cael canlyniad prawf cadarnhaol hefyd hunanynysu a ddim yn mynychu. Gellir dod o hyd i gyngor ar hunanynysu yma.

Y cyngor i'r rhai sy'n agored iawn i niwed (a arferai gael eu hamddiffyn) yw lleihau eu cysylltiad ag eraill a bod yn arbennig o llym wrth ddilyn mesurau ymbellhau cymdeithasol a chorfforol ar gyfer eu hamddiffyniad personol. 

Ni ddylai unrhyw un deimlo bod yn rhaid iddynt ddychwelyd i fan addoli, hyd yn oed os oes ganddynt rôl wirfoddoli y byddent fel arfer yn ei chyflawni. 

Dylai'r rheini sydd am fynychu man addoli ystyried pa mor bell y mae angen iddynt deithio a sut y byddant yn teithio i'r adeilad ac oddi yno yn ddiogel. Gall aelodau o'r un aelwyd neu aelwyd estynedig deithio gyda'i gilydd. Gellir dod o hyd i gyngor Llywodraeth Cymru ar deithio'n ddiogel yma.

Os bydd unrhyw un, gan gynnwys arweinwyr crefyddol a gwirfoddolwyr, yn mynd yn sâl gyda symptomau COVID-19 mewn man addoli, dylid ei anfon gartref a'i gynghori i ddilyn y canllawiau hunanynysu a gwneud cais i gael prawf coronafeirws.

Os bydd angen cyngor clinigol ar yr unigolyn, dylai fynd ar-lein i GIG 111 Cymru (neu ffonio 111 os nad oes ganddo fynediad i'r rhyngrwyd). Mewn argyfwng, ffoniwch 999 os yw'n ddifrifol wael neu wedi'i anafu neu os yw ei fywyd mewn perygl. Ni ddylai ymweld â'r meddyg teulu, fferyllydd, canolfan gofal brys nac ysbyty.

Dylai pobl eraill a all fod wedi dod i gysylltiad â'r person sydd wedi mynd yn sâl olchi eu dwylo'n drylwyr ar ôl ymwneud ag ef, ond nid oes angen iddynt gymryd unrhyw gamau penodol eraill oni bai eu bod yn datblygu symptomau eu hunain. Os byddant yn datblygu symptomau, dylent ddilyn y canllawiau hunanynysu a gwneud cais i gael prawf coronafeirws.

Dylai'r ardaloedd a ddefnyddiwyd gan yr unigolion hyn gael eu glanhau'n drylwyr, yn unol â'r canllawiau a nodwyd uchod.

Profi, Olrhain, Diogelu

Mae strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu Llywodraeth Cymru yn nodi'r dull o fynd i'r afael â coronafeirws, profi pobl â symptomau yn y gymuned, olrhain y rhai sydd wedi dod i gysylltiad agos â phobl sydd wedi profi'n bositif am coronafeirws ac amddiffyn teulu, ffrindiau a'n cymuned drwy hunanynysu.

Mae Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru) 2020 yn ei gwneud yn ofynnol i fesurau rhesymol gael eu cymryd i leihau'r risg o ddod i gysylltiad â chorafeirws ar safleoedd sy'n agored i'r cyhoedd ac ar unrhyw safle lle mae gwaith yn digwydd, yn ogystal â lleihau lledaeniad coronafeirws gan y rhai sydd wedi bod ar y safle.

Un o’r mesurau rhesymol yw:

Casglu gwybodaeth gyswllt gan bob person yn y fangre neu, mewn perthynas â phersonau o'r un aelwyd, o un ohonynt, a'i chadw am 21 diwrnod er mwyn ei darparu i unrhyw un o'r canlynol, ar ôl ei gais

  • Gweinidogion Cymru
  • swyddog olrhain cysylltiadau 

a chymryd camau rhesymol i sicrhau bod gwybodaeth gyswllt o'r fath yn gywir.  Dylid rheoli hyn mewn ffordd er mwyn osgoi'r posibilrwydd y gallai pobl fod yn agos pan fyddant yn mynd i mewn i'r man addoli ac yn aros i lenwi ffurflenni.  Argymhellir archebu ymlaen llaw er mwyn osgoi risgiau a sicrhau y gellir rheoli'r niferoedd ac na thorrir uchafswm capasiti'r adeilad.

Ystyr 'gwybodaeth gyswllt', mewn perthynas â pherson yn y safle, yw enw a gwybodaeth y person sy'n ddigonol i alluogi'r person i gysylltu ag ef, i'w hysbysu y gallai fod wedi bod yn agored i coronafeirws yn y safle (gan gynnwys rhif ffôn a'r dyddiad a'r amser yr oedd y person yn y safle).

Mae p'un a yw'r mesur hwn yn un sy'n "rhesymol" ac sydd, felly, yn un y mae'n rhaid ei gymryd yn dibynnu ar y graddau y gall pobl nad ydynt yn adnabod ei gilydd ryngweithio ar y safle ac a oes perygl o ryngweithio agos. Darperir mwy o ganllawiau yma

Drwy gadw at y Rheoliadau hyn drwy ymgymryd â mesurau rhesymol i gadw cofnodion staff, cwsmeriaid ac ymwelwyr, a rhannu'r rhain â gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru pan ofynnir amdano, byddwch yn helpu i nodi pobl a allai fod wedi bod yn agored i'r feirws ac sy'n asymptomatig (h.y. nid ydynt yn arddangos symptomau eto). Mae cynnwys achosion yn hanfodol i leihau lledaeniad coronafeirws, diogelu'r GIG yng Nghymru ac achub bywydau. Bydd hyn yn cefnogi'r wlad i ddychwelyd i ffordd fwy arferol o fyw, a'i chynnal.

Gorchuddion wyneb

Mae’n rhaid i bawb dros 11 oed sy’n mynychu man addoli wisgo gorchudd wyneb oherwydd ei fod yn leoliad o dan do. Mae rhai eithriadau cyfyngedig. Nid yw gwisgo feisor yn diwallu’r angen yma. Mae’r Rheoliadau yn gofyn am orchydd gwyneb sy’n gorchuddio’r trwyn a’r geg. Nid oes rhaid i’r sawl sy’n arwain yr addoliad wisgo gorchudd wyneb os yw’n anymarferol i wneud hynny. Fodd bynnag dylid ystyried mesurau lliniaru arall i sicrhau ei bod yn creu rhwystr i ledaeniad megis cadw pellter, sgriniau, feisor a mesurau hylendid ychwanegol. Gellir dod o hyd i wybodaeth am ddefnyddio gorchuddion wyneb yma:Gorchuddion wyneb – canllawiau i'r cyhoedd.

Dylai y rhai sy’n gyfrifol am fannau addoli gyfeirio at ganllawiau gorchuddion wyneb i gyflogwyr a rheolwyr mangreoedd sy’n cynnwys gwybodaeth ar gyfer lleoliadau sy’n agored i’r cyhoedd.

Darparu gwasanaethau eraill

Mae gwaharddiad o hyd ar bobl o wahanol aelwydydd yn ymgynnull dan do (hynny yw yn yr un lle i wneud rhywbeth gyda'i gilydd) heb esgus rhesymol.  Mae mynychu addoldy yn un rheswm o'r fath.  Caiff ‘cwestiynau cyffredin’Llywodraeth Cymru am y Rheoliadau eu diweddaru'n rheolaidd i roi cyngor am yr hyn y gall ac na all pobl a busnesau ei wneud yn ystod yr achosion.

Caniateir gweithgareddau awyr agored wedi'u trefnu ar gyfer datblygiad a lles plant a phobl ifanc, megis clybiau chwaraeon, dosbarthiadau drama, grwpiau rhieni a phlant bach, grwpiau ieuenctid a grwpiau crefyddol. Mae hyn yn berthnasol i blant o dan 18 oed (neu bersonau a oedd o dan 18 oed ar 31 Awst 2020). Nid oes cyfyngiad ar nifer y plant a'r plant ifanc sy'n gallu mynychu, ond dylai trefnwyr fod yn ymwybodol o'r lle sydd ar gael.  Mae rhagor o wybodaeth ar gael mewn gweithgaredd awyr agored i blant wedi'i drefnu: cwestiynau cyffredin.

Caniateir gweithgareddau dan do wedi'u trefnu sy'n cynnwys ysgolion Sul a madbres o 3 Mai.

Gall darparwyr gofal plant barhau i ddarparu eu gwasanaethau arferol mewn man addoli. Darllenwch gellir dod o hyd i ganllawiau pellach am ddarparu gofal plant.

Gall addoldai fod yn agored i ddarparu gwasanaethau gwirfoddol a gwasanaethau cyhoeddus hanfodol ar gais yr awdurdod lleol neu Weinidogion Cymru.  Mae canllawiau pellach ar gael yma.

Wrth i ystod ac amlder y gweithgareddau gynyddu, dylai addoldai ystyried yn ofalus a yw'n ymarferol caniatáu i wahanol ddefnyddiau ddigwydd ar yr un pryd. Dylid cynnal asesiadau risg annibynnol ar gyfer y gwahanol ddefnyddiau a dylid rhoi trefniadau priodol ar waith i sicrhau nad yw'r trefniadau ar gyfer yr un defnydd yn tanseilio'r amgylchedd diogel COVID-19 sy'n cael ei greu ar gyfer y llall. Gallai hyn gynnwys y gofyniad i gau rhannau neu'r adeilad cyfan yn ystod defnyddiau unigol gan gynnwys mynedfeydd, allanfeydd a thoiledau.

Lawrlwytho'r dudalen hon fel PDF . Maint Ffeil 178 KB.

Maint Ffeil 178 KB. Efallai na fydd y ffeil hon yn gyfan gwbl hygyrch.