Neidio i'r prif gynnwy

Diben y canllawiau

Mae'r canllawiau hyn wedi cael eu hysgrifennu'n benodol ar gyfer mannau addoli a cynulliadau grwpiau ffydd a chred. Maent yn yn gyffredinol eu natur a dylid eu hystyried ar y cyd â chanllawiau penodol eraill er mwyn sicrhau y gall mannau addoli gynnig amgylcheddau diogel mewn perthynas â COVID-19.  Eu nod yw darparu gwybodaeth ddefnyddiol, dolenni a chyngor ymarferol er mwyn cefnogi'r rhai sy'n gyfrifol am fannau addoli i ailagor mannau addoli (os byddant yn dymuno) ar gyfer cydaddoli a seremonïau crefyddol  yn unol a newidiadau i Reoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 2) (Cymru) 2020.

Os bydd unrhyw amheuaeth yn codi rhwng darpariaethau yn y canllawiau hyn a'r canllawiau statudol a gyhoeddwyd gan Weinidogion Cymru o dan rheoliad 13, y canllawiau statudol fydd drechaf. Yn ogystal nid yw’r canllawiau hyn yn ffurfio cyngor cyfreithiol, a dylai rheini sy’n gyfrifol am fannau addoli fynnu cyngor cyfreithiol annibynnol fel bo’r angen.

Dylai pob man addoli unigol ystyried y canllawiau hyn yn unol â'i amgylchiadau penodol ei hun, gan ystyried maint yr adeilad, sut y caiff ei drefnu, ei weithredu, ei reoli a'i reoleiddio. Nid yw'r canllawiau hyn yn gosod dyletswydd na gofyniad ar fannau addoli i ailagor. Bydd gan y personau sy'n gyfrifol am y man addoli ryddid i benderfynu pryd, yn eu barn nhw, y bydd yn ddiogel i ailagor. Dylent barhau i fod ar gau os na fyddant yn fodlon y gallant roi mesurau rhesymol yn eu lle i osgoi y risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws, yn unol â rheoliad 12.

Ni fydd yn bosibl ailagor ar gyfer ystod lawn o weithgareddau am gryn dipyn o amser eto. Efallai y bydd rhai mannau addoli yn dewis peidio ag ailagor am beth amser, cymryd mwy o amser i agor a/neu barhau i ddefnyddio technoleg ar-lein i gynnal gweithgareddau ffydd a bugeiliol.

Mae Llywodraeth Cymru yn ddiolchgar i Fforwm Cymunedau Ffydd Cymru ac i’r Grŵp Gorchwyl a Gorffen Ailagor Mannau Addoli am eu cyngor a’u cefnogaeth wrth baratoi'r canllawiau hyn. Bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i weithio gyda Fforwm Cymunedau Ffydd Cymru a grwpiau cred i ddatblygu cynllun ar gyfer ailagor mannau addoli yn raddol ac yn ddiogel a threfniadau cynulliadau yn yr awyr agored. Caiff y canllawiau hyn eu hadolygu a'u diwygio wrth i'r sefyllfa a'r cyngor gwyddonol ynghylch risgiau trosglwyddo newid ac wrth i newidiadau pellach gael eu gwneud i’r Rheoliadau.    

Cyflwyniad

Mae gan fannau addoli rôl bwysig i'w chwarae wrth roi arweiniad ysbrydol i lawer o unigolion, a dod â chymunedau at ei gilydd. Fodd bynnag, mae eu natur gymunedol hefyd yn golygu eu bod yn fannau sy'n arbennig o agored i'r risg o ledaenu’r coronafeirws (COVID-19).

Mae Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 2) (Cymru) 2020 yn gosod cyfyngiadau dros dro ar gynulliadau a symudiadau gan bobl yng Nghymru. Gwnaed hyn er mwyn rheoli lledaeniad y coronafeirws yng Nghymru ac er mwyn helpu i ddiogelu'r cyhoedd rhag lledaeniad coronafeirws syndrom anadlol acíwt difrifol 2 (SARS-CoV-2). 

Bydd i unrhyw un sy’n gyfrifol am fan addoli sy’n agor yn ddarostyngedig i’r dyletswyddau i:

  • gymryd pob mesur rhesymol i sicrhau pellter o 2 fetr rhwng bobl ar y safle, neu sy’n aros i fynd i mewn (heblaw aelodau o’r un aelwyd neu aelwyd estynedig, neu berson sy’n darparu gofal i berson o fewn yr aelwyd)
  • cymryd mesurau rhesymol eraill i gadw’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws mor isel â phosibl (megis mesurau i gyfyngu ar ryngweithio wyneb yn wyneb neu i lanhau, golchi dwylo a chadw hylendid anadlol)
  • darparu gwybodaeth berthnasol i’r rheini sy’n dod i mewn i’r safle, neu sy’n gweithio yn y safle, ar sut i gadw’r risg honno mor isel â phosibl.

Diffiniadau

Ni chaiff y term "man addoli" ei ddiffinio yn y Rheoliadau.  At ddibenion y canllawiau hyn, mae'r term yn cynnwys man cyfyng neu gaeedig, mewn adeiladau neu yn yr awyr agored, a gaiff ei ddefnyddio ar gyfer seremonïau crefyddol neu gred, cydweddïo a chydaddoli neu gynulliadau tebyg, megis eglwys, gurdwara, mosg, teml, synagog, ystafelloedd gweddïo, tai cyfarfod, neuaddau a festrïoedd lle gellid cynnal addoliad.

Yn y canllawiau yma mae’r term yw “corff crefyddol neu gred” yn cyfeirio at grŵp cyfundrefnol o bobl sy'n cyfarfod yn rheolaidd ar gyfer addoli crefyddol neu i gynnal a hybu credoau athronyddol, a bydd yn cyfarfod yn rheolaidd at y diben hwnnw.

At ddibenion y canllawiau hyn, caiff y term “addolwyr” ei ddefnyddio i ddisgrifio unigolion, aelwydydd neu aelwydydd estynedig sy'n cymryd rhan mewn gweithgaredd a ganiateir. Mae’r un diffiniad yn gymwys i gyfranogwyr sy’n ymgysylltu fel rhan o’u strwythur cred anghrefyddol.

Mae seremonïau crefyddol a chred yn cynnwys angladdau, gweinyddu priodasau, ffurfio partneriaethau sifil, bedyddiadau (gweler cyngor pellach isod) a seremonïau eraill sy'n dathlu defodau newid byd. Gall y rhain fod yn rhan o wasanaethau cymunedol neu'n ddigwyddiad yn eu rhinwedd eu hunain.

Gall addoli neu gynulliadau cred yn yr awyr agored gynnwys gweddïau, ymroddiadau neu fyfyrdodau preifat neu dan arweiniad, er y dalai hyn fod yn amodol ar gadw pellter cymdeithasol, a hylendid dwylo ac anadlol a chanllawiau eraill  yn y ddogfen yma am ganu, defnyddio dŵr, a bwyd a diod. Mae seremonïau neu ddefodau i nodi digwyddiadau mewn bywyd, sydd â chynnwys crefyddol neu gred, megis priodas dyneiddiol, seremonïau bendithio, Bar mitzvah neu Bat mitzvah, wedi'u cynnwys hefyd.

Defnydd a ganiateir: Cydaddoli a seremonïau crefyddol gan gynnwys gweddïau, ymroddiadau neu fyfyrdodau dan arweiniad Gweinidog Crefydd neu berson lleyg

Gall mannau addoli agor ar gyfer cydaddoli, gan gynnwys gweddïau, ymroddiadau neu fyfyrdodau dan arweiniad Gweinidog Crefydd neu berson lleyg.

Gellir cynnal seremonïau crefyddol fel rhan o gydaddoli neu fel digwyddiad yn eu rhinwedd eu hunain megis angladd neu briodas.dylai seremonïau or fath nad ydynt yn rhan o gydaddoli barhau i fod yn rhai drwy wahoddiad yn unig fel y disgrifir yn y canllawiau ar gyfer angladdau a phriodasau.

Gellir addoli a chynnal seremonïau cred yn yr awyr agored yn yr amgylchiadau cyfyngedig a ddisgrifir yn y canllawiau hyn.

Dylai mannau addoli a chymunedau ffydd a chred addasu gwasanaethau crefyddol neu gred, yn enwedig lle byddai seremonïau wedi cael eu cynnal dros nifer o oriau neu ddyddiau fel arall, er mwyn sicrhau diogelwch y rhai sy'n bresennol a lleihau lledaeniad yr haint. Cynghorir y dylid cynnal seremonïau a gwasanaethau yn yr amser rhesymol byrraf gan fod hyn yn lleihau'r risg o drosglwyddo'r feirws.

Ar ôl cwblhau'r seremoni neu'r gwasanaeth, dylid annog y cyfranogwyr i adael y fangre'n brydlon a chadw 2 fetr rhwng aelodau o aelwydydd eraill, er mwyn lleihau'r risg o ddod i gysylltiad a lledaenu'r haint. Mae’r rheolau ymgynnull yn caniatáu mynychu man addoli fel esgus rhesymol ond ni ddylai hynny fod am bwrpas cymdeithasol. Os yw'n briodol, dylech ad-drefnu mannau fel bod y rhai sy’n bresennol yn gallu eistedd yn hytrach na sefyll sy'n lleihau'r risg o ddod i gysylltiad.

Lle y bo'n bosibl, argymhellir bod mannau addoli yn parhau i ddarlledu digwyddiadau addoli neu ddigwyddiadau eraill er mwyn osgoi casgliadau mawr o bobl a pharhau i gyrraedd yr unigolion hynny sy'n hunanynysu neu'n agored i COVID-19.
 

Canu, llafarganu a defnyddio offerynnau cerddorol

Rydym yn cydnabod pwysigrwydd cerddoriaeth a chanu wrth addoli ac mewn seremonïau crefyddol. Fodd bynnag, dylid osgoi gweithgareddau megis canu, llafarganu a gweiddi. Mae hyn am fod risg ychwanegol bosibl o heintio mewn amgylcheddau lle mae unigolion yn canu neu'n llafarganu fel grŵp, ac mae hyn yn gymwys hyd yn oed os bydd yr unigolion yn cadw pellter cymdeithasol neu'n gorchuddio eu hwynebau. Mae’r cyfyngiadau hyn yn berthnasol i addoli a seremonïau dan do ac yn yr awyr agored.

Ni ddylid chware offerynnau gwynt dan do. Dylai’r penderfyniad i ganu organau lle mae angen gwthio aer drwy'r system i'w gweithredu gael ei wneud ar sail asesiad risg a chydymffurfio â canllawiau hylendid dwylo glanhau a chadw pellter corfforol, er enghraifft oddi wrth gweddill y gynulleidfa, a pheidio cael cynorthwyydd wrth yr organ.

Fe'ch cynghorir i ddefnyddio offerynnau amgen megis piano, offerynnau electronig neu recordiadau. Ni ddylid chwarae cerddoriaeth ar lefelau sy'n ei gwneud hi'n anodd cynnal sgyrsiau arferol, a hynny am fod lleisiau uchel neu weiddi yn cynyddu'r risg bosibl o drosglwyddo'r feirws drwy erosol a defnynnau. Felly, dylid sicrhau hefyd y defnyddir lleisiau tawel wrth ymateb ar lafar wrth addoli neu yn ystod seremonïau.

Pan fo'n rhan hanfodol o'r addoli neu'r seremoni, dylid caniatáu i un unigolyn yn unig ganu neu lafarganu, a dylid ystyried defnyddio sgriniau plecsi-wydr a chadw pellter diogel er mwyn diogelu pobl eraill. Bydd hyn yn atal achosion o drosglwyddo ymhellach a gellir glanhau'r sgrin yn hawdd. Mae'n bosibl i fwy nag un unigolyn ganu neu lafarganu yn ystod seremoni, ond nid ar yr un pryd. Dylai pob unigolyn wneud trefniadau ar wahân er mwyn osgoi trosglwyddo'r feirws, er enghraifft drwy ddefnyddio sgriniau plecsi ar wahân neu lanhau'r sgrin ar ôl i bob unigolyn ei defnyddio.

Gall unigolion chwarae offerynnau nad ydynt yn rhai chwyth wrth addoli neu fel rhan o seremoni neu i gyfeilio i ganwr os bydd y cerddorion yn sicrhau bod aelwydydd gwahanol yn cadw pellter corfforol. Os bydd band neu gerddoriaeth wedi'i recordio'n chwarae, byddai'n ddoeth atgoffa'r addolwyr pa mor bwysig yw peidio â chanu a dylai'r trefnwyr ystyried effaith lefel sain neu hyd darn o gerddoriaeth ar y tebygolrwydd y bydd pobl yn sgwrsio â lleisiau uchel.

Gall clychau, neu’r hyn sy’n debyg iddynt, gael eu canu. Fodd bynnag, dylid cynnwys y bobl a fydd yno er mwyn canu'r clychau yn y broses asesu risg a phrotocolau dilynol ar gyfer mynychu'r digwyddiad. Dylid gwneud darpariaethau penodol lle bo'r amgylchiadau yn caniatáu hynny, fel mynedfeydd ar wahân, a dylid bob amser sicrhau bod mesurau cadw pellter corfforol  a hylendid dwylo ar waith rhwng yr unigolion sy'n canu'r clychau a rhwng yr unigolion hynny ac unrhyw unigolion eraill sy'n bresennol.

Bwyd a diod

Dylid osgoi dosbarthu bwyd neu ddiod (nwyddau traul) ac eithrio lle byddant yn rhan annatod o'r addoli neu'r seremoni grefyddol neu gred.

Os bydd angen ymdrin â nwyddau traul yn ystod seremoni, yna dylai'r rheini sy'n rhoi ac yn derbyn yr eitem olchi eu dwylo cyn ac ar ôl cyfnewid yr eitem a dylid osgoi cyswllt. Lle y bo'n bosibl, dylid cadw pellter o 2 fetr. Ni ddylid rhannu offer rhwng bobl.

Mewn amgylchiadau lle nad yw'n bosibl cadw pellter o 2 fetr, dylai'r unigolyn sy'n dosbarthu'r nwyddau traul eu rhoi yn y llaw yn unig, mewn ffordd sy'n osgoi unrhyw gyswllt rhyngddo ef a'r rhai sy'n derbyn yr eitem. Os bydd unigolion yn dod i gysylltiad ar ddamwain, dylent lanhau eu dwylo ar unwaith.

Dylid ystyried mesurau lliniaru eraill hefyd, er enghraifft, dylai bwydydd gael eu lapio ymlaen llaw a dylid rhoi system ar waith er mwyn atal unigolion rhag dod i gysylltiad â nwyddau traul ac unrhyw lestri a/neu gytleri ac eithrio'u rhai eu hunain (er enghraifft, ni ddylid rhannu powlenni na chwpanau). Dim ond ag aelodau o'r un aelwyd y dylid rhannu nwyddau traul. Lle bynnag y bo'n bosibl, ni ddylid bwyta nac yfed nwyddau traul sy'n rhan o'r seremoni ar y pryd, ond dylid gwneud hynny oddi ar y safle'n ddiweddarach.

Ni ddylid siarad, canu na llafarganu dros nwyddau traul nad ydynt wedi'u gorchuddio (heblaw am nwyddau traul a gaiff eu defnyddio gan y gweinydd yn unig). Yn hytrach, rhaid gorchuddio nwyddau traul yn ddiogel a dylid glanhau'r cynhwysydd cyn ei agor – rhaid golchi dwylo neu wisgo menyg.

Gellir paratoi bwydydd ar y safle ond, lle gwneir hyn, dylid dilyn canllawiau perthnasol a mesurau cadw pellter cymdeithasol.

Mae'r cyfyngiadau hyn yn berthnasol i addoli dan do ac yn yr awyr agored.

Golchi dwylo a defnyddio dŵr

Mae ymarfer hylendid dwylo da yn bwysig. Dylai pawb olchi eu dwylo am 20 eiliad gan ddefnyddio dŵr a sebon pan fyddant yn cyrraedd ac yn gadael yr adeilad, ac ar ôl pesychu, tisian neu chwythu eu trwyn.

Ni ddylid rhannu'r dŵr a dylid defnyddio sebon hylif. Dylai pobl eraill sy'n bresennol symud oddi wrth yr unigolyn sy'n golchi ei ddwylo er mwyn osgoi cael eu sblasio. Ni ddylid rhannu tywelion.  Os defnyddir tywelion papur, dylent fod mewn peiriant cyflenwi oherwydd gallai rhannu pecyn ledaenu haint. Dylid eu gwaredu'n ofalus hefyd.

Os nad yw'n ymarferol golchi dwylo â dŵr a sebon, dylid defnyddio hylif diheintio dwylo.

Ni ddylid ymgymryd ag unrhyw arferion golchi/ymolchi gofynnol yn y man addoli, ond yn hytrach, dylid ymgymryd â'r arferion hynny cyn cyrraedd.

Mewn amgylchiadau prin lle bydd hyn yn angenrheidiol, dylid defnyddio cyfleusterau golchi yn y lleoliad yn unol â chanllawiau cadw pellter cymdeithasol a chan ddefnyddio mesurau hylendid.

Ni ddylai pobl olchi rhannau o gyrff pobl eraill.

Lle bo angen rhoi dŵr ar y corff fel rhan o ddefod neu seremoni, gellir ysgeintio cyfeintiau bach ar y corff. Lle y bo'n ymarferol, dylai pobl eraill sy'n bresennol symud oddi wrth yr unigolion dan sylw er mwyn osgoi cael eu sblasio.

Pan fo baban yn rhan o'r seremoni, dylai rhiant/gwarcheidwad y baban neu aelod arall o'i aelwyd arferol neu ei aelwyd estynedig ei ddal. Dylai pob unigolyn sy'n rhan o'r seremoni olchi ei ddwylo'n drwyadl cyn y digwyddiad ac ar ei ôl a sicrhau arferion hylendid da.

Os yn bosib dylid osgoi bedydd lle caiff yr unigolyn ei drochi’n llawn. Dylid ddilyn yr un canllawiau a phyllau nofio os am ddefnyddio bedyddfan. Gellir dod o hyd i ganllawiau Llywodraeth Cymru ac mae UK Active a Chwaraeon Cymru wedi paratoi canllawiau hefyd. Dim ond un bedydd y dylid ei gynnal ym mhob sesiwn a dylid gwacáu a glanhau’r bedyddfan. Er mwyn cydymffurfio gyda canllawiau cadw pellter corfforol, dylid hunan-drochi (Mae hunan-drochi’n golygu dim ond yr unigolyn ddylai fod yn y bedyddfan neu’r pwll, ac na ddylai unrhyw un gyffwrdd ag ef/hi oni bai eu bod o’r un aelwyd). ni ddylai unrhyw un gael ei fedyddio gan berson arall heblaw aelod o’i aelwyd ei hun. Dylai pobl eraill sy’n bresennol symud oddi wrth y fedyddfan er mwyn osgoi cael eu sblasio. Gellid cynnal bedydd ‘hunan-drochi’ mewn man wedi ddynodi ar gyfer nofio megis traeth sy’n cael ei batrolio gan achubwr bywydau neu bwll nofio awyr agored.

Toiledau

Gellir agor toiledau ar yr amod y caiff mesurau cadw pellter cymdeithasol a chanllawiau hylendid dwylo eu dilyn. Gellir dod o hyd i ganllawiau yma: darparu toiledau mwy diogel i’r cyhoedd.

Darlledu

Gall mannau addoli barhau i ddarlledu eu gwasanaethau a'u seremonïau crefyddol. Dylid cynorthwyo'r rhai sy'n dymuno gwneud hyn lle y bo'n rhesymol ymarferol. Gellir gwneud recordiadau hefyd gyda chydsyniad y rhai sy'n cymryd rhan.

Os bydd angen pobl ychwanegol i wneud hyn er mwyn gosod a gweithredu'r cyfarpar, dylid defnyddio cyn lleied o bobl â phosibl a dylid eu cynnwys wrth gyfrifo faint o bobl sy'n gallu defnyddio'r adeilad ar unrhyw adeg. Dylent hefyd ddilyn cyngor mewn perthynas â chadw pellter cymdeithasol, hylendid dwylo, glanhau cyfarpar, canu a chwarae offerynnau cerdd (ar GOV.UK).

Addoli yn yr awyr agored

Rydym yn cydnabod y bydd achlysuron pan na fydd yn bosibl nac yn ymarferol addoli neu gynnal seremoni grefyddol neu gred mewn man addoli. Felly, gellir addoli yn yr awyr agored yn yr amgylchiadau canlynol ac yn amodol ar yr holl ganllawiau eraill yn y ddogfen hon gan gynnwys cadw pellter cymdeithasol, canu, defnyddio dŵr, bwyd a diod, Profi, Olrhain a Diogelu ac ati.

Caniateir i hyd at 30 o unigolion, ymgynnull yn yr awyr agored. Bydd gan y rhai sy’n trefnu’r digwyddiad ddyletswydd i ofalu am y rhai sy’n mynychu i’w wneud mor ddiogel a phosibl. Mae Llywodraeth Cymru’n awyddus bod  asesiad risg yn cael ei gynnal ar y man awyr agored, sy’n debyg i’r un sy’n ofynnol o dan reoliad 3 o’r Rheoliadau Rheoli Iechyd a Diogelwch yn y Gwaith 1999, a bod pob mesur rhesymol yn cael eu cymryd i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws. Bydd yn rhaid i'r trefnydd allu rheoli'r ardal awyr agored er mwyn cynnal y diogelwch hwn mewn perthynas â COVID-19 sy'n golygu y bydd yn rhaid i'r ardal fod at ddefnydd y trefnwyr yn unig drwy gydol y digwyddiad. Gellir defnyddio ffensys, arwyddion a chynrychiolwyr y corff crefyddol neu gred fel ffyrdd priodol o reoli mynediad i'r safle a sefydlu rheolaeth dros yr ardal.

Gellir sefydlu rheolaeth dros yr ardal drwy berchnogaeth neu gyda chaniatâd y perchennog tir. Dylai trefnwyr fod yn ymwybodol o amgylchiadau a fyddai'n tanseilio eu rheolaeth, megis hawliau tramwy cyhoeddus drwy'r safle.

Mae'n bosibl y bydd angen cysylltu ag Awdurdodau Lleol ac awdurdodau eraill, megis yr Heddlu, os bwriedir defnyddio tir sydd ar agor i'r cyhoedd fel arfer. Dylai'r trefnydd wneud yn siŵr ei fod yn mynegi'n glir yr ymddygiadau a ddisgwylir gan y rhai sy'n mynd i'r digwyddiad. Os bydd ymddygiadau yn torri'r protocolau ac yn peryglu diogelwch y digwyddiad mewn perthynas â COVID-19, dylai'r trefnwyr ystyried dod â'r digwyddiad i ben neu ofyn i bartïon adael. Mae'r trefnwyr yn gyfrifol am reoli'r risgiau i iechyd y cyhoedd sy'n gysylltiedig â'r digwyddiad.

Ni ddylid codi ardaloedd caeedig na rhai rhannol gaeedig, fel y'u diffinnir yn y rheoliadau di-fwg ar gyfer addoli yn yr awyr agored gan y bydd y rhain yn cynyddu'r cyfleoedd i'r feirws ledaenu. Mae'n bosibl defnyddio cysgodlen neu babell y mae o leiaf dair ochr ohoni'n agored neu ‘gasebo’ sy'n agored ar bob ochr er mwyn cynnig cysgod rhag y tywydd. Fodd bynnag, ni ddylai hyn danseilio diogelwch y safle mewn perthynas â COVID-19.

Dylid pennu'r niferoedd sy'n gallu mynychu digwyddiad addoli awyr agored gan ddefnyddio'r asesiad risg, ond ni ddylai mwy na 30 o unigolion fod yn bresennol. Nid oes rhaid i bobl fynychu'r digwyddiad drwy wahoddiad yn unig, er y gall trefnwyr ddewis rhoi gweithdrefnau ar waith er mwyn rheoli presenoldeb. Y trefnydd fydd yn gyfrifol am sicrhau nad oes mwy o bobl yn bresennol na'r nifer a ganiateir ac efallai y bydd yn rhaid iddo wrthod mynediad i bobl er mwyn cynnal hyn. Os bydd y gwasanaeth neu'r seremoni yn gysylltiedig â digwyddiad bywyd, megis dathliad priodas, dylai'r trefnydd sicrhau bod pobl yn mynychu'r digwyddiad drwy wahoddiad. Mae hyn am fod llawer o bobl na fyddent fel arfer yn mynychu mannau addoli yn mynd i ddigwyddiadau fel hyn a gall fod yn anos rhagweld niferoedd.

Mae digwyddiadau y gellir eu trefnu i gynnwys cerbydau wedi'u cynnwys yn y cysyniad hwn o addoli awyr agored a dylai'r asesiad risg adlewyrchu hyn, gan sicrhau bod aelwydydd gwahanol yn defnyddio ceir gwahanol.

Asesiad risg

Mae llawer o fannau addoli hefyd yn weithleoedd ac felly dylid ystyried canllawiau Llywodraeth Cymru i gyflogwyr fel rhan o'r penderfyniad i ailagor eu man addoli ai peidio. Er mwyn helpu i benderfynu pa gamau i’w cymryd er mwyn sicrhau y caiff y mannau addoli eu hagor yn ddiogel, dylai pob man addoli gwblhau asesiad risg COVID-19. Gellir dod o hyd i adnodd asesu risg a chanllawiau yma. Dylai'r rhai sy'n gyfrifol am fannau agored sy'n perthyn i enwad neu grŵp ar lefel ranbarthol neu genedlaethol gysylltu â'u corff cynrychioliadol i gael rhagor o arweiniad.  

Dylid cynnal yr asesiad risg hwn yn ogystal ag unrhyw asesiadau risg neu asesiadau iechyd a diogelwch sydd eisoes ar waith. Dylid cwblhau'r asesiad risg mewn ymgynghoriad ag undebau neu weithwyr (gan gynnwys gwirfoddolwyr a chontractwyr) os yn berthnasol. Efallai y bydd hefyd o fudd cynnwys addolwyr neu randdeiliaid eraill yn y broses hon.

Wrth i’r nifer a’r amrywiaeth o ddigwyddiadau gynyddu mewn man addoli, dylid paratoi asesiad risg annibynnol ar gyfer y gwahanol ddefnydd. Dylid ystyried yn fanwl a yw’n ymarferol i ganiatáu cynnal  gwahanol ddigwyddiadau ar yr un pryd, ac i sicrhau nad yw’r trefniadau a roddwyd yn ei lle ar gyfer un digwyddiad yn tanseilio’r amgylchedd diogel o ran COVID-19 a grëwyd gan drefniadau eraill.

Dylech ystyried defnyddio'r Adnodd Asesu Risg COVID-19 sydd ar gael yma gyda'r holl staff a'r gwirfoddolwyr er mwyn sicrhau bod risg bersonol i’r personél yma wedi ei liniaru.

Paratoi i agor yr adeilad

Cyn ailagor mae hi’n bwysig cynnal yr holl archwiliadau arferol sy’n cael eu gwneud i’r adeiladau er mwyn sicrhau bod yr adeilad yn ddiogel. Os yw’r adeiladau wedi cael eu cau neu os oedd llai wedi bod yn eu defnyddio yn ystod COVID-19, mae dŵr yn gallu sefyll oherwydd diffyg defnydd, sy’n cynyddu’r perygl o glefyd y llengfilwyr. Darllenwch canllawiau’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch ar reoli dŵr a chlefyd y llengfilwyr.

Mae’n bosibl y byddai’n ddefnyddiol darllen canllawiau’r Arolygiaeth Dŵr Yfed ar ddefnyddio adeiladau unwaith eto ar ôl iddynt fod yn segur am gyfnod. Mae’r canllawiau’n rhoi sylw i nifer o faterion ansawdd y dylid eu hystyried. Mae'r canllawiau ar gael ar dudalen we gyffredinol yr Arolygiaeth Dŵr Yfed.

Dylid awyru’n naturiol drwy ddefnyddio ffenestri neu fentiau cymaint ag y bo modd. Os defnyddir system awyru fecanyddol ganolog, dylid addasu’r systemau ailgylchredeg i awyr iach llawn, os nad yw hyn yn bosibl dylid gweithredu’r systemau’n ôl yr arfer. Pan fydd hidlyddion mewn unedau awyru, gwnewch yn siŵr bod rhagor o ragofalon yn cael eu cymryd wrth newid yr hidlyddion.

Er mwyn sicrhau bod y rhai sy’n mynychu man addoli yn gallu cadw at arferion da, gan gynnwys hylendid dwylo ac anadlol, efallai y bydd yr unigolion sy'n rheoli'r adeilad am ystyried cyflwyno rhai, neu bob un, o'r mesurau canlynol lle y bo'n briodol:

  • y camau angenrheidiol i liniaru unrhyw risgiau a nodwyd yn unrhyw asesiad risg
  • rhoi gwybod i'ch addolwyr am y newidiadau a gyflwynwyd a phryd y bydd yr adeilad ar gael
  • defnyddio prosesau hysbysu neu drefnu i reoli presenoldeb yn y man addoli ac mewn mannau addoli awyr agored, megis gofyn i bobl roi gwybod ichi eu bod yn bwriadu mynychu
  • gweithio gyda mannau addoli eraill er mwyn agor ar amseroedd gwahanol er mwyn lleihau pwysau ar un adeilad
  • penderfynu a fydd angen pobl arnoch i reoli'r mynedfeydd, allanfeydd a phrif gorff yr adeilad pan fydd ar agor
  • cymryd camau i atal pobl rhag ymgynnull mewn mannau cyfyngedig drwy nodi mynedfa ac allanfa a system unffordd yn yr adeilad a systemau i reoli’r bobl sy’n aros i fynd i mewn i’r adeilad megis system giwio sy’n sicrhau cadw pellter corfforol o 2 fetr
  • sicrhau bod unrhyw newidiadau yn ystyried addasiadau rhesymol er mwyn darparu ar gyfer y rheini sydd eu hangen, megis addolwyr anabl
  • sicrhau nad yw mynediad i'r adeilad gael ei bennu na'i flaenoriaethu ar sail rhyw
  • cau ardaloedd nad ydynt yn cael eu defnyddio, cael gwared ar yr holl ddodrefn, arddangosiadau, cyfarpar chwarae, llenyddiaeth ac ati, nad ydynt yn hanfodol, o'r ardaloedd sy'n agored i addolwyr
  • osgoi rhannu cyfarpar megis matiau gweddïo, llyfrau emynau a thestunau crefyddol ac annog unigolion i ddod â rhai eu hunain lle bo’n berthnasol. Dylai’r unigolyn fynd â nhw allan o'r man addoli a pheidio â’u gadael yno
  • defnyddio rhwystrau neu sgriniau neu ystafelloedd eraill i gadw addolwyr ar wahân
  • gosod arwyddion a marciau ar y llawr i dywys addolwyr. Arddangos posteri i ddatblygu ymwybyddiaeth o gadw pellter cymdeithasol a hylendid dwylo da
  • dylai mannau addoli sy'n perthyn i enwad neu grŵp ar lefel ranbarthol neu genedlaethol gysylltu â'u corff cynrychioliadol i gael rhagor o arweiniad ar sut i ailagor yn ddiogel.

Cyfathrebu

Dylai'r rheini sy'n gyfrifol am redeg man addoli sicrhau eu bod yn ymgysylltu â'u haddolwyr a'r gymuned ehangach er mwyn esbonio pa weithgareddau a ganiateir a pha rai sydd wedi'u gwahardd o hyd.

Dylai arweinwyr ffydd roi sicrwydd i unrhyw aelod sy'n poeni am siomi ei gymuned ffydd drwy beidio â dychwelyd. Dylai dulliau amgen i bresenoldeb corfforol barhau i fod ar waith yn ogystal â mynediad unigol. Dylai pobl ond fynychu pan fyddant yn iach ac nad oes ganddynt unrhyw symptomau.

Dylai aelodau o grwpiau ffydd nad oes ganddynt fan addoli ffurfiol barhau i aros gartref a gweddïo yn eu cartrefi eu hunain ac ymgysylltu â'u grŵp ffydd drwy ddefnyddio dulliau rhithwir neu drefnu i addoli yn yr awyr agored yn unol â'r canllawiau.

Defnyddio'r adeilad

  • Dylid atal unigolion rhag cyffwrdd neu gusanu gwrthrychau defosiynol neu wrthrychau eraill a gaiff eu trafod yn gymunol. Dylai rhwystrau a/neu arwyddion clir gael eu gosod lle y bo angen.
  • Lle y bo'n ymarferol, dylid cadw drysau nad ydynt yn ddrysau tân ar agor er mwyn atal pobl rhag cyffwrdd â dolenni drysau.
  • Dylai unigolion osgoi cyffwrdd ag eiddo eraill, megis esgidiau. Os caiff esgidiau eu tynnu, dylai'r perchennog eu gosod a'u casglu gan gadw at egwyddorion cadw pellter cymdeithasol.
  • Ni ddylid defnyddio llyfrau, adnoddau aml-ddefnydd a chymunol e.e. matiau gweddïo, taflenni gwasanaeth, platiau neu gwpanau.
  • Ni ddylid darparu bwyd na diod oni bai eu bod yn rhan hanfodol o'r addoli neu'r seremoni.
  • Dylai arweinwyr ffydd annog pobl i beidio â rhoi arian parod a pharhau i roi ar-lein a defnyddio adnoddau ar-lein lle y bo'n bosibl gan leihau cyswllt o ran trafodion. Dylid cynnal trefniadau glanhau (ar GOV.UK) a hylendid, a dylid gwisgo menyg i drin rhoddion arian parod lle bydd rhoi yn y ffordd hon yn parhau.

Cymryd pob mesur rhesymol i gadw pellter o 2 fetr

Darllenwch ceir canllawiau ar gadw pellter cymdeithasol. Yn ogystal, ceir canllawiau ar wahân sy’n nodi, er bod y rheolau ynghylch cadw pellter corfforol ar gyfer plant o dan 11 oed wedi’u llacio, rhaid i’r grŵp oedran hwnnw gydymffurfio â’r cyfyngiadau cymdeithasol sy’n ymwneud â chyfarfod ag unigolion eraill nad ydynt yn rhan o’u haelwyd, neu eu haelwyd estynedig, o dan do; a rhaid iddynt hefyd gydymffurfio â’r cyfyngiad ynghylch caniatáu i hyd at 30 o unigolion ymgynnull yn yr awyr agored. Dylai pawb ymarfer hylendid dwylo ac anadlol da.

Bydd y nifer a fydd yn gallu addoli ar unrhyw adeg yn dibynnu ar faint a chynllun yr adeilad. Y gofyniad cyfreithiol yw bod pob mesur rhesymol yn cael ei roi ar waith er mwyn sicrhau y cedwir pellter o 2 fetr rhwng y rheini sy'n mynychu. Caniateir  pellter o lai na 2 fedr gyda camau diogeli ychwanegol, ceir canllawiau yma. At ddibenion y canllawiau yma dylai’r sawl sy’n mynychu gadw pellter of 2 fetr heblaw pan mae arfer arferol yn golygu na fedrir cadw pellter o 2 fetr ac nid yw’n rhesymol bosib addasu’r arfer. Mae hyn yn golygu pellter o 2 fetr rhwng aelodau o aelwydydd estynedig gwahanol, nid o reidrwydd rhwng pob person unigol (gan y gall aelodau o'r un aelwyd eistedd gyda'i gilydd yn ddiogel, byddai hyn yn cynnwys gofalwr a'r person a gynorthwyir gan y gofalwr). Ni all mwy na 30 o bobl fynychu cynulliad a drefnwyd yn yr awyr agored.

Wrth ddiffinio nifer y bobl a all fynychu'n rhesymol gan barhau i gadw pellter o 2 fetr rhyngddynt, dylid ystyried cyfanswm arwynebedd y llawr yn ogystal â phwyntiau cyfyng ac ardaloedd prysur (e.e. mynedfeydd, allanfeydd, coridorau, eiliau) er mwyn cyfrifo capasiti pob man addoli. Dylid cymryd pob cam posibl i osgoi ciwiau a sicrhau nad yw'r rheini sy'n aros i fynd i mewn i fan addoli yn ymgynnull yn anfwriadol.

Dylid dilyn elfennau eraill y canllawiau cadw pellter cymdeithasol, megis golchi dwylo ac arferion hylendid anadlol hefyd.

Glanhau

Rhwng pobl sydd mewn cysylltiad agos â'i gilydd a thrwy ddefnynnau a gynhyrchir pan fydd person sydd wedi'i heintio yn peswch neu'n tisian y caiff COVID-19 ei drosglwyddo'n bennaf. Gellir ei ledaenu hefyd drwy ddod i gysylltiad ag arwyneb neu wrthrych sydd â'r feirws arno.

Gwisgwch fenyg golchi llestri a ffedogau wrth lanhau’r mangre, a defnyddiwch gadachau untro a nwyddau glanhau tŷ arferol. Golchwch eich dwylo am 20 eiliad ar ôl tynnu menyg, ffedogau a chyfarpar diogelwch arall a ddefnyddiwyd wrth lanhau.

Dylech waredu unrhyw eitemau a ddefnyddiwyd i lanhau yn ofalus, dylid eu rhoi mewn dau fag ac yna eu taflu i ffwrdd gyda sbwriel arferol ar ôl gorffen glanhau.

Yn gyntaf, dylech lanhau arwynebau caled â dŵr cynnes a sebon, yna dylech ddiheintio'r arwynebau hyn gan ddefnyddio'r nwyddau glanhau y byddwch yn eu defnyddio fel arfer. Rhowch sylw arbennig i fannau ac arwynebau y bydd pobl yn cyffwrdd â nhw yn aml, megis toiledau, canllawiau cydio mewn coridorau ac wrth risiau a dolenni drysau.

Bydd angen caniatáu digon o amser i lanhau, yn enwedig cyn agor y lleoliad ac ar ôl ei ddefnyddio. Dylid gwneud penderfyniad yn lleol o ran pa mor aml y dylid glanhau yn seiliedig ar asesiad risg a’r defnydd a wneir o'r adeilad.

Os byddwch yn credu bod rhywun sydd ag achos posibl o'r coronafeirws neu beidio wedi defnyddio ardal, dylech ddilyn y canllawiau hyn.

Mae Historic England hefyd wedi llunio canllawiau ar lanhau arwynebau hanesyddol sydd ar gael.

Pwy all fynychu

Ni ddylai'r rheini sydd ag unrhyw rai o'r symptomau coronafeirws a restrir isod fynychu man addoli.

  • peswch newydd a chyson
  • tymheredd uchel
  • colli eich synnwyr arogli neu eich synnwyr blasu arferol, neu newid i’r synhwyrau hynny (anosmia)

Ni ddylai'r unigolion hynny sy'n hunanynysu o ganlyniad i achos posibl neu achos a gadarnhawyd o’r coronafeirws (COVID-19) ar yr aelwyd neu'r aelwyd estynedig fynychu, neu os ydynt wedi bod mewn cysylltiad ag achos ac wedi cael cyngor i hunanynysu. Gellir dod o hyd i gyngor ar hunanynysu yma.

Y cyngor i unigolion sy'n wynebu risg uwch o salwch difrifol o ganlyniad i'r coronafeirws (COVID-19) a'r grŵp eithriadol o agored i niwed sy'n gwarchod eu hunain yw lleihau eu cyswllt ag eraill i’r eithaf o hyd a bod yn arbennig o lym wrth ddilyn mesurau cadw pellter cymdeithasol a chorfforol er mwyn eu diogelwch eu hunain.  Fodd bynnag, mae'n bosibl y byddant yn penderfynu mynychu man addoli er gwaethaf y risg ychwanegol mae hyn yn ei chyflwyno iddynt, er budd eu llesiant eu hunain. Mewn achosion o'r fath, dylai'r bobl hyn, ac unrhyw un sydd gyda nhw, ddilyn y canllawiau cadw pellter cymdeithasol yn llym.

Ni ddylai unrhyw un deimlo bod yn rhaid iddynt ddychwelyd i fan addoli, hyd yn oed os oes ganddynt rôl wirfoddoli y byddent fel arfer yn ei chyflawni. 

Dylai'r rheini sydd am fynychu man addoli ystyried pa mor bell y mae angen iddynt deithio a sut y byddant yn teithio i'r adeilad ac oddi yno yn ddiogel. Gall aelodau o'r un aelwyd neu aelwyd estynedig deithio gyda'i gilydd. Gellir dod o hyd i gyngor Llywodraeth Cymru ar deithio'n ddiogel yma.

Os bydd unrhyw un, gan gynnwys arweinwyr crefyddol a gwirfoddolwyr, yn mynd yn sâl gyda symptomau COVID-19 mewn man addoli, dylid ei anfon gartref a'i gynghori i ddilyn y canllawiau hunanynysu a gwneud cais i gael prawf coronafeirws.

Os bydd angen cyngor clinigol ar yr unigolyn, dylai fynd ar-lein i GIG 111 Cymru (neu ffonio 111 os nad oes ganddo fynediad i'r rhyngrwyd). Mewn argyfwng, ffoniwch 999 os yw'n ddifrifol wael neu wedi'i anafu neu os yw ei fywyd mewn perygl. Ni ddylai ymweld â'r meddyg teulu, fferyllydd, canolfan gofal brys nac ysbyty.

Dylai pobl eraill a all fod wedi dod i gysylltiad â'r person sydd wedi mynd yn sâl olchi eu dwylo'n drylwyr ar ôl ymwneud ag ef, ond nid oes angen iddynt gymryd unrhyw gamau penodol eraill oni bai eu bod yn datblygu symptomau eu hunain. Os byddant yn datblygu symptomau, dylent ddilyn y canllawiau hunanynysu a gwneud cais i gael prawf coronafeirws.

Dylai'r ardaloedd a ddefnyddiwyd gan yr unigolion hyn gael eu glanhau'n drylwyr, yn unol â'r canllawiau a nodwyd uchod.

Dylai rhieni neu warcheidwaid oruchwylio eu plant er mwyn sicrhau eu bod yn cadw pellter cymdeithasol bob amser fel y nodir yn y canllawiau uchod.

Mae strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu Llywodraeth Cymru yn pennu'r dull o fynd i'r afael â'r coronafeirws, profi pobl yn y gymuned sydd â symptomau, olrhain y rheini sydd wedi dod i gysylltiad agos â phobl sydd wedi cael canlyniad prawf positif ar gyfer y coronafeirws a diogelu teulu, ffrindiau a'n cymuned drwy hunanynysu.

Os yw'n bosibl cadw pellter o 2 fetr, ni fydd angen cadw cofnod o'r rhai sy'n mynychu yn unol â'r strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu. Fodd bynnag, anogir cymryd a chadw manylion os oes posibilrwydd bod bobl yn dod i gysylltiad agos er enghraifft fel rhan o briodas, cymun neu fedydd, neu’n treulio mwy amser ar y safle Bydd angen cadw cofnod o ddyddiad ac amser y digwyddiad ac enwau a rhifau ffôn a’u trin yn unol â'r Rheoliad Cyffredinol ar Ddiogelu Data er mwyn diogelu preifatrwydd yr unigolion. Dylid cadw'r cofnodion hyn am 21 diwrnod ar ôl y digwyddiad. Ceir rhagor o wybodaeth yma am sut i gadw cofnodion a chydymffurfio gyda Rheoliadau Cyffredinol ar Ddiogelu Data (GDPR).

Os yw'r unigolyn yn gwrthod rhannu ei fanylion at ddibenion gwasanaeth Profi, Olrhain, Diogelu GIG Cymru, cewch chi benderfynu a fydd eich gwasanaethau ar gael i’r unigolyn hwnnw. Serch hynny, wrth benderfynu, mae’n bwysig ystyried iechyd a diogelwch pawb a’ch cymuned pe bai yna gynnydd mewn achosion lleol.

Gorchuddion wyneb

Gellir dod o hyd i wybodaeth am ddefnyddio gorchuddion wyneb yma: Gorchuddion wyneb – cwestiynau cyffredin

Provision of other services

Mae gwaharddiad ar bobl o wahanol aelwyd i ymgynnull o dan do (hynny yw bod yn yr un lle i wneud rhywbeth gyda’i gilydd) heb esgus rhesymol yn parhau. Mae mynychu man addoli yn un o’r rhesymau yna.  Caiff dogfen ‘cwestiynau cyffredin’ Llywodraeth Cymru am reoliadau’r Coronafeirws ei diweddaru’n rheolaidd i roi cyngor am yr hyn y gall ac na all pobl a busnesau ei wneud yn ystod yr argyfwng.

Caiff mannau addoli ddarparu gweithgareddau o dan oruchwyliaeth i blant (hyd at 18 oed). Gall rhain gynnwys gweithgareddau megis ysgol Sul, gwasanaethau plant a madrassas.

Gyda’r eithriad i blant o dan 11 (plant oed ysgol gynradd neu iau mewn gwirionedd) mae’r gweithgareddau hyn yn ddarostyngedig i’r un mathau o arferion a mesurau a ddisgrifir yn y canllawiau hyn ar olchi dwylo, canu, bwyd a glanhau.

Mae canllawiau ar ddarparu gweithgareddau o dan oruchwyliaeth i blant yn cael eu llunio ar hyn o bryd.

Mae canllawiau ar ddarparu gwasanaethau gwaith ieuenctid yn cael eu llunio ar hyn o bryd.

Darllenwch gellir dod o hyd i ganllawiau pellach am ddarparu gofal plant.

Nid yw'r canllawiau hyn yn cwmpasu defnyddio mannau addoli ar gyfer gweithgareddau ymgysylltu â'r gymuned a llogi ystafelloedd i sefydliadau neu fusnesau eraill.Ceir canllawiau pellach yma ar ddefnyddio canolfannau cymunedol amlbwrpas yn ddiogel.

Dylid cyfeirio at ganllawiau ail agor y sector lletygarwch os am ailagor caffi neu ddarparu bwyd.

Darllenwch ceir canllawiau ar gyfer mannau addoli sydd hefyd yn atyniadau i ymwelwyr.

Wrth i’r nifer a’r amrywiaeth o ddigwyddiadau gynyddu mewn man addoli, dylid ystyried yn ofalus a yw’n ymarferol i ganiatáu cynnal  gwahanol ddigwyddiadau ar yr un pryd. Dylid paratoi asesiad risg annibynnol ar gyfer y gwahanol ddefnydd, a sicrhau nad yw’r trefniadau ar gyfer un digwyddiad yn tanseilio’r amgylchedd ddiogel o ran COVID-19 grëwyd ar gyfer y digwyddiad arall. Gallai hyn gynnwys cau'r adeilad cyfan, neu ran ohono, yn ystod digwyddiadau unigol gan gynnwys mynedfeydd, allanfeydd a thoiledau.

Rhannu’r dudalen hon