Neidio i'r prif gynnwy

Rheolau a fydd yn berthnasol i fod mewn aelwydydd estynedig a chyngor ar sut i ffurfio un.

Cyhoeddwyd gyntaf:
3 Gorffennaf 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Cyflwyniad

Y rheolau cyffredinol yn ystod y cyfnod atal byr yw:

rhaid i bobl aros gartref, ac eithrio at ddibenion cyfyngedig iawn

ni chaiff pobl ymweld ag aelwydydd eraill na chwrdd â phobl eraill nad ydynt yn byw gyda nhw.

Golyga hyn fod y trefniadau presennol ar gyfer aelwydydd estynedig wedi’u hatal am y tro.

Fodd bynnag, os ydych yn oedolyn sy’n byw ar eich pen eich hun neu’n aelwyd un rhiant, cewch ffurfio aelwyd estynedig dros dro gydag un aelwyd arall. Bydd hyn yn eich galluogi i dreulio amser gyda phobl yn yr aelwyd honno fel pe baech yn byw gyda nhw.

Mae’r canllawiau hyn yn helpu i esbonio’r hyn a olygir gan y termau aelwyd ac aelwyd estynedig, y rheolau allweddol sy’n berthnasol i aelwyd estynedig, a chyngor ynglŷn â sut i ffurfio un.

Aelwydydd ac aelwydydd estynedig

Ystyr aelwyd yw grŵp o bobl sy’n byw yn yr un cartref. Gall aelwyd fod yn un person sy’n byw ar ei ben ei hun, yn griw sy’n rhannu fflat, neu’n deulu sy’n byw yn yr un cartref. Yr hyn sy’n bwysig yw mai’r un bobl a’r un cartref ydyw bob amser.

Yn ystod y cyfnod atal byr hwn, ni chewch ffurfio aelwyd estynedig ond os ydych yn oedolyn sy’n byw ar eich pen eich hun neu’n aelwyd un rhiant. Caiff pobl yn y categorïau hynny ffurfio aelwyd estynedig dros dro gydag un aelwyd arall. Bydd hyn yn eich galluogi i dreulio amser gyda phobl yn yr aelwyd honno fel pe baech yn byw gyda nhw.

Golyga hyn fod yr holl bobl yn y ddwy aelwyd yn dod yn aelodau o un aelwyd unigol i bob pwrpas, ac yn mwynhau’r un rhyddid cyfreithlon ag sydd gan un aelwyd – maent yn cael cwrdd o dan do a chael cyswllt corfforol. Maent hefyd yn cael aros yn nhai ei gilydd.

Lluniwyd y cysyniad o aelwyd estynedig dros dro – sy’n cael ei adnabod hefyd fel swigen – i gefnogi pobl sydd efallai’n teimlo’n unig neu’n ei chael yn anodd ymdopi ag effaith y cyfyngiadau.

Manteision bod yn rhan o aelwyd estynedig

I bob pwrpas, bydd y bobl y byddwch yn dewis ymuno â nhw yn dod yn rhan o’ch aelwyd chi, ac yn unol â’r gyfraith fe gewch chi drin unrhyw aelod o’ch aelwyd estynedig fel pe baech yn byw gyda nhw.

Golyga hyn y cewch wneud y canlynol:

  • treulio amser o dan do gyda nhw
  • dod i gysylltiad corfforol â nhw – does dim angen cadw pellter cymdeithasol rhyngoch chi a’r bobl yn eich aelwyd estynedig
  • cyffwrdd â phethau y maen nhw wedi eu cyffwrdd, ac fel arall
  • aros yng nghartrefi eich gilydd dros nos
  • mynd i lefydd a gwneud pethau gyda’ch gilydd, fel siopa, gyrru mewn car neu ymarfer corff, heb fod angen cadw pellter cymdeithasol oddi wrth eich gilydd
  • rhoi gofal a chymorth iddynt neu dderbyn gofal a chymorth ganddynt, os nad yw hyn yn digwydd eisoes
  • rhoi seibiant i ofalwyr di-dâl o’u cyfrifoldebau gofalu (er enghraifft, gwarchod eu plant iddyn nhw gael seibiant)

Ond rydym yn eich cynghori i fod yn arbennig o ofalus gyda phobl sydd â risg uwch yn sgil y coronafeirws ac, yn fwyaf oll gyda phobl sy’n eithriadol o agored i niwed.

Rheolau ar gyfer aelwydydd estynedig dros dro

Oherwydd bod maint aelwydydd yn amrywio, does dim cyfyngiad ar y nifer o bobl sy’n cael bod yn rhan o aelwyd estynedig ond dim ond dwy aelwyd fydd yn cael uno i’w chreu, a rhaid i un ohonynt fod yn aelwyd person sengl neu’n aelwyd un rhiant.

Dyma’r rheolau allweddol o ran pwy sy’n perthyn i aelwyd estynedig:

  • Ni chaiff neb fod yn rhan o fwy nag un aelwyd estynedig, ac eithrio pobl sy’n byw mewn dau gartref (er enghraifft, plant y mae eu rhieni wedi gwahanu a bod cytundeb gwarchodaeth ar y cyd)
  • Rhaid i bob unigolyn mewn un cartref fod yn rhan o’r un aelwyd estynedig 
  • Rhaid i bob un o’r oedolion sy’n byw yn y ddwy aelwyd gytuno i ymuno â’r un aelwyd estynedig
  • Pan fyddwch wedi cytuno ac ymuno ag aelwyd estynedig dros dro, ni all neb adael yr aelwyd estynedig i ffurfio un newydd yn ystod y cyfnod atal byr

Ardaloedd lleol ac aelwydydd estynedig

Nid oes unrhyw reolau sy'n nodi bod rhaid i'ch aelwyd estynedig fod gyda rhywun yn ardal eich awdurdod lleol, nac o fewn unrhyw bellter penodol i'ch cartref. Nid oes unrhyw reolau chwaith sy’n rhwystro creu aelwydydd estynedig gydag aelwydydd y tu allan i Gymru, ac rydym yn cydnabod mai dyma, o bosibl, y dewis cywir ar gyfer pobl sy’n byw yn agos at y ffin, yn enwedig.

Fodd bynnag, o gofio mai amcan cyffredinol y cyfnod atal byr yw lleihau'r cysylltiad rhwng pobl gymaint â phosibl, rydym yn argymell bod aelwydydd estynedig yn cael eu creu’n lleol lle bo modd. Yn benodol, rydym yn gofyn i bobl feddwl yn ofalus iawn am ddewisiadau eraill posibl cyn ffurfio aelwydydd estynedig a fyddai'n golygu teithio helaeth neu deithio i ardaloedd y tu allan i Gymru lle mae’r achosion o’r coronafeirws yn uchel iawn.

Tai amlfeddiannaeth (HMO)

Mae tai amlfeddiannaeth (HMO) yn cynnwys gwahanol aelwydydd sydd â’u cytundebau tenantiaeth eu hunain, ond yn rhannu cyfleusterau fel ystafelloedd ymolchi, ystafelloedd byw neu geginau. Caiff pob aelwyd mewn tŷ amlfeddiannaeth greu aelwyd estynedig dros dro gydag aelwyd arall os ydynt yn bodloni’r meini prawf, ond oherwydd bod risg uwch y gallai’r coronafeirws ledaenu drwy’r tŷ, dylai’r aelwydydd hyn fod yn ymwybodol bod risg uwch i eraill yn sgil hyn a dylent feddwl yn ofalus cyn ffurfio aelwyd estynedig gyda phobl nad ydynt yn byw yn eu tŷ.

Mae hyn hefyd yn berthnasol i fyfyrwyr sy’n byw mewn tai amlfeddiannaeth a phobl mewn tai â chymorth lle mae gan bobl denantiaethau unigol.

Plant a chyfrifoldebau rhieni

Lle y mae cyfrifoldeb rhieni yn cael ei rannu, mae’r trefniadau presennol yn gallu parhau a gall y plentyn symud rhwng y ddau riant, ac felly rhwng aelwydydd y ddau riant. Ni ddylai cyflwyno aelwydydd estynedig dros dro effeithio ar hyn, a dylid ystyried y plentyn i fod yn rhan o’r aelwyd neu aelwyd estynedig y rhiant y mae’r plentyn yn ei gwmni ar unrhyw adeg benodol. Mewn geiriau eraill, os yw’r naill riant neu’r ddau riant yn rhan o aelwyd estynedig gydag aelwyd nad yw’n cynnwys y rhiant arall, dylai’r plentyn barhau i symud yn rhydd rhwng y ddau riant, a bod yn rhan o’r ddwy aelwyd estynedig (hy nid oes rhaid i’r plentyn gadw pellter cymdeithasol o fewn yr aelwyd estynedig, pa bynnag riant y mae’r plentyn gydag ef).

Ar gyfer plant nad ydynt yn byw yn yr un cartref â’u rhieni ac sydd â threfniadau yn barod i ymweld a chael cysylltiad yn ddiogel, caiff y trefniadau hyn barhau. Gallai hyn gynnwys plant mewn gofal maeth, cartrefi plant a lleoliadau mabwysiadu.

Gofalwyr

Nid yw gofalwyr – boed yn weithwyr gofal neu’n ofalwyr di-dâl – yn rhan o’ch aelwyd estynedig. Fodd bynnag, gallant barhau i gynnig y cymorth sy’n angenrheidiol ichi a mynd gyda chi i unrhyw le os oes angen eu cymorth arnoch.

Hunanynysu

Mae’r rheolau uchod yn ofynion cyfreithiol, a thrwy ymuno ag aelwyd estynedig nad yw’n cydymffurfio â’r rheolau hyn, neu drwy ymddwyn fel pe baech yn rhan o aelwyd estynedig er nad ydych yn rhan o un, rydych mewn perygl o gyflawni trosedd. 

Yn ogystal, ac er nad yw hyn yn rhan o’r gyfraith, rydym yn gofyn i’r aelwyd estynedig gyfan hunanynysu os yw un aelod o’r aelwyd estynedig yn datblygu symptomau o’r coronafeirws, ac nid y rhai hynny sy’n byw yn yr un cartref yn unig. Mae canllawiau ar gael ynglŷn â hunanynysu a sut i wneud cais am brawf coronafeirws.

Mae hefyd yn ddefnyddiol i bobl gadw cofnod o bwy sy’n rhan o’u haelwyd estynedig a’u manylion cyswllt fel y gall swyddogion olrhain cysylltiadau gysylltu â nhw yn gyflym os bydd angen gwneud hynny.

 

Dewis pwy i greu aelwyd estynedig dros dro â nhw

Mae dewis pwy i greu aelwyd estynedig dros dro â nhw yn benderfyniad pwysig, ac fe wyddom y gall fod yn benderfyniad anodd i lawer o bobl.

Er enghraifft, efallai y bydd rhaid i rieni y mae eu plant yn oedolion, ac yn byw mewn cartref arall, benderfynu aelwyd pa blentyn y maen nhw am ymuno â hi, ac yn yr un modd, efallai na fydd aelodau eraill o’r teulu, fel neiniau a theidiau, yn gallu ymuno â’r aelwyd estynedig.

Mewn rhai achosion, efallai y byddwch yn canfod bod aelwyd yr ydych eisiau ymuno â hi eisoes wedi cytuno i greu aelwyd estynedig gydag aelwyd arall.

Does dim ffordd gywir nac anghywir o benderfynu gyda phwy y dylech greu aelwyd estynedig. Ond mewn gwledydd eraill sydd wedi defnyddio’r dull hwn, mae astudiaethau wedi dangos ei bod wedi bod o gymorth i bobl ofyn iddyn nhw eu hunain pwy sydd angen y cymorth fwyaf, yn hytrach na phenderfynu cwmni pwy y maent wedi’i golli fwyaf.

Mae gan bawb hawl i fod yn rhan o aelwyd estynedig dros dro os ydynt yn bodloni’r meini prawf, gan gynnwys pobl sydd wedi bod yn gwarchod eu hunain oherwydd eu bod mewn perygl o ddioddef salwch difrifol os ydynt yn cael eu heintio â’r coronafeirws. Yn wir, bydd pobl sydd wedi bod yn gwarchod eu hunain mewn perygl o fod yn unig neu efallai bod ganddynt anghenion eraill.

Ar y llaw arall, er bod y risg o ddal y coronafeirws yn isel i’r rhan fwyaf bobl os ydynt yn cadw at yr holl ganllawiau perthnasol i ddiogelu eu hunain, nid yw’r feirws wedi diflannu ac mae’r risg yn anochel yn cynyddu rywfaint pan fydd pobl yn ymuno ag aelwyd estynedig. Yn arbennig, os byddwch yn creu aelwyd estynedig â rhywun sy’n dod i gysylltiad agos gydag eraill yn eu gwaith, neu gyda phlant sy’n mynd i ysgol neu feithrinfa, bydd hyn yn codi lefel y risg i’r aelwyd estynedig.

Rhaid i ysgolion, meithrinfeydd a chyflogwyr gymryd pob cam rhesymol i leihau’r risg o drosglwyddo’r haint. Ond yn y pen draw, penderfyniad y bobl sy’n rhan o’r aelwyd estynedig ydyw.

Cwrdd â phobl nad ydynt yn rhan o’ch aelwyd estynedig

Yn gyffredinol, nid ydych yn cael cwrdd â phobl y tu allan i’ch aelwyd nac unrhyw aelwyd estynedig dros dro yr ydych wedi’i ffurfio. Fodd bynnag, rydych yn cael helpu neu roi gofal i rywun sydd ei angen, fel person hŷn, plentyn neu oedolyn agored i niwed, hyd yn oed os nad ydynt yn rhan o’ch aelwyd. Cewch hefyd ymweld â rhywun ar sail dosturiol os oes angen.

Efallai fod gennych resymau tosturiol dros ymweld â rhywun o dan amgylchiadau eithriadol. Er enghraifft, efallai fod y person hwnnw'n cael trafferth gyda'r cyfyngiadau ar gwrdd ag eraill yn gyffredinol, yn dioddef o salwch corfforol neu feddyliol, wedi cael profedigaeth, neu eich bod yn pryderu am ei les yn gyffredinol.

Caniateir ymweliadau â lleoedd fel llety â chymorth, cartrefi plant, ysbytai neu gartrefi gofal mewn amgylchiadau eithriadol, os yw’r lleoliad perthnasol yn caniatáu hynny. Ym mhob achos, rhaid i'r darparwr gwasanaeth sicrhau mesurau priodol o ran diogelwch a chadw pellter cymdeithasol cyn caniatáu ymweliadau. Dylech gysylltu â nhw cyn ichi deithio yno.

Wrth ystyried a oes angen ymweld â rhywun y tu allan i’ch aelwyd chi, yn enwedig o dan do, dylech gofio bod gan bob un ohonom gyfrifoldeb i adnabod y risgiau i ni ein hunain, ein teuluoedd, ein ffrindiau a’n cymuned yn sgil y feirws.

Mae angen i bobl farnu drostynt eu hunain beth sy’n rhesymol, yn unol â’r egwyddor gyffredinol honno. Dylech gadw mewn cof mai diben y cyfyngiadau yw atal lledaeniad y feirws, gan gynnwys i’n hanwyliaid.

Rhannu’r dudalen hon