Neidio i'r prif gynnwy

Rheolau a fydd yn berthnasol i fod mewn aelwydydd estynedig a chyngor ar sut i ffurfio un.

Cyhoeddwyd gyntaf:
3 Gorffennaf 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Cyflwyniad

Ers 6 Gorffennaf, mae dwy aelwyd wedi cael uno i ffurfio “aelwyd estynedig”. Diben hyn yw galluogi teuluoedd i ddod ynghyd, a chynorthwyo gyda threfniadau gofal. Yn arbennig, gall fod o gymorth mawr i rieni sy’n gweithio gan ddarparu gofal plant anffurfiol dros fisoedd yr haf wrth i fwy o fusnesau agor eu drysau a dychwelyd i drefniadau gwaith ffurfiol. Gall fod o gymorth i bobl gyda threfniadau gofalu eraill hefyd. Rydym ar hyn o bryd yn ystyried a yw’n bosibl cynyddu nifer yr aelwydydd sy’n gallu ymuno ag aelwyd estynedig.

Mae’r canllawiau hyn yn helpu i esbonio’r hyn a olygir gan y termau aelwyd ac aelwyd estynedig, y rheolau allweddol a fydd yn berthnasol i aelwyd estynedig, a chyngor ynglŷn â sut i ffurfio un.

Aelwydydd ac aelwydydd estynedig

Ystyr Aelwyd yw grŵp o bobl sy’n byw yn yr un cartref. Gall aelwyd fod yn un person sy’n byw ar ei ben ei hun, yn griw sy’n rhannu fflat, neu’n deulu sy’n byw yn yr un cartref. Yr hyn sy’n bwysig yw mai’r un bobl a’r un cartref ydyw bob amser.

Ers 6 Gorffennaf, mae dwy aelwyd wedi cael uno i ffurfio“aelwyd estynedig”. Mewn ffordd, mae’r bobl yn y ddwy aelwyd yn dod yn aelodau o un aelwyd unigol, ac yn mwynhau’r un rhyddid cyfreithlon ag sydd gan un aelwyd – maent yn cael cwrdd dan do a chael cyswllt corfforol. Gallant hefyd aros yn nhai ei gilydd. Ond rydym ar hyn o bryd yn cynghori’r bobl sy’n gwarchod eu hunain i gymryd rhagofalon arbennig, sydd wedi’u nodi yn y llythyr gwarchod gan Brif Swyddog Meddygol Cymru.

Bydd y cysyniad o aelwyd estynedig yn galluogi pobl i ofalu am eu hanwyliaid os ydynt wedi bod ar wahân neu os ydynt ond wedi treulio amser cyfyngedig iawn gyda’i gilydd.

Rheolau ar gyfer aelwydydd estynedig

Does dim cyfyngiad ar y nifer o bobl sy’n cael bod yn rhan o aelwyd estynedig ond dim ond dwy aelwyd fydd yn cael uno i’w chreu. Bydd holl breswylwyr y ddwy aelwyd yn rhan o’r aelwyd estynedig, dim ots sawl person sy’n byw yn y naill aelwyd neu’r llall.

Y rheolau allweddol yw

  • ni chaiff unrhyw berson fod yn rhan o fwy nag un aelwyd estynedig, ac eithrio plant sy’n byw mewn dau gartref (er enghraifft, oherwydd bod eu rhieni wedi gwahanu a bod cytundeb gwarchodaeth ar y cyd)
  • mae’n rhaid i bob unigolyn mewn un cartref fod yn rhan o’r un aelwyd estynedig 
  • mae’n rhaid i bob un o’r oedolion sy’n byw yn y ddwy aelwyd gytuno i ymuno â’r un aelwyd estynedig
  • pan fyddwch wedi cytuno ac wedi ymuno ag aelwyd estynedig, ni allwch newid y trefniant hwn.

Carers – whether they are care workers or unpaid carers – do not form part of your extended household. However, they can continue to provide you with whatever support you need, and go anywhere with you if you need their support.

Gall aelwydydd estynedig fod yn rhai trawsffiniol – er enghraifft, gall aelwyd yng Nghymru uno ag aelwyd yn Lloegr – ond bydd rhaid i’r trefniadau gydymffurfio â’r rheolau yn y ddwy wlad.

Mae tai amlfeddiannaeth (HMO) yn cynnwys gwahanol aelwydydd sydd â’u cytundebau tenantiaeth eu hunain, ond yn rhannu cyfleusterau fel ystafelloedd ymolchi, ystafelloedd byw neu geginau. Caiff pob aelwyd mewn tŷ amlfeddiannaeth greu aelwyd estynedig gydag aelwyd arall, ond oherwydd bod risg uwch y gallai coronafeirws ledaenu drwy’r tŷ, dylai’r aelwydydd hyn fod yn ymwybodol bod risg uwch i eraill yn sgil hyn a dylent feddwl yn ofalus cyn ffurfio aelwyd estynedig gyda phobl nad ydynt yn byw yn eu tŷ.

Lle y mae cyfrifoldeb rhieni yn cael ei rannu, mae’r trefniadau presennol yn gallu parhau a gall y plentyn symud rhwng y ddau riant, ac felly rhwng aelwydydd y ddau riant. Ni ddylai cyflwyno aelwydydd estynedig effeithio ar hyn, a dylid ystyried y plentyn i fod yn rhan o’r aelwyd  neu aelwyd estynedig y riant y mae’r plentyn yn ei gwmni ar unrhyw adeg benodol. Mewn geiriau eraill, os yw’r naill rhiant neu’r ddau riant yn rhan o aelwyd estynedig gydag aelwyd nad yw’n cynnwys y rhiant arall, dylai’r plentyn barhau i symud yn rhydd rhwng y ddau riant, a bod yn rhan o’r ddwy aelwyd estynedig (hy nid oes rhaid i’r plentyn gadw pellter cymdweithasol o fewn yr aelwyd estynedig, pa bynnag riant y mae’r plentyn gydag ef).

Mae’r rheolau hyn yn rhan o’r gyfraith, a thrwy ymuno ag aelwyd estynedig nad yw’n cydymffurfio â’r rheolau hyn, neu drwy ymddwyn fel pe baech yn rhan o aelwyd estynedig er nad ydych yn rhan ohono, rydych mewn perygl o gyflawni trosedd. 

Yn ogystal, ac er nad yw hyn yn rhan o’r gyfraith, rydym yn gofyn i’r aelwyd estynedig gyfan hunanynysu os yw un aelod o’r aelwyd estynedig yn datblygu symptomau o’r coronafeirws, ac nid y rhai hynny sy’n byw yn yr un cartref yn unig. Mae canllawiau ar gael ynglŷn â hunanynysu a sut i wneud cais am brawf coronafeirws.

Mae hefyd yn ddefnyddiol i bobl gadw cofnod o bwy sy’n rhan o’u haelwyd estynedig a’u manylion cyswllt fel y gall swyddogion olrhain cysylltiadau gysylltu â nhw yn gyflym os bydd angen gwneud hynny.

Manteision bod yn rhan o aelwyd estynedig

Mewn ffordd, bydd y bobl y byddwch yn dewis ymuno â nhw yn dod yn rhan o’ch aelwyd chi, ac yn unol â’r gyfraith fe gewch chi drin unrhyw aelod o’ch aelwyd estynedig fel pe baech yn byw gyda nhw.

Mae hyn yn golygu y cewch wneud y canlynol:

  • treulio amser o dan do gyda nhw
  • dod i gysylltiad corfforol â nhw – does dim angen cadw pellter cymdeithasol rhyngoch chi a’r bobl yn eich aelwyd estynedig
  • cyffwrdd â phethau y maen nhw wedi eu cyffwrdd, ac fel aral
  • rros yng nghartrefi eich gilydd dros nos
  • mynd i lefydd a gwneud pethau gyda’ch gilydd, fel siopa, gyrru mewn car neu gymryd rhan mewn chwaraeon, heb fod angen cadw pellter cymdeithasol oddi wrth eich gilydd. Gallwch hefyd fynd ar wyliau gyda’ch gilydd a mynd i gaffis, bwytai a thafarndai gyda’ch gilydd fel un uned
  • rhoi gofal a chymorth iddynt neu dderbyn gofal a chymorth ganddynt, os nad yw hyn yn digwydd eisoes
  • rhoi seibiant i ofalwyr di-dâl o’u cyfrifoldebau gofalu (er enghraifft, gwarchod eu plant iddyn nhw gael seibiant)

Ond rydym yn eich cynghori i fod yn arbennig o ofalus gyda phobl sydd â risg uwch yn sgil y coronafeirws ac, yn fwyaf oll gyda phobl sy’n gwarchod eu hunain.

Un o brif fanteision caniatáu aelwydydd estynedig yw helpu i roi gofal plant anffurfiol i rieni sy’n gweithio wrth i ragor o fusnesau agor eu drysau a dychwelyd i drefniadau gwaith ffurfiol. Gallai’r trefniadau hefyd roi cymorth ychwanegol i ofalwyr di-dâl a rhoi’r hyder i bobl hŷn gwrdd yn ddiogel gyda ffrindiau a theulu o aelwyd arall.

Dewis pwy i greu aelwyd estynedig â nhw

Mae dewis pwy i greu aelwyd estynedig â nhw yn benderfyniad pwysig, ac fe wyddom y gall fod yn benderfyniad anodd i lawer o bobl.

Er enghraifft, efallai y bydd rhaid i rieni y mae eu plant yn oedolion, ac yn byw mewn cartref arall, benderfynu aelwyd pa blentyn y maen nhw am ymuno â hi, ac yn yr un modd, efallai y bydd rhaid i’r plant benderfynu pa riant y maent am greu aelwyd estynedig â nhw.

Mewn rhai achosion, efallai y byddwch yn canfod bod yr aelwyd yr ydych eisiau ymuno â hi eisoes wedi cytuno i greu aelwyd estynedig gydag aelwyd arall.

Does dim ffordd gywir nac anghywir o benderfynu gyda phwy y dylech greu aelwyd estynedig. Ond mewn gwledydd eraill sydd wedi defnyddio’r dull hwn, mae astudiaethau wedi dangos ei bod wedi bod o gymorth i bobl ofyn iddyn nhw eu hunain pwy sydd angen y cymorth fwyaf, yn hytrach na phenderfynu cwmni pwy y maent wedi’i golli fwyaf.

Mae gan bawb hawl i fod yn rhan o aelwyd estynedig, gan gynnwys pobl sy’n gwarchod eu hunain oherwydd eu bod mewn perygl o ddioddef salwch difrifol os ydynt yn cael eu heintio â coronafeirws. Yn wir, bydd pobl sydd wedi bod yn gwarchod eu hunain mewn perygl o fod yn unig neu efallai bod ganddynt anghenion eraill.

Ar y llaw arall, er bod y risg o ddal coronafeirws yn isel i’r rhan fwyaf bobl os ydynt yn cadw at yr holl ganllawiau perthnasol i ddiogelu eu hunain, nid yw’r feirws wedi diflannu ac mae’r risg yn anochel yn cynyddu rywfaint pan fydd pobl yn ymuno ag aelwyd estynedig. Yn arbennig, os byddwch yn creu aelwyd estynedig â rhywun sy’n dod i gysylltiad agos gydag eraill yn eu gwaith, neu gyda phlant sy’n mynd i ysgol neu feithrinfa, bydd hyn yn codi lefel y risg i’r aelwyd estynedig.

Mae’n rhaid i ysgolion, meithrinfeydd a chyflogwyr gymryd pob cam rhesymol i leihau’r risg o drosglwyddo’r haint. Ond yn y pen draw, penderfyniad y bobl sy’n rhan o’r aelwyd estynedig ydyw.

Mae’n bwysig cofio y cewch barhau i weld y bobl nad ydynt yn byw yn eich aelwyd estynedig, ond bod yr amgylchiadau ar gyfer gwneud hynny yn fwy cyfyngedig – gweler y canllawiau ar wahân ar weld pobl y tu allan i’ch aelwyd estynedig.

Rhannu’r dudalen hon