Neidio i'r prif gynnwy

Canllawiau ar reoliad 8 o Reoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Cymru) 2020.

Cyhoeddwyd gyntaf:
3 Gorffennaf 2020
Diweddarwyd ddiwethaf:

Cyflwyniad

Ers 22 Awst 2020, rydych yn cael gwneud y canlynol, sef ffurfio aelwyd estynedig gydag hyd at dair  aelwyd arall, gan gynnwys yr hawl i aros yn yr aelwydydd hynny dros nos.

Y rheol gyffredinol yw na allwch gwrdd yn gymdeithasol o dan do â phobl nad ydynt yn rhan o’ch aelwyd estynedig. Yn ychwanegol at hynny, o 14 Medi bydd yn rhaid cyfyngu ar y nifer a fydd yn cwrdd o dan do i 6 bobl (heb gynnwys plant o dan 11 oed) hyd yn oed o fewn eich aelwyd estynedig. Mae hyn yn berthnasol mewn mannau fel tafarndai a bwytai ynghyd â chartrefi pobl.

Roedd modd inni lacio'r cyfyngiadau am fod lledaeniad y feirws wedi arafu yng Nghymru ac mae nifer yr achosion newydd ohono yn parhau i fod yn isel Ond nid yw’r coronafeirws wedi diflannu. Rhaid inni i gyd barhau i'n diogelu ein hunain, diogelu ein hanwyliaid a diogelu Cymru. Dyna pam gosodwyd y cyfyngiadau pellach ym mis Medi.

Mae’r canllaw hwn yn nodi’r amgylchiadau cyfyngedig pan y gellid caniatáu ichi gwrdd â phobl y tu allan i’ch aelwyd estynedig. Yn gyffredinol, rydym yn gofyn i bobl ystyried nid yn unig beth maent yn cael ei wneud – yr hyn y mae'r gyfraith yn ei ganiatáu – ond hefyd beth y dylent ei wneud – beth yw'r peth cywir i'w wneud i leihau lledaeniad y coronafeirws.  Bydd y cyngor hwn yn eich helpu i ddeall sut i leihau'r risg o ddal a lledaenu'r feirws.

Mae rheolau llymach ar waith yn ardal Bwrdeistref Sirol Caerffili ac ni chaniateir aelwydydd estynedig yno ar hyn o bryd. Mae hyn yn golygu os ydych yn byw yn yr ardal honno na chaniateir ichi gwrdd yn gymdeithasol o dan do â phobl nad ydych yn byw gyda nhw.

Gadael eich cartref

Caiff y coronafeirws ei ledaenu gan ddefnynnau mawr ac aerosol mewn anadl o'r geg a'r trwyn, yn enwedig os yw rhywun yn tisian, yn pesychu neu’n siarad yn uchel. Mae hyn yn golygu mai cysylltiad agos ag eraill, yn enwedig wyneb yn wyneb o fewn dau fetr, sydd fwyaf tebygol o achosi haint. Gall y feirws oroesi ar rai arwynebau o dan do am ddiwrnodau a chael ei ledaenu gan bobl sy'n cyffwrdd yr arwynebau hynny, ac wedyn cyffwrdd â’u ceg neu eu trwyn heb olchi eu dwylo. Mae'r feirws yn llawer llai tebygol o gael ei ledaenu yn yr awyr agored, ond mae hyn yn dibynnu i raddau ar y tywydd, ac mae’n diflannu’n gyflymach mewn mannau sydd wedi eu hawyru’n dda. Mae'r feirws yn marw'n gyflym yn haul yr haf.

Cyn ichi adael eich cartref, dylech gynllunio sut y byddwch yn diogelu’ch hun ac yn lleihau'r risg. Mae golchi dwylo'n aml a defnyddio hylif diheintio dwylo yn bwysig o hyd, fel y mae cadw pellter cymdeithasol ag osgoi cyffwrdd â’ch trwyn/ceg heb olchi eich dwylo . Dylech hefyd ystyried a fyddwch o dan do neu yn yr awyr agored.

Hyd yn oed yn yr awyr agored, mae risgiau yn dal i fod mewn llefydd a ddefnyddir gan lawer o bobl, neu lle mae pobl yn ymgynnull, megis toiledau cyhoeddus – lle mae llawer o bobl yn cyffwrdd â thapiau a handlenni fflysio, caffis – yn enwedig wrth ddefnyddio pethau y mae llawer o bobl yn cyffwrdd â nhw megis sawsiau, pupur a halen ac ati, pympiau petrol, peiriannau talu ac arddangos, handlenni drysau, dodrefn a pheiriannau arian parod.

Mae’n bosibl hefyd y bydd dosbarthwyr hylif diheintio’n trosglwyddo haint os yw llawer o bobl yn eu gweithredu â’u dwylo, felly dylent gael eu gweithredu â’r arddwrn neu’r elin yn hytrach na’r bysedd/y gledr.

Cynulliadau yn yr awyr agored

Mae'n bwysig bod torfeydd mawr, ymddygiad gwrthgymdeithasol a chynulliadau anghyfreithlon yn cael eu hatal – gan y gallai'r rhain helpu i ledaenu'r feirws.

Rydym yn dal i gynghori pobl i osgoi llefydd lle mae pobl yn tueddu i ddod at ei gilydd mewn niferoedd mawr heb oruchwyliaeth. Bydd rhai meysydd parcio poblogaidd naill ai'n parhau i fod ar gau neu bydd cyfyngiadau llym ar eu defnydd. Mae'n bosibl y bydd meysydd parcio ger traethau a safleoedd twristaidd, ac yn y parciau cenedlaethol, yn benodol ar gau. Hefyd, mae'n bosibl y bydd meysydd parcio yn cwtogi eu horiau agor a nifer y llefydd parcio ynddynt. Yn ogystal, mae'n bosibl y bydd cyfyngiadau parcio lleol eraill ar waith ac y bydd rhai ffyrdd ar gau. Rydym yn eich cynghori i chwilio am wybodaeth cyn teithio, os oes modd.

 Caniateir cynulliadau o hyd at 30 o bobl yn yr awyr agored. Dylai oedolion barhau i gadw pellter cymdeithasol oddi wrth bobl nad ydynt yn eu haelwyd, neu eu haelwyd estynedig os ydynt wedi creu un, lle bynnag ag y bo modd. 

Fodd bynnag, ar gyfer plant ifanc (y rheini sydd o oedran ysgol gynradd neu’n iau) mae’n llai hanfodol glynu yn gaeth wrth y gofyniad i gadw pellter o ddau fetr oddi wrth ei gilydd, neu oddi wrth y plant ac unrhyw oedolion nad ydynt yn eu haelwyd neu eu haelwyd estynedig. Mae hyn yn rhannol oherwydd nad yw plant ifanc yn gallu deall y cysyniad o gadw pellter cymdeithasol, ond hefyd oherwydd bod astudiaethau wedi canfod ei bod yn llai tebygol y bydd plant ifanc yn trosglwyddo’r feirws, ac yn ôl pob golwg nad yw effaith y feirws ar blant mor niweidiol ag y mae ar oedolion yn y rhan fwyaf o achosion.  

Er hynny, dylid sicrhau y dilynir mesurau hylendid ac y cedwir y lefelau o gysylltiad agos mor isel ag y bo modd.

Hefyd mae hawl i gynnal gweithgareddau awyr agored wedi'u trefnu i hyd at 30 o bobl, gan gynnwys chwaraeon tîm a dosbarthiadau. Os yw’r gweithgaredd yn cael ei drefnu yn y gweithle, mae dyletswydd ar yr unigolyn cyfrifol i gynnal asesiad risg priodol ymlaen llaw, a chymryd pob cam rhesymol i leihau’r risg y bydd pobl yn dod i gysylltiad â’r coronafeirws. Fel arfer bydd gan y rhai sy’n trefnu digwyddiadau o’r fath ddyletswydd i ofalu am y rheini sy’n rhan o’r cynulliad, ac mae hyn yn golygu y dylent sicrhau bod y digwyddiad mor ddiogel ag y bo modd.

Mae hefyd rai amgylchiadau cyfyngedig iawn lle y caniateir cynulliadau o dros 30 o bobl. Er enghraifft, mae gweithgareddau hamdden dan oruchwyliaeth i blant hefyd yn rheswm dilys i dros 30 o bobl ymgynnull. Mae hyn yn cynnwys darpariaeth gofal plant a gwersylloedd haf.

Ymweld â phobl o dan do

Mae’r coronafeirws yn lledaenu’n llawer haws o dan do, oherwydd fe all oroesi yn yr atmosffer ac ar arwynebau am amser hir iawn heb fod yn llygad yr haul a heb awyru digonol.

Mae’r gyfraith yng Nghymru yn gosod cyfyngiadau ar bobl sy’n ymgynnull o dan do gydag eraill heb esgus rhesymol (y mae rhai wedi eu rhestru yn y Rheoliadau). Mae hyn yn golygu fel arfer na ddylai pobl fynd i dai ei gilydd y tu allan i’w haelwyd estynedig. Mae hyn yn cynnwys plant ifanc.

Gofalu am eraill

Y prif eithriad i’r rheol gyffredinol hon yw y cewch fynd i gartrefi pobl neu adael i bobl eraill ddod i’ch cartref i roi gofal neu gymorth i rywun sydd ei angen, fel person hŷn, plentyn neu oedolyn agored i niwed. Mae hyn yn cynnwys pob math o ofal, sy’n cael ei ddarparu gan unrhyw berson, i rywun sy’n agored i niwed.

Mae “agored i niwed” yn golygu yn union hynny, ond mae’r Rheoliadau’n nodi’n glir bod unigolyn agored i niwed yn cynnwys unrhyw blentyn ac (oherwydd natur benodol coronafeirws) unrhyw berson sy’n 70 oed neu hŷn neu bobl sydd ag un o nifer o gyflyrau sy’n bodoli eisoes. Mae hefyd yn rhesymol i fynd â bwyd a chyflenwadau eraill i berson agored i niwed.

Ond er y caniateir ichi ofalu am berson agored i niwed, os credir bod rhywun mewn perygl o ddioddef salwch difrifol yn sgil coronafeirws, neu’n agored iawn i niwed, dylech ystyried hyn cyn mynd i’w weld. Mae’n hanfodol bod y risg o ledaenu coronafeirws yn cael ei leihau mewn sefyllfaoedd o’r fath.

Sail dosturiol

Hyd yn oed os nad ydych yn ofalwyr, os oes rhesymau tosturiol dros ymweld â rhywun, efallai y bydd gennych esgus rhesymol dros ymweld â rhywun y tu allan i’r aelwyd estynedig, a hynny o dan do.

Efallai y bydd gennych resymau tosturiol dros ymweld â rhywun os yw’r person hwnnw yn cael pethau’n anodd yn gyffredinol yn ystod y cyfyngiadau, neu os ydynt yn dioddef salwch corfforol neu feddyliol, wedi cael profedigaeth neu os ydych chi’n bryderus am eu lles neu eu llesiant yn gyffredinol.

Mae enghreifftiau eraill o bethau a ganiateir yn cynnwys ymweliadau â phobl sy’n byw neu’n aros mewn cartrefi gofal, mewn gwasanaethau byw â chymorth, hosbisau, neu mewn cartrefi plant neu sefydliadau i droseddwyr ifanc. Ym mhob achos, bydd angen i’r darparwr gwasanaeth roi mesurau diogelwch a mesurau cadw pellter cymdeithasol ar waith cyn caniatáu ymweliadau, a dylech gysylltu â nhw cyn teithio.

Gweithgareddau eraill o dan do

Mae’r esgusodion rhesymol eraill dros ymgynnull o dan do gyda phobl y tu allan i’ch aelwyd estynedig os oes angen yn cynnwys:  

  • Ar gyfer gwaith, ond cynghorir pawb sy’n gallu gweithio gartref i ddal ati i wneud hynny os yw’n ymarferol
  • I ymweld â gwasanaethau iechyd, gan gynnwys gwasanaethau milfeddygol
  • I helpu’r GIG drwy roi gwaed
  • I osgoi anaf neu salwch, neu i ddianc rhag risg o niwed
  • Fel rhan o ymweliad i fynwent, claddfa neu ardd goffa i dalu teyrnged
  • I fynd i angladd os ydych yn ei drefnu, neu os ydych chi’n cael gwahoddiad gan y sawl sy’n ei drefnu, neu os ydych yn gofalu am berson sy’n mynd i’r angladd (a hefyd i fynd i ddigwyddiad yn coffáu bywyd rhywun, fel gwylnos)
  • I fynd i seremoni priodas neu bartneriaeth sifil, a/neu ddathliadau os ydych wedi cael eich gwahodd
  • os ydych wedi cael eich gwahodd
  • I fynd i addoldy
  • I ymarfer mewn grŵp o hyd at 30 o bobl mewn gweithgaredd a drefnwyd ac a reolir gan gampfa, canolfan hamdden, pwll nofio neu rywbeth tebyg

Os oes angen ichi fod o dan do at unrhyw un o’r dibenion hyn, mae’n bwysig iawn eich bod chi’n dilyn y canllawiau ar gadw pellter cymdeithasol, hylendid o ran peswch ac annwyd a dilyn y rheolau am orchuddion wyneb mewn mannau cyhoeddus o dan do. Dylech hefyd ddal i olchi’ch dwylo’n rheolaidd neu ddefnyddio hylif diheintio dwylo. Ni ddylech fynd oni bai eich bod yn gwbl iach, ac os oes gennych unrhyw symptomau o feirws fe’ch cynghorir i aros gartref. Mae hyn hefyd yn berthnasol os ydych wedi cael eich hysbysu eich bod wedi dod i gysylltiad â rhywun sydd â’r feirws.

Os nad oes gennych esgus rhesymol, ni chewch o hyd drefnu cwrdd â rhywun nad yw yn eich aelwyd neu eich aelwyd estynedig i fynd i rywle dan do, megis siopau, caffis, bwytai, bariau neu dafarndai. Yn yr un modd, ni ddylech drefnu i blant fynd i fannau dan do gyda’i gilydd, fel sinemâu neu arcedau difyrrwch, os nad ydynt yn rhan o’r un aelwyd neu aelwyd estynedig.

Mae canllawiau penodol ar gael i weithleoedd ac ar gyfrifoldebau cyflogwyr a gweithwyr.

Rhannu’r dudalen hon