Neidio i'r prif gynnwy

Cymorth ariannol a allai fod ar gael i’ch helpu.

Cyhoeddwyd gyntaf:
8 Gorffennaf 2022
Diweddarwyd ddiwethaf:

Cyflwyniad

Deallwn y gall costau byw cynyddol wneud ichi deimlo’n bryderus iawn os ydych yn ei chael hi’n anodd talu eich biliau a/neu eich rhent. Ond mae help a chyngor ar gael i'ch cynorthwyo.

Hawlio budd-daliadau

Cymorth gan Adran Gwaith a Phensiynau (DWP) Llywodraeth y DU.

Credyd Cynhwysol

Taliad misol i helpu gyda eich costau byw yw Credyd Cynhwysol. Gallech fod yn gymwys i wneud cais os ydych yn gweithio ond ar incwm isel, yn ddi-waith neu’n methu gweithio.

Gallwch hawlio ar-lein.

I’r rhai na allant ddefnyddio gwasanaethau digidol, mae modd gwneud ceisiadau dros y ffôn:

Llinell Gymorth Credyd Cynhwysol:

Cymraeg: 0800 328 1744

Saesneg: 0800 328 5644

Os ydych chi angen help i wneud cais am Gredyd Cynhwysol gall y Ganolfan Cyngor ar Bopeth eich helpu. Ffoniwch 08000 241 220 (Croesawir galwadau yn Gymraeg) neu cysylltwch â nhw ar-lein.

Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (LCCh) Newydd

Os ydych yn sâl, efallai y gallwch gael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (LCCh) Newydd, naill ai ar ei ben ei hun neu ar yr un pryd â Chredyd Cynhwysol.

Lwfans Ceisio Gwaith (LCG) Newydd

Efallai y byddwch yn gymwys i gael Lwfans Ceisio Gwaith (LCG) Newydd i’ch helpu pan fyddwch yn chwilio am waith, naill ai ar ei ben ei hun neu ar yr un pryd â’r Credyd Cynhwysol. Os ydych chi’n ddi-waith neu’n gweithio llai na 16 awr yr wythnos efallai y gallwch gael LCG Newydd.

Taliad Annibyniaeth Personol

Gall Taliad Annibyniaeth Personol eich helpu gyda rhai o’r costau ychwanegol os ydych yn anabl neu os oes gennych gyflwr iechyd hirdymor.

Rhagor o wybodaeth am y Taliad Annibyniaeth Personol neu gallwch wneud hawliad drwy ffonio am ddim ar 0800 917 2222. Croesawir galwadau yn Gymraeg.

Tâl Salwch Statudol

Os ydych chi’n gyflogedig ac yn sâl efallai y byddwch chi’n gymwys i hawlio Tâl Salwch Statudol (SSP), a fydd yn eich helpu gyda’ch costau byw, neu i dalu eich rhent a’ch biliau. Os ydych chi’n gyflogedig ond bod eich enillion yn rhy isel i hawlio SSP, efallai y byddwch chi’n gallu hawlio Credyd Cynhwysol i’ch helpu gyda’ch costau byw ac i fforddio talu eich rhent a’ch biliau. 

Credyd Pensiwn

Mae Credyd Pensiwn yn rhoi arian ychwanegol i chi i helpu gyda’ch costau byw os ydych dros oedran Pensiwn y Wladwriaeth ac ar incwm isel. Gall Credyd Pensiwn hefyd helpu gyda chostau tai fel rhent tir neu daliadau gwasanaeth.

Efallai y cewch help ychwanegol os ydych yn ofalwr, yn ddifrifol anabl, neu'n gyfrifol am blentyn neu berson ifanc.

Mae Credyd Pensiwn ar wahân i Bensiwn y Wladwriaeth. Gallwch gael Credyd Pensiwn hyd yn oed os oes gennych incwm, cynilion neu os ydych yn berchen ar eich cartref eich hun. 

Neu gallwch wneud cais dros y ffôn os yw’n well gennych. Gall ffrind neu aelod o’r teulu alw ar eich rhan os na allwch ddefnyddio’r ffôn.

Llinell hawlio Credyd Pensiwn

Ffôn: 0800 99 1234 (Croesawir galwadau yn Gymraeg)

Ffôn testun: 0800 169 0133

Relay UK (os na allwch glywed neu siarad ar y ffôn): 18001 yna 0800 99 1234
Gwasanaeth cyfnewid fideo ar gyfer defnyddwyr Iaith Arwyddion Prydain (BSL) gwiriwch y gallwch ddefnyddio'r gwasanaeth hwn.

Os nad ydych yn siŵr a oes gennych hawl i unrhyw fudd-daliadau, dylech siarad â chynghorydd yn Cyngor ar Bopeth a all asesu eich sefyllfa ariannol a rhoi cyngor i chi ar unrhyw fathau eraill o gymorth y gallech fod yn gymwys i'w cael.

Gallwch siarad â chynghorydd naill ai drwy ddefnyddio gwasanaeth ffôn Advicelink Cymru drwy ffonio 0800 702 2020 (Croesawir galwadau yn Gymraeg), neu drwy siarad ar-lein gan ddefnyddio'r gwasanaeth sgwrsio ar y we.

Tai

P’un ai a ydych yn denant yn y sector cymdeithasol neu’r sector preifat, mae’n bwysig eich bod yn siarad â’ch landlord cyn gynted â phosibl os ydych chi’n meddwl y byddwch yn cael trafferth talu eich rhent a’ch biliau, gan y gallent eich helpu.

Efallai eich bod yn gymwys i gael y taliadau canlynol hefyd i helpu gyda’ch costau tai.

Taliadau Disgresiwn at Gostau Tai

Mae hyn yn berthnasol i denantiaid yn y sector cymdeithasol a’r sector preifat.

Gall y rhain roi arian ychwanegol i chi pan fydd eich awdurdod lleol yn penderfynu bod angen help ychwanegol arnoch i dalu’ch costau tai ar ben y cymorth budd-daliadau rydych eisoes yn ei gael drwy’r Adran Gwaith a Phensiynau.

Er mwyn cael Taliad Disgresiwn  at  Gostau Tai, bydd angen i chi naill ai fod yn cael yr hen fudd-dal tai neu’r elfen cyfraniad tai drwy’r Credyd Cynhwysol.

I gael Taliadau Disgresiwn at Gostau Tai cysylltwch â’ch awdurdod lleol.

Cymorth arall ar gyfer costau tai

Os nad ydych yn derbyn budd-dal tai neu'r elfen cyfraniad costau tai drwy’r Credyd Cynhwysol, ond eich bod o oedran gweithio, ar incwm isel ac yn cael trafferth gyda chostau sy'n gysylltiedig â thai, efallai y bydd eich awdurdod lleol yn gallu helpu i'ch atal rhag dod yn ddigartref.

I gael gwybod mwy am y cymorth y gallech fod yn gymwys i'w gael, cysylltwch â’ch awdurdod lleol.

Cynllun Lesio Cymru

Nod y cynllun yw galluogi mwy o bobl i rentu'n breifat yng Nghymru, a'i wneud yn opsiwn mwy fforddiadwy. Bydd y cynllun yn rhoi sicrwydd i denantiaid ac yn rhoi hyder i landlordiaid. Mae'r Cynllun wedi'i gynllunio i gefnogi'r unigolion a'r aelwydydd mwyaf difreintiedig a allai fod yn agored i niwed sy'n ddigartref neu sydd mewn perygl o fod yn ddigartref. Bydd tenantiaid o dan y Cynllun yn elwa ar ddiogelwch deiliadaeth tymor hwy (rhwng 5 ac 20 mlynedd) am renti a gyfyngir i gyfraddau Lwfans Tai Lleol. Bydd cyllid ychwanegol gan Lywodraeth Cymru i sicrhau bod tenantiaid yn cael y lefel o gymorth y byddent yn ei disgwyl ar gyfer tai cymdeithasol.

Rhagor o wybodaeth a manylion am yr Awdurdodau Lleol sy'n cymryd rhan yn y Cynllun.

Cynllun Gostyngiadau’r Dreth Gyngor

Os yw eich cartref ar incwm isel, gallech gael cymorth tuag at rywfaint o’ch bil Treth Gyngor neu’r bil i gyd drwy Gynllun Gostyngiadau’r Dreth Gyngor.

Cymorth ariannol

Cronfa Cymorth Dewisol Llywodraeth Cymru

Cyllid pan fetha popeth arall – gyda’r bwriad o gefnogi pobl sy’n wynebu caledi ariannol eithafol. Mae’r gronfa’n cynnig mwy o hyblygrwydd i bobl sy’n cael eu heffeithio gan yr argyfwng costau byw.

Gallwch wneud cais ar-lein am Daliad Cymorth mewn Argyfwng drwy’r Gronfa Cymorth Dewisol (DAF) neu drwy ffonio am ddim ar 0800 859 5924 (Croesawir galwadau yn Gymraeg). Caiff Taliad Cymorth mewn Argyfwng ei roi i helpu gyda chostau hanfodol pan fydd pobl yn wynebu caledi ariannol eithafol.

Bwriad y taliad yw helpu i dalu am gostau bwyd, nwy a thrydan, dillad a theithio mewn argyfwng. Rhoddir cymorth hefyd i unigolion sydd angen cymorth ar gyfer tanwydd nad yw ar y grid.

Cynllun Cymorth Costau Byw

Mae'r taliad o £150 ar gyfer cymorth costau byw yn cael ei ddarparu i bob aelwyd mewn eiddo ym mandiau A i D y dreth gyngor, a phob aelwyd sy'n cael cymorth gan Gynllun Gostyngiadau'r Dreth Gyngor waeth beth fo'u band treth gyngor.

Caiff y taliadau eu rhoi fel un taliad yn uniongyrchol i gyfrifon banc pobl os yw'r awdurdod lleol yn cadw'r wybodaeth honno. Os nad yw'r wybodaeth honno'n cael ei chadw, bydd angen i aelwydydd cymwys lenwi ffurflen gofrestru syml. Bydd awdurdodau lleol yn cysylltu â phob aelwyd gymwys i ofyn am y manylion angenrheidiol.  

Ar wahân i hynny, mae Llywodraeth Cymru hefyd yn darparu cronfa ddewisol o £25m i awdurdodau lleol. Bydd hyn yn caniatáu i gynghorau helpu pobl y maent yn ystyried bod angen cymorth arnynt, gan ddarparu cymorth dewisol fel y tybir sy'n briodol i fynd i'r afael ag anghenion lleol.

Costau byw

Dŵr

Os ydych chi’n cael trafferth talu eich bil dŵr, dylech gysylltu â’ch cyflenwr ar unwaith. Os mai Dŵr Cymru yw eich cyflenwr, mae wedi amlinellu’r cymorth y gall ei ddarparu, sy’n cynnwys cynlluniau talu a gostyngiadau yn y gyfradd ddŵr.

Gall Hafren Dyfrdwy gefnogi ei chwsmeriaid mewn ffordd debyg.

Nwy a thrydan

Gallwch gael help os ydych yn cael trafferth talu am eich bil ynni neu wrth ychwanegu taliadau at eich mesurydd talu ymlaen llaw drwy siarad â'ch cyflenwr ynni.

Mae Llywodraeth y DU yn newid y Cynllun Gostyngiad Cartrefi Cynnes, a fydd yn rhoi ad-daliad o £150 i aelwydydd sy'n gymwys i gael cymorth o dan y cynllun.

Mae Taliad Tanwydd y Gaeaf yn daliad untro blynyddol i'ch helpu i dalu am wresogi yn ystod y gaeaf. Fel arfer gallwch gael Taliad Tanwydd Gaeaf os cawsoch eich geni ar neu cyn 26 Medi 1955.

Gallwch weld faint o daliad a gewch ar gyfer Tanwydd Gaeaf a sut i’w hawlio ar GOV.UK.

Mae Taliadau Tywydd Oer yn daliadau untro i'ch helpu i dalu am gostau gwresogi ychwanegol pan fydd yn oer iawn.

Byddwch yn cael taliad bob tro y bydd y tymheredd yn gostwng o dan dymheredd penodol am gyfnod penodol o amser.

Dim ond os ydych eisoes yn cael un o'r canlynol y byddwch yn gymwys i gael Taliad Tywydd Oer:

  • Credyd Pensiwn
  • Cymhorthdal Incwm
  • Lwfans Ceisio Gwaith yn Seiliedig ar Incwm
  • Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn Seiliedig ar Incwm
  • Credyd Cynhwysol

Os ydych yn gymwys, cewch eich talu'n awtomatig. Gallwch gael rhagor o wybodaeth am Daliadau Tywydd Oer ar GOV.UK.

Cynllun cymorth tanwydd gaeaf Cymru

Mae gan Lywodraeth Cymru gefnogaeth ychwanegol i helpu i ddarparu cymorth tuag at dalu biliau tanwydd gaeaf. Gall aelwydydd cymwys hawlio taliad ariannol untro o £200 gan eu hawdurdod lleol. Edrychwch am rhagor o wybodaeth am y cynllun cymorth tanwydd gaeaf.

Band eang a ffonau symudol

Os ydych chi’n poeni am dalu eich bil band eang neu ffôn symudol, dylech gysylltu â’ch cyflenwr ar unwaith, oherwydd efallai y bydd yn gallu cynnig cynllun talu neu gymorth arall i’ch helpu i gadw cysylltiad.

Banciau, cardiau credyd a benthyciadau

Os na allwch gadw i fyny â'ch ymrwymiadau credyd, efallai y bydd eich credydwyr yn cytuno ar wyliau talu tymor byr. Gallwch ofyn am hyn, ond nid oes rhaid i gredydwyr gytuno. Bydd y taliadau a fethwyd fel arfer yn cael eu trin fel ôl-ddyledion ac mae’n bosibl y bydd llog yn parhau i gael ei ychwanegu.

Os ydych chi’n poeni am dalu eich taliadau cerdyn banc neu gerdyn  credyd, dylech gysylltu â’ch darparwr gwasanaethau ariannol ar unwaith, i gael gwybod am y cymorth y gallent ei gynnig.

Ym mis Mai 2021, cyflwynodd Llywodraeth y DU Gynllun Seibiant Dyledion, y cyfeirir ato fel arfer fel cynllun ‘Lle i Anadlu’, i roi'r amser sydd ei angen ar bobl sy'n cael trafferth gyda'u dyledion i ddatrys eu problemau ariannol heb i gredydwyr gymryd camau gorfodi neu ychwanegu taliadau sy'n cynyddu eu dyledion. I gael manteisio ar gynllun Lle i Anadlu bydd angen i chi siarad â chynghorydd dyled proffesiynol. Gweler Adran 7 – cysylltiadau.

Credyd fforddiadwy

Os ydych yn cael trafferthion ariannol ac yn awyddus i fenthyca arian, dylech bob amser sicrhau ei fod yn dod oddi wrth roddwr benthyciadau cymeradwy. Bydd undebau credyd yn benthyca'r hyn y gallwch fforddio ei ad-dalu yn unig, gan helpu i osgoi dyledion pellach na ellir eu rheoli. Maent yn arbennig o dda i'r rheini sy'n ei chael yn anodd benthyca gan fanciau oherwydd bod ganddynt hanes credyd gwael. 

Prydau Ysgol am Ddim

Mae Prydau Ysgol am Ddim ar gael i ddisgyblion cymwys sy’n mynychu’r ysgol yn llawnamser yng Nghymru.  

I gael gwybod a oes gan eich plentyn neu blant hawl i gael pryd ysgol am ddim gallwch gysylltu â’ch awdurdod lleol i gael rhagor o wybodaeth a gwybod a yw eich plentyn yn gymwys.

Dod o hyd i’ch awdurdod lleol.

Clwb Brecwast am Ddim

Mae plant sy'n cael cyfle i fwyta brecwast iach a maethlon, cyn dechrau'r diwrnod ysgol, yn iachach ac yn fwy tebygol o gyflawni eu potensial addysgol llawn.

Efallai y bydd gan eich plentyn neu eich plant hawl i gael brecwast am ddim, os yw'r ysgol gynradd y maent yn mynd iddi yn cael ei chynnal gan yr awdurdod lleol, ac os yw'n darparu brecwast am ddim. I'ch plentyn/plant gael brecwast am ddim, mae angen ichi ofyn i'r ysgol.

Gallwch gael rhagor o wybodaeth am y cynnig drwy: Cynhwysiant, lles, ymddygiad a phresenoldeb. Fel arall, gofynnwch i bennaeth ysgol eich plentyn neu gysylltwch â’ch awdurdod ysgol.

Dod o hyd i’ch awdurdod lleol.

Cynllun Peilot Brecwast i Ddisgyblion Blwyddyn 7

Os yw eich plentyn yn gymwys i gael Prydau Ysgol am Ddim, gallai hefyd fod yn gymwys i gael brecwast am ddim yn yr ysgol, o dan gynllun sydd ar gael ar hyn o bryd i blant ym Mlwyddyn 7 yn unig.

I gael gwybod a yw eich ysgol uwchradd yn cymryd rhan yn y cynllun peilot Brecwast i Ddisgyblion Blwyddyn 7, gallwch gysylltu ag ysgol eich plentyn neu gysylltu â'ch awdurdod lleol.

Dod o hyd i’ch awdurdod lleol.

Y Grant Datblygu Ysgolion – Mynediad

Mae’r Grant Datblygu Ysgolion – Mynediad yn helpu teuluoedd gyda chostau'r diwrnod ysgol, a gellir ei ddefnyddio ar gyfer eitemau fel gwisg ysgol ac offer. Gall dysgwyr sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim ar hyn o bryd wneud cais am grant o £125 y dysgwr, a £200 i'r dysgwyr hynny sy'n dechrau ym mlwyddyn 7, gan gydnabod y costau uwch sy'n gysylltiedig â dechrau'r ysgol uwchradd.

Bellach, mae pob blwyddyn ysgol yn gymwys.

Gall teuluoedd sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim gyflwyno cais os oes ganddynt blentyn mewn:

  • Ysgol gynradd o’r dosbarth derbyn i flwyddyn 6
  • Ysgol uwchradd o flwyddyn 7 i flwyddyn 11

Mae pob plentyn sy'n derbyn gofal yn gymwys i gael y grant, p'un a ydynt yn cael prydau ysgol am ddim ai peidio.

Dim ond unwaith am bob plentyn y mae gan deuluoedd hawl i wneud cais, fesul blwyddyn ysgol.

Bydd y cyllid ar gyfer cynllun 2021 i 2022 yn cau ar 30 Mehefin 2022.

Bydd cynllun 2022 i 2023 yn agor yn ystod haf 2022. Am flwyddyn yn unig, bydd y grant yn cael ei godi £100 y dysgwr.

I wneud cais am y grant hwn, cysylltwch â'ch awdurdod lleol.

Dod o hyd i’ch awdurdod lleol.

Cymorth gyda chostau gofal plant

Mae Cynnig Gofal Plant Cymru yn darparu hyd at 30 awr o addysg gynnar a gofal plant a ariennir gan y llywodraeth i rieni cymwys sy'n gweithio – a hynny i blant tair a phedair oed am 48 wythnos o'r flwyddyn. Mae’r Cynnig yn cryfhau’r ymrwymiad cyffredinol presennol i addysg gynnar, sy'n rhoi o leiaf 10 awr yr wythnos o addysg gynnar i bob plentyn tair a phedair oed, a elwir yn Ddarpariaeth Feithrin y Cyfnod Sylfaen. 

Cyngor manylach am Gynnig Gofal Plant Cymru a chymorth arall i dalu am ofal plant a allai fod ar gael i chi, fel Gofal Plant Di-dreth.

Gall eich Gwasanaeth Gwybodaeth i Deuluoedd lleol hefyd ddarparu gwybodaeth am gymorth ariannol gyda chostau gofal plant.

Iechyd a lles

Byw heb Ofn

Mae Byw heb Ofn yn rhoi cyngor defnyddiol, cyfrinachol sy’n hawdd cael gafael arno i unrhyw un sy’n dioddef neu wedi goroesi trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol – ac i’r rheini sy’n agos atynt, gan gynnwys aelodau o’r teulu, ffrindiau a chydweithwyr – ar amrywiaeth o faterion a all fod yn berthnasol i’w sefyllfa. Mae ar agor 24/7, yn rhad ac am ddim ac ni fydd yn ymddangos ar filiau ffôn.

Mae pedair ffordd o gysylltu:

Dros y ffôn: 0808 80 10 800 (Croesawir galwadau yn Gymraeg)

Gwasanaeth testun: 07860 077333

E-bost: info@livefearfreehelpline.wales

Sgwrs fyw.

Help gyda chostau gofal iechyd y GIG

Gall pobl gymwys gael triniaeth ddeintyddol am ddim, profion llygaid a chymorth gyda chostau eraill y GIG.  Mae'r dolenni canlynol yn rhoi mwy o fanylion:

Cysylltiadau

Cyngor ar Bopeth Cymru

Mae Cyngor ar Bopeth Cymru yn cynnig cyngor cyfrinachol am ddim ar amrywiaeth o faterion gan gynnwys arian, dyledion a budd-daliadau.

I siarad â chynghorydd, ffoniwch 03444 77 20 20 (9am tan 5pm, o ddydd Llun i ddydd Gwener) (Croesawir galwadau yn Gymraeg) neu i gael gwybodaeth a/neu siarad â chynghorydd ar-lein.

Os ydych chi’n hunanynysu ac nad oes gennych ffrindiau neu gymdogion sy’n gallu helpu, cysylltwch â’ch canolfan wirfoddoli leol  (Cyngor Gwirfoddol Sirol) am help a chyngor.

Cyngor Age Cymru

Mae Cyngor Age Cymru yn cynnig gwasanaeth cymorth cyfrinachol a diduedd am ddim. Gall helpu pobl hŷn, eu teuluoedd, eu ffrindiau, eu gofalwyr a gweithwyr proffesiynol i gael gwybodaeth a chyngor ar faterion sy’n effeithio ar bobl hŷn.

I gael gwybod mwy, ffoniwch 0300 303 398 rhwng 9:00am a 4:00pm, o ddydd Llun i ddydd Gwener neu e-bostiwch advice@agecymru.org.uk.

Care and Repair

Mae Care and Repair yn darparu gwybodaeth, cyngor a gwasanaethau ymarferol sy’n helpu pobl hŷn yng Nghymru i aros yn ddiogel, yn gynnes ac yn iach gartref. Maent yn gosod cymhorthion ac addasiadau anabledd, yn darparu gwasanaethau cynnal a chadw cartrefi, yn helpu i sicrhau’r incwm mwyaf a grantiau mynediad, ac yn gwneud cartrefi’n ddiogel i ddychwelyd o’r ysbyty.

I gael gwybod rhagor, ffoniwch 0300 111 3333 (Croesawir galwadau yn Gymraeg). Hyd yn oed os credwch nad ydych fel arfer yn gymwys i gael cymorth ariannol, gallech fod yn gymwys i gael rhywfaint o help gyda chostau byw o ddydd i ddydd.

Ieithoedd gwahanol

Gellir gweld y dudalen hon mewn iaith arall drwy ddefnyddio cyfieithu awtomatig Google Translate.