Neidio i'r prif gynnwy

Mesurau diogelu i atal lledaeniad heintiau fel y coronafeirws.

Cyhoeddwyd gyntaf:
25 Mai 2021
Diweddarwyd ddiwethaf:

Y lleoliad

Beth yw'r ffordd orau o lanhau lleoliadau gofal plant?

Dylai eich lleoliad gofal plant fod wedi sefydlu amserlen lanhau cyn y pandemig coronafeirws, yn unol â'r canllawiau ar atal a rheoli heintiau a gyhoeddwyd gan Iechyd Cyhoeddus Cymru. Dylech adolygu'r canllawiau nawr, gan eu bod yn cynnwys gwybodaeth ddefnyddiol megis templed y gellir ei ddefnyddio i ddatblygu amserlen lanhau, a gwybodaeth fanwl am sut i lanhau rhai o'r deunyddiau y gallech fod yn eu defnyddio yn eich lleoliad.

Yn ystod y pandemig, bydd glanhau’n amlach yn lleihau presenoldeb y feirws yn sylweddol ynghyd â’r risg o ddod i gysylltiad ag ef. Efallai y bydd angen i chi lanhau arwynebau nad oeddech yn eu glanhau o'r blaen. Dylid glanhau'r holl arwynebau sy'n cael eu cyffwrdd yn aml o leiaf ddwywaith y dydd gan gynnwys ar ddiwedd y dydd. Bydd hyn yn cynnwys switshis golau, dolenni drysau a dyfeisiau electronig. Mae hyn yn arbennig o bwysig mewn ceginau ac ystafelloedd ymolchi a rennir gan y plant neu'r staff. Nid oes angen glanhau toiledau a sinciau rhwng plant unigol, ond efallai y bydd lleoliadau am ystyried glanhau cyn/ar ôl i'r grwpiau cyswllt newid.

Os yw eich lleoliad yn cynnal sesiynau sy’n cynnwys grwpiau gwahanol o blant, dylid glanhau rhwng y sesiynau hefyd - er enghraifft, rhwng y sesiynau bore a phrynhawn os ydynt ar gyfer plant gwahanol.

Mae'r un cynhyrchion glanhau a ddefnyddiwyd gennych cyn y pandemig, er enghraifft glanedyddion cartref neu gannydd, yn effeithiol yn erbyn y coronafeirws. Gwnewch yn siŵr eich bod bob amser yn dilyn y cyfarwyddiadau ar y label wrth storio a defnyddio cynhyrchion glanhau, peidiwch â chymysgu cemegau gyda’i gilydd, a defnyddiwch sebon a dŵr i lanhau clytiau a chynhyrchion glanhau eraill ar ôl eu defnyddio.

Mae Atodiad 9 o ganllawiau atal a rheoli heintiau Iechyd Cyhoeddus Cymru ar gyfer lleoliadau gofal plant yn cynnwys gwybodaeth am sut i lanhau arwynebau a deunyddiau penodol, er enghraifft teganau, adnoddau a dodrefn meddal. Lle na ellir glanhau rhywbeth yn hawdd – er enghraifft teganau meddal neu ddeunyddiau naturiol fel moch coed a darnau pren, dylech ystyried peidio â defnyddio’r rhain am y tro.

Cofiwch bod glanhau arwynebau ac adnoddau yn rheolaidd ond yn un o'r camau y gallwch chi a'ch staff eu cymryd i atal y coronafeirws rhag cael ei drosglwyddo. Er bod tystiolaeth y gellir trosglwyddo coronafeirws drwy gysylltiad ag arwynebau caled, mae'r rhan fwyaf o achosion o'r feirws yn deillio o gysylltiad â diferion gan bobl sydd wedi'u heintio. Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau Mesurau diogelu mewn lleoliadau gofal plant sy'n amlinellu’r pethau eraill y dylech eu gwneud, megis golchi dwylo, cadw pellter cymdeithasol, sicrhau bod staff neu blant sy'n sâl yn aros gartref, a chadw plant a staff mewn grwpiau llai i gyfyngu ar eu cysylltiad ag eraill.

Beth yw’r gwahaniaeth rhwng glanhau trylwyr a glanhau proffesiynol, ac os ystyrir bod glanhau proffesiynol yn fwy effeithiol, pryd y dylid gwneud hynny?

Mae'r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch yn diffinio glanhau trylwyr fel glanhau’r holl arwynebau a gyffyrddir yn aml o leiaf unwaith y dydd. Drwy ddilyn y cyngor uchod, a glanhau arwynebau sy'n cael eu cyffwrdd yn aml o leiaf ddwywaith y dydd, byddwch yn glanhau eich safle'n drylwyr.

Nid oes argymhelliad ar hyn o bryd i leoliadau gofal plant ddefnyddio cwmnïau glanhau proffesiynol i lanhau eu safleoedd, hyd yn oed os bydd achos positif o’r coronafeirws mewn aelod o staff neu blentyn. Mae canllawiau ar gael ar lanhau lleoliadau nad ydynt yn rhai gofal iechyd. Yn gyffredinol, os bydd rhywun yn y lleoliad yn profi'n bositif, dylech lanhau fel arfer, ond gan ddefnyddio clytiau tafladwy ac offer glanhau. Dylech fod yn arbennig o ofalus ynghylch gwaredu hancesi papur a gwastraff arall a gynhyrchir gan y sawl sydd wedi profi'n bositif. Mae Canllawiau Mesurau Diogelu Llywodraeth Cymru ar gyfer lleoliadau Gofal Plant hefyd yn rhoi cyngor ar ymateb i haint yn y lleoliad. 

Pa gyfarpar diogelu personol sydd ei angen mewn lleoliadau gofal plant?

Mae'r canllaw Mesurau Amddiffynnol mewn Lleoliadau Gofal Plant yn nodi pa Cyfarpar Diogelu Personol (PPE) y dylid ei ddefnyddio mewn lleoliadau gofal plant o ddydd i ddydd yn ogystal â phryd yr amheuir bod Coronafirws mewn lleoliad.

Mae'r canllawiau'n pwysleisio y dylai'r holl staff ddeall sut i roi a dileu PPE er mwyn lleihau'r risg o drosglwyddo haint ymlaen.

Mae gan y canllawiau hefyd gyngor ar ddefnyddio gorchuddion wyneb mewn lleoliadau gofal plant.

Sut y dylid ymdrin â gwastraff?

Dylid gwaredu gwastraff o fannau lle mae achosion posibl o COVID-19 wedi bod yn unol â’r Canllawiau Atal a Rheoli Heintiau ar gyfer Lleoliadau Gofal Plant a’r egwyddorion a nodir yn y cyngor glanhau Covid-19.

Dylid storio gwastraff yn ddiogel a’i gadw oddi wrth blant. Gellir cael rhagor o wybodaeth yn y Canllawiau Mesurau Diogelu.

Sut y gallwn sicrhau awyru digonol?

Mae awyru, ynghyd â mesurau eraill fel glanhau a chadw pellter cymdeithasol, yn bwysig er mwyn lleihau'r risg o drosglwyddo’r coronafeirws yn yr awyr ond cydnabyddir bod angen sicrhau cydbwysedd rhwng cadw eich lleoliad gofal plant yn ddigon cynnes a sicrhau llif da o aer.

Mae Canllawiau Mesurau Diogelu ar gyfer gofal plant yn darparu cyngor ar awyru mecanyddol a naturiol.

Sut y gallwn gadw ein lleoliadau’n ddiogel?

Yn ogystal â'r cyngor penodol uchod ar weithgareddau a glanhau, dylai pob lleoliad ac ymarferydd gadw’r canlynol mewn cof:

  • Lleihau cysylltiadau'r staff a'r plant er mwyn lleihau'r risgiau o drosglwyddo 

Cadw plant a staff mewn grwpiau cyson sy’n aros yr un fath drwy gydol yr wythnos, a chadw’r grwpiau ar wahân. Derbynnir na fydd plant ifanc yn gallu cadw pellter cymdeithasol oddi wrth staff na’i gilydd ac felly mae grwpiau cyson yn fesur diogelu ychwanegol.

Dylid penderfynu ar faint y grŵp yn ôl nifer y plant y mae lleoliad wedi’i gofrestru i ofalu amdanynt, a hefyd cymarebau presennol y Safonau Gofynnol Cenedlaethol a’r asesiadau risg a gynhaliwyd gan bob lleoliad (a fydd yn ystyried oedran y plant, maint y lleoliad, diogelwch staff etc).

Dylid cadw pellter cymdeithasol rhwng staff bob amser yn ystod sesiynau a thu allan.

  • Rhannu gwybodaeth lle mae plentyn yn mynychu mwy nag un lleoliad

Er y dylid sicrhau bod plant yn mynychu cyn lleied o leoliadau â phosibl, mewn rhai achosion ni fydd modd osgoi hyn, ac mae hynny'n wir ar gyfer addysg gynnar yn dibynnu ar y model cyflawni yn eich ardal. Caniateir mynychu mwy nag un lleoliad lle nad oes unrhyw ddewisiadau eraill, a bydd gofyn am waith partneriaeth agos rhwng ysgolion, lleoliadau gofal plant a rhieni.

  • Sicrhau bod staff a rhieni yn cadw at ganllawiau hunanynysu

Mae'r prosesau Profi, Olrhain a Diogelu yn allweddol i fynd i'r afael â'r pandemig. Rhaid cadw at y cyngor ar beth i'w wneud os yw unigolyn yn symptomatig, yn profi'n bositif, yn hunanynysu neu'n rhannu cartref gyda rhywun sy'n hunanynysu. Bydd angen i warchodwyr plant yn arbennig fod yn ymwybodol o'r goblygiadau ar gyfer eu gwasanaeth os oes gan aelod o’u haelwyd symptomau neu’n profi’n bositif ar gyfer y coronafeirws.

Mae'r Canllawiau Mesurau Diogelu llawn yn cynnwys canllawiau pellach ar gadw lleoliadau'n ddiogel.

Sut y gallwn sicrhau ein bod yn cadw ein staff yn ddiogel?

Yn ogystal â chadw at y cyngor a ddarperir yn y Cwestiynau Cyffredin hyn ac yn y Canllawiau Mesurau Diogelu, gall lleoliadau gefnogi staff ymhellach drwy ddefnyddio adnodd asesu risg y gweithlu ochr yn ochr â'u hasesiadau risg mwy cyffredinol.

Cafodd Adnodd Asesu Risg COVID-19 Cymru Gyfan ar gyfer y Gweithlu ei ddatblygu i’w ddefnyddio mewn gweithleoedd iechyd a gofal cymdeithasol ac mae wedi cael ei addasu i’w ddefnyddio mewn lleoliadau addysg, gwaith ieuenctid, gofal plant a gwaith chwarae. Bwriedir iddo gael ei ddefnyddio i asesu a yw staff yn wynebu risg uwch o ddatblygu symptomau mwy difrifol os byddant yn dod i gysylltiad â feirws COVID-19. Mae gan gyflogwyr a/neu sefydliadau gwirfoddol ddyletswydd gofal i ddiogelu iechyd a diogelwch gweithwyr yn y gwaith, ac mae hyn yn cynnwys deall os ydynt mewn categori risg uwch o COVID-19. 

Mae’r Adnodd yn defnyddio canllawiau’r llywodraeth a’r ymchwil, y dystiolaeth a’r data diweddaraf sydd ar gael i ddod o hyd i ffactorau risg hysbys, gan gynnwys oedran, rhyw, ethnigrwydd, cyflyrau iechyd isorweddol, Mynegai Màs y Corff ac unrhyw hanes teuluol perthnasol mewn perthynas â COVID-19. Cyfuniad o’r gwahanol ffactorau hyn sy’n cyfrannu at ddifrifoldeb yr haint.

Gweithgareddau yn y lleoliad

A all plant rannu adnoddau - teganau, llyfrau, paent etc a pha mor aml y dylid glanhau adnoddau a/neu eu rhoi mewn cwarantin, p'un a ydynt yn cael eu rhannu ai peidio?

Yr argymhelliad presennol gan Lywodraeth Cymru yw na ddylai plant, cyn belled ag y bo modd, rannu teganau ac offer arall.

Lle na ellir osgoi rhannu teganau ac offer arall, dylid glanhau'r adnoddau hyn yn unol â chanllawiau Iechyd Cyhoeddus Cymru ar atal a rheoli heintiau ar gyfer lleoliadau gofal plant. Dylech hefyd sicrhau bod offer awyr agored a rennir yn cael ei lanhau.

Lle na ellir glanhau rhywbeth yn hawdd – er enghraifft teganau meddal, deunyddiau naturiol fel moch coed a darnau pren, neu deganau sy'n cynnwys llawer o rannau fel Lego, dylech ystyried peidio â’u defnyddio am y tro.

Os bydd plentyn neu aelod o staff yn eich safle yn profi'n bositif am y coronafeirws, cofiwch gynnwys unrhyw deganau neu offer y maent wedi'u cyffwrdd wrth lanhau, gan ddilyn y canllawiau gan Lywodraeth Cymru.

A yw'r plant yn gallu gwisgo dillad awyr agored/ffedogau/dillad gwisgo i fyny a ddarperir gan y lleoliad?

Dylid neilltuo unrhyw ddillad a ddarperir gennych i blant unigol, nid eu rhannu, a dylid eu golchi cyn iddynt gael eu defnyddio gan blentyn gwahanol.

Gellir golchi'r holl ddillad, dillad gwely, dodrefn meddal a theganau meddal yn unol â chyfarwyddiadau'r gwneuthurwr a geir ar y label. Nid oes angen golchi unrhyw beth ar dymheredd uwch na defnyddio glanedyddion arbennig.

A all lleoliadau fynd â phlant ar dripiau (h.y. parciau lleol)?

Os oes gan eich lleoliad fynediad i'ch man awyr agored preifat eich hun, argymhellir bod plant yn treulio cymaint o amser yn yr awyr agored â phosibl. Mae hyn yn eu galluogi i fwynhau manteision gweithgarwch corfforol, ac mae trosglwyddo’r coronafeirws rhwng plant yn llai tebygol mewn amgylchedd awyr agored. Gall plant o oedran ysgol gynradd ac iau ryngweithio y tu allan heb ymbellhau cymdeithasol. Mae'r risg o drosglwyddo’r coronafeirws mewn plant hŷn ac oedolion yn fwy ac felly dylent gadw o leiaf ddau fetr ar wahân hyd yn oed pan fyddant yn yr awyr agored. Gellir defnyddio offer chwarae awyr agored os gallwch sicrhau ei fod yn cael ei lanhau cyn ei ddefnyddio a rhwng gwahanol grwpiau o blant.

Efallai y bydd angen asesiad risg er mwyn mynd â plant i fannau awyr agored eraill fel parciau, gan ystyried cadw plant yn gymdeithasol bell oddi wrth ddieithriaid yn enwedig os yw'n orlawn, a glendid offer chwarae ac arwynebau fel meinciau a byrddau picnic. Gellir dod o hyd i ragor o wybodaeth yn y Canllawiau Mesurau Diogelu ar gyfer lleoliadau gofal plant.

Pryd y bydd modd derbyn rhoddion o adnoddau gan rieni/y gymuned?

Os gellir storio eitemau am 72 awr neu fwy a'u glanhau'n drylwyr cyn eu defnyddio, gellir derbyn rhoddion.

A allwn ail-gyflwyno adnoddau chwarae blêr e.e. ceginau mwd, hambyrddau dŵr a hambyrddau tywod etc, ac os felly, sut fyddech chi'n diffinio arfer gorau?

Gall deunyddiau fel toes chwarae a thywod sy'n anodd iawn eu glanhau gyflwyno heriau penodol. Yn unol â chanllawiau presennol Iechyd Cyhoeddus Cymru ar atal a rheoli heintiau mewn lleoliadau blynyddoedd cynnar yn ystod achosion o unrhyw glefyd heintus, efallai y byddai'n fwyaf diogel osgoi defnyddio'r deunyddiau hyn yn ystod y pandemig tra bod mesurau ataliol cynyddol ar waith. Mae'r Canllawiau Mesurau Diogelu ar gyfer lleoliadau gofal plant yn cynnwys cyngor pellach ar ddefnyddio eitemau anodd eu glanhau yn ogystal â chwarae dŵr.

Dŵr yfed, byrbrydau, brwsio dannedd

Beth yw'r cyngor cyfredol ar ddŵr yfed a byrbrydau?

Gall plant ddod â byrbrydau a photeli dŵr gyda nhw, ond ni ddylid eu rhannu. Os ydych yn darparu platiau, cyllyll a ffyrc a chwpanau, dylid eu dyrannu i blant unigol ac ni ddylid eu rhannu nes bod yr eitemau'n cael eu golchi.

Mae canllawiau atal a rheoli heintiau Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cynnwys gwybodaeth am sut i lenwi, glanhau a newid poteli dŵr sy'n cael eu cadw yn y lleoliad, a sut y gall rhieni lanhau poteli dŵr gartref.

Mae'n annhebygol iawn bod COVID-19 yn cael ei drosglwyddo drwy fwyd ac felly mae’n ddiogel i staff lleoliadau gofal plant drin bwyd i'w weini i blant. Dylai staff y ffreutur olchi eu dwylo’n rheolaidd gyda dŵr a sebon am o leiaf 20 eiliad cyn ac ar ôl trin bwyd, a dylai’r arwynebeddau a gyffyrddir wrth baratoi bwyd gael eu glanhau’n rheolaidd.

A ellir ailgyflwyno brwsio dannedd?

Mae'r rhaglen Cynllun Gwên wedi’i hatal dros dro oherwydd y pandemig, a’r cyngor i leoliadau o hyd yw i barhau i oedi eu cynllun brwsio dannedd dan oruchwyliaeth. Caiff gwybodaeth ynghylch ailgychwyn y rhaglen ei chyhoeddi ar wefan Cynllun Gwên pan fydd ar gael.