Skip to main content

Mae'r cylch gorchwyl wedi cael ei ddiffinio i sicrhau bod canlyniad yr adolygiad yn canolbwyntio ar y materion priodol.

Gweler y manylion

Rhan o:
Cyhoeddwyd gyntaf:
6 Rhagfyr 2019
Diweddarwyd ddiwethaf:

Manylion

Cylch gorchwyl

Mae cyllido ysgolion wedi bod yn fater polisi cyfoes iawn yng Nghymru a gweddill y DU dros y blynyddoedd diwethaf. Mae pryderon wedi cael eu codi am lefel gwariant ysgolion fesul disgybl, gwahaniaethau rhwng awdurdodau lleol ac a yw lefelau cyllido yn ddigonol i ddiwallu anghenion disgyblion mewn ardaloedd gwahanol o'r wlad.

O ganlyniad i bryderon o'r fath, lansiodd Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg y Senedd ymchwiliad i gyllido ysgolion yng Nghymru. Arweiniodd yr ymchwiliad hwn at amrywiaeth o argymhellion (dolen allanol), gan gynnwys:

“Y dylai Llywodraeth Cymru gomisiynu adolygiad ar fyrder o faint o gyllid y mae ei angen i gyllido ysgolion yn ddigonol yng Nghymru, yn enwedig o gofio lefel y diwygiadau sydd ar y gweill. Dylai'r adolygiad hwn: ystyried, fel ei sail, beth yw cost sylfaenol rhedeg ysgol ac addysgu plentyn yng Nghymru, cyn i’r adnoddau ychwanegol y mae eu hangen ar gyfer ffactorau eraill fel amddifadedd a theneurwydd poblogaeth ac amgylchiadau lleol, gael eu dyrannu; a darparu amcangyfrif o’r bwlch cyllid presennol rhwng y swm sy’n cael ei wario ar ysgolion ar hyn o bryd a’r swm y mae ei angen i gyflawni’r hyn sy’n ofynnol – gan gynnwys yr agenda ddiwygio sylweddol.”

Cytunodd Llywodraeth Cymru fod “angen adolygiad o'r fath". (dolen allanol)

Mae Luke Sibieta, ymgynghorydd annibynnol ac arbenigwr ar gyllido ysgolion, wedi cael ei gomisiynu i helpu Llywodraeth Cymru i ymateb i'r argymhelliad hwn yn y ffordd orau.

Cyhoeddodd Kirsty Williams, AC, y Gweinidog Addysg, ar 24 Hydref:

“Bydd Luke Sibieta, yr economegydd addysg blaenllaw, yn mynd ati i ddadansoddi sut y mae cyfanswm y gwariant, a’r gwariant ar gategorïau mewnbwn gwahanol, yn amrywio rhwng ysgolion o dan amgylchiadau penodol yng Nghymru.

Bydd hyn yn cynnwys, ymysg pethau eraill, sut y mae gwariant yn amrywio yn ôl gwahanol lefelau o amddifadedd, natur wledig a thwf addysg cyfrwng Cymraeg. Byddai’r dadansoddiad empirig hwn yn ystyried y gwahaniaethau yn lefelau a dulliau gwariant canolog ymysg awdurdodau lleol. Bydd hefyd yn helpu i gyfrannu at y broses o wneud penderfyniad ar sail gwybodaeth ynghylch lefelau cyllido ar gyfer ysgolion a disgyblion mewn amgylchiadau amrywiol ledled y wlad."

Nid yw pennu lefel sylfaenol o gyllid sydd ei hangen ar ysgolion yng Nghymru yn dasg syml. Nid oes ysgol gyffredin am fod ysgolion yn amrywio yn sylweddol o ran ffactorau sy'n debygol o ddylanwadu ar eu costau: mae ysgolion ag athrawon mwy profiadol yn wynebu costau cyflog uwch; bydd gan ysgolion gwledig â maint dosbarthiadau llai gostau uwch; bydd ffactorau ffisegol ac amgylcheddol yn dylanwadu ar gostau cynnal a chadw ac ynni; mae rhai cynghorau yn darparu mwy o wasanaethau i ysgolion yn uniongyrchol.

Mae ysgolion hefyd yn gwario cyfran fawr o arian ar staff eraill megis Cynorthwywyr Addysgu, staff cymorth ac eraill. Mae'n anodd gwahanu faint o'r gwariant hwn sy'n cynrychioli cynnig craidd a faint sy'n cynrychioli gwariant ‘ychwanegol’ ar amddifadedd neu anghenion ychwanegol. Mae pennu lefelau cyllido sylfaenol hefyd yn anodd heb ddealltwriaeth glir o sut a pham y mae ysgolion mewn amgylchiadau gwahanol yn gwario eu cyllid.

Bydd yr adolygiad hwn yn dadansoddi sut y mae cyfanswm y gwariant, a’r gwariant ar gategorïau mewnbwn gwahanol, yn amrywio rhwng ysgolion o dan amgylchiadau penodol yng Nghymru. Byddai hyn yn cynnwys sut mae gwariant ac angen yn amrywio o ran lefelau o amddifadedd, gwledigrwydd a chyfrwng iaith yr ysgol. Byddai hyn yn cyfrif am y gwahaniaethau yn lefelau a dulliau gwariant canolog rhwng cynghorau yng Nghymru.

Byddai hefyd yn asesu twf tebygol yn y dyfodol mewn costau ar gyfer ysgolion mewn amgylchiadau gwahanol o dan ragdybiaethau tebygol gwahanol. Yna gallai llunwyr polisi ddefnyddio'r canfyddiadau er mwyn helpu i bennu a oes gan ysgolion a disgyblion mewn amgylchiadau gwahanol lefelau digonol o gyllid, nawr ac yn y dyfodol.

Ymgysylltu â rhanddeiliaid

Byddwn yn ymgysylltu ag amrywiaeth o randdeiliaid yn ystod y prosiect i sicrhau bod y gwaith yn cael budd o'u hadborth arbenigol a bod ffocws yr adroddiad terfynol yn adlewyrchu eu disgwyliadau cychwynnol.

Bydd ein prif randdeiliaid yn cynnwys llunwyr polisi yn Llywodraeth Cymru, megis y rhai sy'n gweithio ar gyllid, cyllido llywodraeth leol ac ysgolion. Bydd hyn yn sicrhau bod y gwaith yn cael budd o'u harbenigedd a'i fod yn canolbwyntio ar eu hanghenion cyfredol. Byddwn hefyd yn ceisio ymgysylltu â rhanddeiliaid allanol, gan gynnwys (ond heb fod yn gyfyngedig iddynt) awdurdodau lleol (drwy Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru) ac undebau addysg. Bydd ymgysylltu ag awdurdodau lleol ac undebau yn sicrhau bod y gwaith yn adlewyrchu cymhlethdodau'r system gyllido gyfredol, yn cyfrif am y pwysau cyfredol ac yn berthnasol iawn i'w hanghenion cyfredol, yn enwedig o ran dyrannu cyllid llywodraeth leol a pha ddata a gaiff eu casglu drwy ffurflen Adran 52. Byddwn hefyd yn cyfarfod â chynrychiolwyr ac arweinwyr o ysgolion, consortia rhanbarthol a ‘haen ganol’.

Byddwn yn ymgysylltu â'r rhanddeiliaid hyn drwy amrywiaeth o weithgareddau. Yn gyntaf, byddwn yn cynnal cyfarfod prosiect cychwynnol yng nghanol mis Rhagfyr, lle y bydd Sibieta yn cyflwyno trosolwg o'r prosiect a'r nodau. Os yw'n ymarferol, gallai hyn gynnwys rhai canfyddiadau sy'n dod i'r amlwg. Byddwn yn gwahodd llunwyr polisi o Lywodraeth Cymru a rhanddeiliaid allanol (awdurdodau lleol ac undebau). Nod y cyfarfod hwn yw pennu disgwyliadau clir o'r hyn a gwmpesir yn y gwaith ac addasu cwmpas y gwaith os bydd hyn yn debygol o fod yn ddefnyddiol/ymarferol.

Byddwn yn cynnal ail gyfarfod ar y canfyddiadau sy'n dod i'r amlwg ar gyfer rhanddeiliaid yn Llywodraeth Cymru yng nghanol mis Chwefror. Nod y cyfarfod hwn fydd cael adborth ar ganfyddiadau sy'n dod i'r amlwg ar bob cam o'r gwaith. Unwaith y bydd adroddiad drafft wedi'i gwblhau, byddwn yn cynnal cyfarfod pellach â rhanddeiliaid mewnol ac allanol ym mis Ebrill 2020 i sicrhau bod y canfyddiadau yn berthnasol iawn i bwysau a blaenoriaethau allweddol rhanddeiliaid. Bydd hyn yn cwmpasu prif agweddau'r adroddiad drafft, ond efallai na chaiff hyn ei rannu yn llawn ar y cam hwn.

Yn ystod y prosiect, byddwn yn ymgysylltu â rhanddeiliaid ymhellach drwy gyfarfodydd llai a gohebiaeth e-bost. Ar ddechrau'r prosiect, byddwn yn ymgysylltu â chydweithwyr yn Llywodraeth Cymru i sicrhau bod yr holl ddata/ystadegau sy'n ofynnol yn cael eu cydgasglu'n briodol, gofyn am unrhyw ddata ychwanegol a gwneud awgrymiadau ar gyfer eitemau ychwanegol y gallai fod yn werthfawr eu casglu yn y dyfodol. Rydym wedi neilltuo amser i drafod y canfyddiadau â'r gweinidog a'i chynghorwyr.

Byddwn hefyd yn ceisio cynnal cyfarfodydd â llunwyr polisi o amrywiaeth o feysydd polisi er mwyn cael budd o'u harbenigedd penodol. Yn olaf, byddwn yn cyfarfod â chydweithwyr o awdurdodau lleol (drwy CLlLC) ac undebau yn ystod y prosiect i sicrhau ein bod yn deall eu blaenoriaethau allweddol yn llawn. 

Manylion cyswllt

e-bost: Education-BusinessPlanningGovernance@gov.wales

Bost:

Yr Is-adran Cynllunio Busnes a Llywodraethiant Addysg
Y Gyfarwyddiaeth Addysg
Llywodraeth Cymru
Parc Cathays
Caerdydd
CF10 3NQ

Rhannu’r dudalen hon