Skip to content

Awdurdodau Unedol

Dolenni perthnasol

Y Cynghorau Tref a Chymuned yw llais llywodraeth leol ar lawr gwlad yng Nghymru.
Mae ein gweledigaeth ar gyfer nodi, datblygu a darparu gwasanaethau yn seiliedig ar hybu partneriaeth, cyfranogiad, a bod yn agored.

Mae 22 o awdurdodau unedol yng Nghymru (cynghorau sir a chynghorau bwrdeistref sirol) sy’n darparu ystod eang o wasanaethau.

Mae’n rhaid i addysg, er enghraifft, fod ar gael o dan gyfraith y DU a Chymru; mae eraill yn cael eu darparu yn ôl disgresiwn yr awdurdodau unigol. Mae gwasanaethau arferol yn cynnwys:

  • safonau masnach  
  • llyfrgelloedd, hamdden a thwristiaeth  
  • iechyd yr amgylchedd, gwastraff ac ailgylchu  
  • trafnidiaeth a phriffyrdd  
  • tai  
  • gwasanaethau cymdeithasol.

Mae pob awdurdod lleol yn atebol yn ddemocrataidd drwy etholiadau sy'n cael eu cynnal bob pedair blynedd. Mae ganddynt weithrediaeth ar ffurf cabinet, lle mae'r prif grŵp gwleidyddol neu gynghrair yn gwneud y penderfyniadau, a'r cyngor cyfan yn craffu arnynt.

Dyma’r 22 awdurdod unedol (dolenni allanol):

Cyngor Bwrdeistref Sirol Blaenau Gwent
Cyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr
Cyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili
Cyngor Caerdydd
Cyngor Sir Gaerfyrddin
Cyngor Sir Ceredigion
Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy
Cyngor Sir Ddinbych
Cyngor Sir y Fflint
Cyngor Gwynedd
Cyngor Sir Ynys Mon
Cyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful
Cyngor Sir Fynwy
Cyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot
Cyngor Dinas Casnewydd
Cyngor Sir Penfro
Cyngor Sir Powys
Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf
Cyngor a Dinas Abertawe
Cyngor Bwrdeistref Sirol Torfaen
Cyngor Bro Morgannwg
Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam

Cyllid a pholisi awdurdodau lleol

Rydym yn darparu tua 80 y cant o gyllid refeniw yr awdurdodau unedol, a daw'r rhan fwyaf o’r gweddill o'r dreth gyngor.

Rydym yn pennu'r agenda bolisi gyffredinol ar gyfer yr awdurdodau lleol yng Nghymru, ond nid ydym yn defnyddio ein pwerau i reoli'r ffordd y maent yn gweithredu. Sail ein perthynas gyda'r awdurdodau lleol yw gweithio mewn partneriaeth. Mae'r awdurdodau lleol hefyd yn cydweithio'n agos â chyrff eraill fel y GIG a'r heddlu.

Mae pob un o’r awdurdod unedol yn aelodau o Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (CLlLC). Mae CLlLC yn cynrychioli eu barn a'u buddiannau ar y cyd, ac yn rhoi cyngor a chefnogaeth i awdurdodau unigol. Rydym yn ariannu rhai o brosiectau CLlLC, fel ei gwaith ar gydraddoldeb a gwella gwasanaethau.